Ресей-Қытай: Көршілер ықпалдастығының көкжиегі

Жақында ҚХР Төрағасы Си Цзиньпиннің Ресей­ге ресми сапары өтті. Бұл оның ҚХР төра­ға­лығына сай­ланған 2013 жылдан бері Ресей Фе­де­ра­ция­сы­на алтыншы рет ат басын бұ­руы болды.
Егемен Қазақстан
11.07.2017 1946
2

Си Цзиньпиннің Ресейге жа­саған сапарларының үшеуі рес­ми сапар мәртебесіне ие. Мәс­кеу­ге осы соңғы келуі – ресми са­пар­лардың үшіншісі.

Бұл жолы да Бейжіңнен келген делегация өкілдері ресей­лік әріптестерімен жан-жақты қы­зу талқылаулар өткізді. Жал­пы, сапар аясындағы келіс­сөз­де Владимир Путин мен Си Цзиньпин халықаралық мә­се­ле­лер бойынша саяси үн­қа­ты­су­­да «сағаттарын салыстырып» тек­серді.

Kremlin.ru сайтының хабар­лау­ынша, Ресей мен Қытай бас­шыларының кездесуі аясында әртүрлі бағыттар бойынша 20-дан астам келісімшартқа қол қойылған. Тараптар алдын ала қалыптасқан қағидаға сай, ке­лі­сімде көрсетілген шарттарды жү­зе­ге асырудан айнымауға уағ­да­ласқан.

Қазіргі таңда тараптардың өзара бір-біріне құрмет көрсетуі қалыпты жағдайға айналған. Мұны, әсіресе, В.Путиннің қы­тайлық серіктесіне жоғары мем­ле­кеттік марапат – Қасиетті апос­тол Андрей Первозванный ор­денін тапсыруынан байқауға бо­ла­ды. Өз кезегінде оған жауап ретінде Си Цзиньпин В.Путинді қы­тай халқының сенімді досы деп атады.

Сондай-ақ, Қытай мен Ресей саяси сахнада бір-бірі­не негізгі серіктес ретінде жі­ті көңіл бөлуде. Оған қоса, осы кез­д­есу кезіндегі екі ел бас­шы­­­ларының мәлімдемелері дип­­ломатиялық жылы шырай си­­патында көрініс берді. Ал БАҚ өкілдеріне арналған кон­ференцияда В.Путин мен Си Цзиньпин халықаралық мә­се­ле­лерде екі елдің көзқарасы мен ұстанымдары, жан-жақ­ты әріпт­естік негіздері өзара үн­дес­етіндігін бірауыздан мә­лім­деді және аталған ба­ғыт­тар­да­ғы диалог жал­ға­са­тын­дығына сенім білдірді.

Осылайша, Қытай мен Ресей арасындағы ынтымақтастық оң сипат алып отыр. В.Путин Қытайдың Ресейге құйған инвес­ти­циясының көлемі 2,3 млрд дол­ларды құрағанын ай­тып, бұл тараптардың эко­но­микалық серіктестігінің жо­ға­ры деңгейін көрсететінін атап өтті.

Осының негізінде екі жақ болашаққа ауқымды жоспарлар құруда. Өткен жылдың қоры­тындысы бойынша, Қытай мен Ресей арасындағы тауар айналымы 69 млрд долларға жеткен. Мұны да брифинг барысында В.Путин тілге тиек етті. Ал енді биылғы көр­сеткіш көлемі 80 млрд долларға өседі деп күтілуде. Қытай мен Ресей арасындағы әріп­тестік белсенділіктің осындай деңгейіне қарап, тараптар 2020 жылға қарай тауар айналымы көлемін 200 млрд долларға жеткізуді көздейді.

