Рухани жаңғыру: озығын алып, тозығын тастау

​Елбасы елімізді рухани жаңғыр­ту­дың бірегей бағдарламасын ұсын­ды. Бұл халқымызға рухани жол көр­се­те­тін нақты бағдар екеніне күмән жоқ.

Егемен Қазақстан
13.04.2017 7394

Елбасы атап көрсеткендей, XX ғасыр халқымыз үшін қасіретке толы дәуір болды. Бұл ақиқат. Мыса­лы, ашаршылық кезеңінде қазақ хал­­қының жартысынан астамын жоғал­тып алдық. Бұл, бүкіл адамзат тари­хын­­дағы ең ауқымды қасіреттің бірі және сол кездегі биліктің бүкіл адам­­затқа қарсы жантүршігерлік қыл­­мысы. 

Дегенмен, Президент айтқандай, тарих тек ақтаңдақтардан тұрмайды. XX ғасырда Қазақстан бірқатар жетіс­тіктерге де қол жеткізді, олардың ішінде индустрияландыру және әлеу­меттік инфрақұрылымның негізі қа­лып­тасты. Алайда, осы жерде біз бә­рі­міз, сол кезеңдегі жаң­ғы­рудың қазақ ұлтының жаңғыруы болма­ға­нын айқын түсінуіміз керек.

Нағыз ұлттық жаңғыру тек Қа­зақ­стан тәуелсіздікке қол жеткізгенде ғана, Елбасының ұзақ мерзімді стра­те­гиясының негізінде басталды деп дүдәмалсыз айтуға болады.

Әлемдегі әрбір ұлттың әлеуеті – бұл тарихтың сабақтарынан үлгі алуы мен тәжірибе жинақтаудағы қабі­летіне тікелей байланысты. Мысалы, Қы­тай XV ғасырда бүкіл әлем­дегі ішкі жалпы өнімнің жартысына ие болды. Бірақ, басқа әлемнен оқшау­ланып, «Күн астындағы» империя­мыз деп тоқмейілсіген қытайлар индустрия­лық жағынан әлемдегі да­мыған мемлекеттерден кенже қалып, Батыс елдері тарапынан басқын­шылыққа ұшырады. Ал XIX-XX ға­сырларда азамат соғысының тауқы­метін бастан кешірді. Тарихтың сабақ­тарын ескерген Қытай қазір эконо­микада, жаңа технологияларды ен­гізіп пайдалануда едәуір ілгері­леуге қол жеткізді.

Сондықтан, Елбасы халқымызға өз дүниетанымын түбегейлі өзгерту жөнінде нақты кеңес беріп отыр. «Өзім­дікі таңсық, өзгенікі қаңсық» деген пайым қазіргі ұғымға мүлдем сай кел­мейді. Бұл ретте, еліміздің бү­кіл дүние жүзіндегі жағымды үде­­­ріс­­­терге сәйкес келуі аса маңыз­ды.

Қоғамдық сананы жаңғыртуға бағытталып отырған бұл идеяның ұсы­­нылуы уақыт талабы мен ел дамуы­­ның тарихи кезеңіне сай, маңы­­зы зор шешім болып отыр. Бұл идея­ның үшінші жаңғырудың өзегі­не айналуы, елімізге мүлдем жаңаша сипат, тың серпін әкелері анық.

Біз саяси жаңғыру мен эко­но­ми­калық реформаларды жүзеге асыруды қолға алып, бүгінгі күнге нақ­ты нәтижелермен же­тіп отырмыз. Президент бұл мақ­сатты толық орындау үшін «Са­на­мыз ісімізден озып жүруі, яғни одан бұрын жаңғырып отыруы тиіс», – деп нақты міндет қойды.

Елбасы рухани жаңғырудағы ұлттық сананың рөліне баса назар аударып, бірнеше мін­дет­­терді айқындап берді. Оның ең негізгісі ұлттың терең тари­­хынан бастау алатын рухани ұстынды сақтап қалу. Тарих­тың белестерінен сүрінбей өткен құн­дылықтарымыз бен озық дәс­түрімізді табысты жаңғырудың алғышартына айналдыра білу. Бұл ретте, Елбасы «Жаңғыру жолында баба­лардан мирас болып, қанымызға сіңген, бүгінде тамырымызда бүлкіл­деп жатқан ізгі қасиеттерімізді қайта түле­туіміз керек», − екенін атап көр­сетті.

Президент рухани жаңғы­ру­дағы ұлттық сана-сезім көк­жиегін кеңей­туде екі нәрсенің басын нақты ашып беріп отыр. Оның бірі – ұлт­тық код, ұлттық мәдениет сақтал­маса, ешқандай жаңғырудың болмай­тын­дығы. Екіншісі – алға басу үшін ұлт­тың дамуына кедергі болатын өткеннің кертартпа тұстарынан бас тарту. Мұндағы басты идея – болашақ пен өткенді үйлесімді сабақтастыра білу. Озығын алып, тозығын тастау.

Елбасының идеясы тарихқа деген көзқарасты түзету мен ұлттық біре­гейлікті сақтап, ұлт­тық сана-сезімнің көкжиегін кеңей­ту жайлы болып отыр. Елба­сының «Бізге тарих туралы өз­дерінің субъективті пайым­дарын тық­палауға ешкімнің қа­қысы жоқ», − деуі шешімді пікір.

Адамзат тарихына үңілсек, әлем­дегі озық өркениеттер ұлт­тық сипат­тан бастау алғандығын білеміз. Үшінші жаңғыруда біз әлемге елі­міз­дің жаңаша бет-бейнесін танытуы­мыз қажет. Мұнда ең алдымен сапа керек. Біз өткен дәуірден қалған тап­таурын қағидаларды өзгертіп, орын­­далмайтын «елес идео­логия­лар­дан» бойды аулақ ұстап, жаңа праг­мати­калық сипаттағы деңгейге қол жеткізуіміз қажет.

Әлемдегі түрлі революциялар еш­қашан оңтайлы нәтижеге әкелген емес. Қазақстанның тәуелсіздік кезең­ін­дегі жаңғыруы байыпты қалып­та, уа­қыт талабын ескере отырып, ке­зең-кезеңімен жүзеге асуда. Эво­лю­циялық жолмен жаңғыру қазақстан­дық даму жолының негізгі кілті екен­дігін ұғынып, әрбір қазақстандық аза­мат­тың басты бағдарына айналуы тиіс.

Рухани жаңғыруда қойылып отырған маңызды мәселенің бірі − «са­наның ашықтығы». Жаһандану үрді­сіндегі бас­ты талап − әлемдік тіл­дерді мең­геруге ұмтылу. Бұл біздің ғалам­дық үрдіске толыққанды арала­­суы­мызға жол ашады. Әлемдік озық тәжі­рибе мен жетістіктерге қол жет­­кі­зуімізге мүмкіндік туғы­затыны анық.

Елбасы рухани жаңғыру жолында таяу жылдары атқарылуы тиіс негізгі міндеттерді де нақты анық­тап беріп отыр. Соның бірі – ла­тын әліпбиіне көшу. Бұл орай­да, қазақ әліпбиінің жаңа гра­фи­­ка­дағы бірыңғай стандарт­ты нұс­қасын қабылдайтын боламыз.

Білім беру жүйесінде дүние жүзінде баламасы жоқ бағдар­лама іске асырылатын болады. Әлемдегі ең жақсы әр түрлі тіл­дердегі 100 оқулық қазақ тіліне аударылады. Бұл халқымыз­дың білімін әлемдік кеңістікке, ғаламдық деңгейге алып шығуға тың серпін беретіні сөзсіз. 

Президент рухани жаңғыруды жүзеге асыруда, әлемде ешкімге ұқсамайтын дербес ұлт болуы­мыз үшін «Жаһандағы заманауи қазақстандық мәде­ниет» жобасын іске асыру мін­детін қойып отыр. Мәдениеті­міздің озық үлгілері әлемдік дең­гейде кеңінен танылып, дүние жүзін­дегі бәсекеге қабілеттілігі халық­аралық деңгейге сай болуы қажет. Мә­де­ниетті жа­сай­­­тын халық болған­дық­тан, осы идеяның аясында заман­дас­­­тарымыздың жетіс­тіктерін көр­се­туге бағытталған «Қазақ­стан­дағы 100 жаңа есім» жобасы қолға алынатын болады. Бұл тәуел­­сіздік жылдарындағы же­­­тіс­­тік­­терге қол жеткізуге мол үлес қос­­қан тұлғаларымызды елге та­­ны­­туды көздейтін жоба болмақ.

Елбасы ұсынып отырған рухани жаңғырудың негізгі сипаты өткен мен болашақты үйлестіре жүзеге асыру болғандықтан, біз мұны екі арнада іске  асыруымыз қажет. Оның бірі − ғаламдық жетістіктерді өзімізге әкелу арқы­лы жаһандық дамуда өз үлесі­мізді алу. Екіншісі – өткен тарихы­мыз бен дәстүрлерімізден асыл құн­дылықтарымызды қайта жаң­ғыртып, ұлттық бірегейлі­гімізді сақтап қалу. Осы орайда, Елбасы ауқымы кеңейіп, «Ту­ған елге» ұласатын «Туған жер» бағ­дар­ламасын қолға алуды ұсынып отыр.

Елбасы ұсынған рухани жаң­ғы­ру бағдарламасы оны дәйекті түрде жүзеге асыру тұрғысынан жан-жақты талқылау мен зер­де­леуді қажет ететін маңызды құ­жат болып табылады. Бұл жерде, нем­құрайлылық пен дүмбілездік орын алмауы тиіс. Өйткені, бұл мәселе біздің ұлтымыздың бола­шағы мен рухани әлеуетіне тіке­лей қатысты. Түптеп келгенде − бұл күйзеліс пен дүрбелеңнің, сонымен қатар,  прогресс пен да­мудың алмағайып кезеңінде Қазақ­станның экономикалық және технологиялық жаңғы­руы­ның идео­логиялық негізі. Біз, қазақ ұлты рухани жаңғыру арқылы өрке­ниетті әлемнің ажырамас бөлігіне айналамыз. Бұл – біздің тарихи таңдауымыз.

Қасым-Жомарт ТОҚАЕВ,

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы. 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

28.05.2017

Қытайда және Түркияда жер сілкінді

28.05.2017

Қостанайда «Қоғамдық омбудсмен» жұмысын бастады

27.05.2017

Боксшы Фируза Шәріпова кезекті жеңісіне қол жеткізді

27.05.2017

Гарри Поттер жайлы кітаптар қазақ тіліне аударылуы мүмкін

27.05.2017

Қанат Исламның келесі қарсыласы кім болуы мүмкін?

27.05.2017

Дзюдошы Максим Раков Азия чемпионы атанды

27.05.2017

ШҚО денсаулық сақтау басқармасына жаңа басшы тағайындалды

27.05.2017

Назарбаев университетінің алғашқы докторларына дипломды Елбасы тапсырды

27.05.2017

Елбасы мемлекет қайраткері Мырзатай Жолдасбековті мерейтойымен құттықтады

27.05.2017

Өскемендік азамат Астанаға жаяу аттанып кетті

27.05.2017

Қарағандыда қызмет барысында қаза болған жандарға арналған мемориалдық тақта орнатылды

27.05.2017

ОҚО-да «Қазақстанның үздік тауары» байқауының жеңімпаздары анықталды

27.05.2017

Елбасы: «Болашақ» қаржысын Назарбаев университетіне бағыттау керек

27.05.2017

Мемлекет басшысы Назарбаев университетінің түлектерін құттықтады

27.05.2017

Ақтөбеде тасқын судан зардап шеккендерге мешіт қызметкерлері көмек көрсетті

27.05.2017

Шәкәрім қажы суреттерінің тарихы

27.05.2017

Биыл  Ленгер қаласында 480 пәтер пайдалауға берілмек

27.05.2017

Қанат Ислам: Бапкерім 12 раунд жекпе-жекке тапсырма берді 

27.05.2017

СҚО-да «Мерейлі отбасы» конкурсының жеңімпаздары анықталды

27.05.2017

Солтүстік Қазақстанда 60,5 мың бала жазғы лагерьде демалады

КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Ер мен Жер

Қазақтың әзелден ардақ тұтып қастерлейтін қасиетті ата құн­ды­лық­тарының арасында Ер мен Жердің ала­тын орны ерекше. Ер қашанда туып-өскен жеріне тартып туады. Осы бір жайды «Тау баласы тауға қа­рап өседі» деп жырлаған тұма жырлы Тұманбай Молдағалиевтай ақын аға­мыз да кезінде жақсы аңдатқан еді. Се­бебі, ер жерге кіндігімен байланады, ту­ған жерінің барша қадір-қасиетін тұ­ла бойына сіңіріп, көкірегіне құй­ып, соған бүкіл жан-жүрегімен із­гі­лік қайнарына бас қойғандай сусын­дап өседі. Осылайша туған жер ал­дын­да­ғы перзенттік парыз жүгі сал­мақ­та­на бермек, туған жерге деген пер­зент­тік ыстық ілтипат пен махаббат тұр­паттанып толағайлана түспек.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Басты құндылық – рухани тазалық

«Өмір сүру үшін өзгере білу керек», деді Президент Нұрсұлтан Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында. Заман талабына сай лайықты өмір сүру үшін қазіргі уақыттағы жаңғырудың да негізгі мақсаты – осы.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Қазақ киносы неге дәстүрді ұлықтай алмайды?

Бір жылдары Қазақстанның мә­дениет күндері аясында Үндістанға сапарлап бардық. Көнеден көнермей жеткен мәдениеті, өнердің қай түрінен де әлемдік өркениетке қосар қомақты үлесі бар, бай тарихты, жер жүзіндегі жәдігерлер бесігінің бірі Үндістанға табан тірегенде таңданарлық қай­шылыққа тап болғанбыз. Сенің санаңда қалып­тасқан бай мәдениет, өр­кениет, ежелгі дәстүріне сызат түс­пеген ғажайып әлемге кереғар тір­шілік – қағаз жәшіктерден үй жасап, көшеде туып, көшеде тұрып жатқан халық менмұндалап алдымыз­дан шыққан. Тілім өкше ересек, кір қожалақ бала, қол жайған қайыр­шыдан аяқ алып жүре алмайсыз.

Әйіп ЫСҚАҚОВ, биология ғылымдарының докторы, профессор

Біліктілік – ауыл дамуының алғышарты

Мал шаруашылығы ата кәсібі­міз ғана емес, еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ете­тін маңызды салалардың бірі сана­ла­ды. Мал басының басым бөлігі, яғни 80 пайыздан астамы қосал­қы шаруашылықтарда шоғыр­ланған­дықтан, Елбасы тапсыр­масымен оларды кооперативтерге бірікті­ріп, оңтайландыру шаралары­ның қолға алына бастауы өте құптарлық.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ұрпақ тағдырымен ойнаған оңбайды

Ұлттың ұлылығы ұрпағынан көрі­неді. Бұл – әлімсақтан белгілі нәрсе. Ал сол ұрпақ тағдырына былық араласса, ар былғанады. Содан да шығар, ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының «Ба­ланы ұлша тәрбиелесең – ұл бол­мақ­шы. Құлша тәрбиелесең – құл бол­мақ­шы», деп өсиет қалдырып кеткені. Біз осы өсиетті орындай алдық па, әлде бәрін заманға теліп, теріс басқан аяғымызды, дүниенің құлы болуға ұм­тылған ниетімізді түзеуге мұршамыз жет­пей жүр ме? Бұл санамыздағы ақау­дан, ұлтты ұлт ететін мәдени-ге­не­тикалық кодымыздың әлсіздігінен, тіп­ті мүлде кеміп кеткенінен болып отыр ма?

Пікірлер(0)

Пікір қосу