Қол қойылған келісімдердің ішінде көптің назарын аудар­ға­ны Ресейдің табиғи газын Қытайға «Сібір қуаты» жаңа құбыр желісі арқылы тасымалдау уақытының нақтылануы болды. Осы кезге дейін бұл жо­баға қатысты көптеген талас-тартыс пен тосқауылдар бол­ғаны белгілі. Ең алдымен, 2014 жылғы келісім бойынша аталған құбыр желісін Ресей мен Қытай мамандары ортақ қаражатқа салуы тиіс болатын. Кейіннен қытайлық тарап өз жоспарын жүзеге асырудан бас тартты. Дегенмен, келісімге сәй­кес, ресейлік «Газпром» осы құ­быр желісінің жартысына жу­ы­-
ғын өз есебінен салды және 2019 жылдың желтоқсан айында Ресей өз газының алғашқы легін экспорттай бастайды деп күтілуде.

Естеріңізге сала кетейік, «Сібір қуаты» құбырын салу ж­өнін­дегі келісімге 2014 жылы қол қойылған болатын. Бұл құбыр арқылы жыл сайын көлемі 38 млрд текше метрді құрайтын Ресей газын 30 жыл бойы Қытайға экспорттау көзделген. Алайда, соңғы екі жыл ішінде жобаны жүзеге асыру аясында түрлі дау-дамайлар өршіп кеткен еді.

Қалай болғанда да, жобаны іске қосу уақытын нақтылауда та­раптар белгілі бір келісімдер не­гізінде уағдаласқан сыңайлы. Ал газ бағасына байланысты еш­бір дерек жарияланбағанына қа­расақ, «Газпром» мен CNPC (Қыт­ай ұлттық мұнай-газ кор­по­­ра­циясы) арасында бұл мәсе­ле әлі де шешіле қоймаған сы­ңай­лы.

Тараптар арасындағы бұл жолғы келісімдердің бірқатары инвестиция мен қаржы, ақ­парат және ғарыш саласына қатысты болды. Қытай мен Ресей қарым-қатынасында басымдыққа ие тағы бір жаңа­лық – ұлттық валютамен есеп айырысуды жал­ғас­тыра тү­су жайы нақ­ты­ланды. Біз­ге белгілісі, 2014 жылдан бе­рі та­рап­тар екіжақты операция­ларды ұлттық валютам­ен жүр­гі­­зуге күш салған. Сол кезде сыр­­тқы жағдаятқа тәуелділікті төмендету мақсатында та­рап­­тар­дың келісімге қол қоюы Ресей­дің Шы­ғысқа бетбұрысы ре­тінде ба­ға­л­анған. Осы тұрғы­дан алғанда, сапар аясында Ресей-Қытай инвестициялық әріптестік қорын құру жөнін­дегі келісімге қол қойы­луы ұлттық валютамен есеп-қисап жасау мүмкіндігін ке­ңейтеді.

Соңғы деректерге көз жү­­гіртер болса, әлемде 40 мем­лекет алтын-валюталық қор құрылымында Қытай юа­нін пайдаланады екен. Ал Ресей жә­не Қытай сауда айна­лы­мын­дағы есеп-қисапта рубль мен юаньнің пайыздық көрсеткіші 7 пайызды құрайды. Жақын жылдарда бе­кітілуі мүм­кін ірі энер­ге­ти­ка­лық мәмі­ле­лер­де бұл көр­сет­кіштің көл­е­мі өсетіндігі сөзсіз.

Қытай мен Ресей басшы­ла­рының халықаралық мә­се­лелерге қатысты мә­лім­де­мелері шет­елдік бай­қау­шы­лар үшін де зор маңызға ие әрі көпшілік назар аударған дүниелердің бі­рі болды. Әсіресе, Ресей мен Қытай келіссөздерінің қорытындысы бойынша Ко­рей түбегі мәселесіне қа­тыс­­ты Ресей Сыртқы істер ми­ни­стр­лігінің мәлімдемесі шет­ел­дік байқаушылар арасында қызу талқыланды. Ал құ­жатта тараптар КХДР мәсе­ле­сін бей­біт жолмен шешуді жақ­тай­тындықтарын растаған.

Десек те, әрбір тарап­тың өзіндік ұстанымы бола­тын­дығын да ескерген жөн. Мәселен, Ресей тарапы Сол­түс­тік Кореяға қатыс­ты түйінді тарқатудың өзіндік «жол картасын» әзірледі. Ал ол АҚШ-тың сыртқы саясатына мүлдем үйлеспейді. Соңғы айда Сол­түс­тік Корея мәселесіне қа­ты­сты шиеленіс одан сайын ушыға түскені белгілі. КХДР өз кезегінде зымырандарын сынауды жалғастырып жатыр.

Қытай мен Ресей ара­сын­дағы тағы бір назар аударарлық жағ­даяттың бірі – болашақта көп тараптық бірігу немесе интег­ра­циялық әрекеттесу ая­сын­да­ғы қарым-қатынас мәс­еле­сі. Бұл тұрғыда нақтылай тү­ссек, Қы­тайдың «Бір белдеу – бір жол» бас­тамасы туралы Ресей тарапы көп жағдайда жақ ашпайтыны бай­қалады. Мәс­кеудегі кездесу­де сөйлеген сөзінде В.Путин Ресей ШЫҰ мен ЕАЭО, тіпті, «Бір белдеу – бір жол» бас­та­масын да қамтитын Үлкен еура­­зия­лық серіктестік құруға күш салынатындығын атап өтті.

Қалай десек те, Қытай-Ресей қарым-қатынасы өзінің жоғары деңгейін көрсетіп ке­леді. Қытай басшысының Мәскеуге жасаған осы сапарын қорытындылайтын болсақ, мұнда негізгі басымдық саяси байланыстарда екендігі бай­қалады. Ал В.Путин Мәскеу мен Бейжіңнің халық­ара­лық мәселелерге қа­тысты ұс­танымы өзара ұқ­сас әрі жа­қын күйінде қала бере­тін­дігін атап көрсетті.

Руслан ЖҮСІП,
саясаттанушы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.11.2018

Egemen Qazaqstan алғашқылардың бірі болып Chartbeat құралын пайдаланады

13.11.2018

Жаңақорған ауданында 116 бас қой белгісіз аурудан қырылып қалды

13.11.2018

Қызылордада қауіпті аймақтар анықталып, даярлық мәселелері күшейтілді

13.11.2018

Ақтөбеде жоғары жылдамдықтағы интернет желісі ұлғаяды

13.11.2018

Елбасы Астана клубының төртінші отырысына қатысты

13.11.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Ауғанстан Республикасының бұрынғы президенті Хамид Карзаймен кездесті

13.11.2018

«Айша бибі» мен «Ақыртас» әлемдегі ерекше туристік нысандардың тізіміне енді

13.11.2018

Павлодарда Португалиялық профессор студенттерге дәріс беріп жүр

13.11.2018

Т.Сүлейменов ел өңірлеріндегі жылу бағасының әртүрлілігін түсіндірді

13.11.2018

Тайваньда таеквондодан Президент кубогі додасы аяқталды

13.11.2018

Елордалықтар 14 қарашада жалпыхалықтық диктант жазуға қатысады

13.11.2018

Үкіметте 10 айдағы әлеуметтік-экономикалық даму қорытындылары қаралды

13.11.2018

Б.Сағынтаев өңірлердегі халықтың нақты табысының көрсеткіштеріне ерекше көңіл бөлуді тапсырды

13.11.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтар адамдардың қажетіне жарай бастады

13.11.2018

Шымкентте 5 000 000 теңгеге бағаланған көгершін көрмеге қойылды

13.11.2018

Қызылорда облысында газ құбыры құрылысы басталады

13.11.2018

Елбасы Еуропалық комиссияның бұрынғы төрағасы Жозе Мануэль Баррозумен кездесті

13.11.2018

Венгрияда синхронды жүзуден жасөспірімдер құрамасы бірінші орынды иеленді

13.11.2018

Тарифтерді көтерген монополистер заң алдында жауап береді

13.11.2018

Алматыда мектеп оқушылары арасында шешендік өнер байқауы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Zaman talqysyndaǵy qazaq

Feısbýktegi paraqshamdy ashyp qaraımyn da oılanamyn. Feısbýkti men ádette merzimdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazarynan tys qalǵan oqıǵalar men jańalyqtardy jáne oǵan degen qoǵamnyń kózqarasyn bilý úshin ashamyn. Meniń paraqshamda úsh jarym myńnan astam jazylýshym bar. Olardyń 95 paıyzdan astamy – qazaqtar.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу