Сәтбаевтың шәкірті

Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың көптеген шәкірттері, қамқорлығын көріп, өсіп өнген азаматтар болды. Солардың бірі – академик Өмірхан Аймағамбетұлы Байқоңыров.

12.04.2017 151

Ол Алматыдағы бұрынғы Тау-кен институтын бітірген соң жолдамамен Жезқазған Кен-металлургия комбинатында қызмет атқарды. Сонымен қатар, ғылыми-зерттеу жұмысымен айналысып, техника ғылымдары кандидаты лауазымын алу үшін еңбек жазып, диссертация қорғады. Сол жерде қажырлы еңбегі, білімі мен жоғары адамгершілік қасиеті арқылы Сәтбаевтың назарына ілінді. Кейін ол Алматыға шақырылып, Қазақ Тау-кен институтының директоры қызметіне тағайындалды. 

Өмекең институтқа келгенде, мұнда бір ғана қазақ жұмыс істейді екен. Ол Мейрам Құрманғалиев болатын. Бүкіл сабақ орыс тілінде жүргізіліп, тілге, математика, физика  пәндеріне шорқақ қазақ ауыл жастары бұл институтқа құжат тапсырудың өзіне беттемейтін еді. Алдымен Ө.Байқоңыров институт түлегі Евней Арыстанұлы Бөкетовті өзіне тартып, директордың орынбасары етіп алады. Содан кейін әскерден келген жалғыз анасынан басқа ешкімі, үй-күйі, мамандығы жоқ Мұштай Батырбековті хат тасушы қызметке алып, қолдап, өсуіне жол ашады. Егер Е.Бөкетовті Қаныш Сәтбаев және өзі болып үлкен ғалым-академик болуына қолғабыс тигізсе, М.Батырбековті кеңсе бастығы етіп, ҚазМУ-ге сырттан оқуға түсуіне жол сілтеп, кейін жоғары білім алған соң Мәскеуге аспирантураға жібереді. Ғылым кандидаты атағын алған М.Батырбековті институт проректорлығына дейін өсіріп, үлкен қызметкер болуына жол ашты. 1952 жылы «Правда» газеті бас мақаласында «В Академии наук Казахстана подвязался шарлатан науки, пригретый Сатпаевым некий Машанов» деп жазылған мақала шықты. Содан Тау-кен институтында жұмыс істеп жүрген Машановтың басына қара бұлт төнгенде, Ө.Байқоңыров оны қорғап алып қалды. Ал Ақжан Машанов өмірінің соңына дейін Қазақ политехникалық институтында қызмет атқарды.

Өмекең басқа да қазақ кадрларын қолдап отырды. Осыған дейін бұл институтқа түсудің қиындығын техника ғылымдарының кандидаты, доцент Шаймерден Ыбраев былай есіне алған еді: «Ауылдан келген баламын. Тау-кен институтына түспек болып, барлық емтихан пәндерінен «5» деген баға алдым, ал орыс тілінен маған «2» деген баға қойыпты. Содан институтқа түспейтін болдым деп тұрғанымда, қабылдау комиссиясы мені шақырып, әңгімелесті. Орыс тілінен жазған қағазымды көрсетті. Қып-қызыл шимай екен. Содан комиссия мүшелері «Вообще, что ты можешь?» деп сұрады. Сонда емтихан комиссиясына мен: «все могу» деп айтудың орнына «могу» деген сөзді ұмытып, «все мажу» деппін. Соған комиссия мүшелері әбден күліп, мені оқуға қабылдады. Кейін орыс тілін меңгерейін деп, орыс қызына үйлендім» – дейді. Шынында да мәселе сондай еді. Бұл – сол кездің бір көрінісі. Осыдан кейін Ө.Байқоңыров аты бар да мәні жоқ Қазақ Тау-кен институтын қазақтандыра бастайды. Көптеген жаңа кадрлар қабылдайды, сабақ екі тілде жүргізілетін болды, әрі оқуға түсу емтиханы да екі тілде қабылданды. Содан Ө.Байқоңыровтың үстінен шағым арыздар жоғарыға қаптап түсіп, оны «ұлтшыл» деп айыптапты. Бір күні оны Алматы қалалық партия комитетінің бюросына шақырып, жоғарыдан нұсқау алған бірінші хатшы Байқоңыровқа қатты шүйлігеді. Бюрода барлық жағдайдың мән-жайын асықпай байыптап түсіндірген Өмекеңді бюро мүшелері қолдап, көпшілік дауыспен орнында қалдырды. Әйтеуір, сол жолы әділет жеңген еді.

Өмірхан Байқоңыров ағамыз ел алдында өте беделді болды. Институтты қазақтандырды, жолға қойды. Өзі «Ғылымдарды талдау және тау-кен мамандығы» тақырыбында тамаша кітап шығарып, еңбек жазып, техника ғылымы докторы атағын алу үшін диссертация қорғады. Профессор болды. Қазақстан Ғылым академиясына академик болып сайланды. Осылайша Өмірхан Аймағамбетұлы Сәтбаев мектебінен шыққан үлкен азамат ретінде көпке үлгі бола білді. Қаныш Сәтбаев сияқты, Байқоңыров та қазақ тарихын жақсы көрді. Жақын достарының бірі Ілияс Есенберлин болатын. Отбасында өте жайлы, жұбайы Марияны қатты сыйлау­шы еді. Ұш қызынан, бір ұлынан тәтті немерелер сүйді.

Көп жыл бір жерде қызмет атқарып, оның үстіне көрші болып, араласып, ой бөлісіп жүрдік. Осындай адамгершілігі биік, парасатты азаматпен үзеңгілес жүрген күндер де бір дәурен еді

Досмұхамед КІШІБЕКОВ, 

Ұлттық ғылым академиясының академигі


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

30.04.2017

​Бүркіт балапаны және оның сыны

30.04.2017

Алты Алаштан – Ассамблеяға

30.04.2017

СҚО-да төрт елді мекеннің тұрғындары эвакуацияланды

30.04.2017

Мектептерде сабақтардың басталу уақыты бұрынғыша қалады - Исекешев

30.04.2017

Жексенбіде ел аймақтарында күн райы құбылмалы

29.04.2017

Сағынтаев Сауд Арабиясының министрі Халид Әл-Фалихпен кездесті

29.04.2017

Назарбаев қырғыз президентіне көңіл айту жеделхатын жолдады

29.04.2017

Жоғарғы Сот ұжымы жалпықалалық сенбілікке қатысты

29.04.2017

Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласы түрік тіліне аударылды

29.04.2017

Қызылорда облысының әкімі Қазақстан этносаясаты бойынша дәріс оқыды

29.04.2017

Қазақстан және Өзбекстан Президенттері «Caspian Food» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне барды

29.04.2017

Елбасы Өзбекстан президентімен кездесті

29.04.2017

Сенаторлар сенбілікке қатысты

29.04.2017

Назарбаев табиғат апатына байланысты Қырғызстан Президентіне көңіл айтты

29.04.2017

Қазақстан және Өзбекстан Президенттері «Caspian Food» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне барды

КОЛУМНИСТЕР

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Жол салсаң, мол сал

Санаулы күндерден кейін әлемдік деңгейдегі айтулы шаралардың бірі – ЭКСПО-2017 Халықаралық көр­ме­сінің де жалауы желбіремек. Яғ­ни, бас қала ел айнасы болса, жол-кө­лік инфрақұрылымы оның беделін арт­тыратын бренді болып табылады. Мемлекет басшысының елорданы одан әрі өркендету мәселесінде қа­ла­ның базалық инфрақұрылымын, оның ішінде қала жолдары мен жол ай­рықтарын барынша дамытуға үнемі ба­сымдық беріп келе жатқандығы да сон­дықтан.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Дәріге байланған ғұмыр

«Қазір еліміздегі донор жетіс­пеу­шілігі өте өткір мәселе. Бүгінде ал­мас­тырылған органның 90 пайызы ті­рі донорлардан алынады. Егер бұ­лай кете берсе, енді бір 20 жылда бір бүй­ректі ұлт атану қаупі барлығын жа­сыруға болмайды. Одан шығудың жо­лы қандай?

Қайрат ӘБІЛДИНОВ, «Егемен Қазақстан»

Көрменің көрігін спорт қыздырады

Ағымдағы жылдың 10 маусы­мында Астанада ЭКСПО-2017 ха­лық­аралық мамандандырылған көр­месі келушілерге айқара есік ашады. Күллі әлем көз тіккен көрменің өтетін мерзімі жақындаған сайын бойды толқыныс сезімінің билейтіні түсінікті жайт. Иә, «Қонақ аз отырып, көп сынайды». Әлемнің әр қиырынан ағылған меймандардың алдында жайылып жастық, иіліп төсек болу өз алдына, қолдағы барды көрсете білудің өзі өнер һәм зор міндет.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Этностар мүддесі барынша қорғалған ел

Қазақстан заманауи өмірге, ха­лықаралық қоғамдастыққа се­німді түрде кірігіп отыр. Біз елі­міз­дің имиджін көтере отырып, ин­вестициялық және экспорттық әлеуетімізді, экономикамызды қа­р­қынды дамытуға баса назар ау­дарып келеміз. Осы саясаттың ар­қасында Қазақстан әлем мой­ын­даған елге айналды.

Гүлзейнеп Сәдірқызы, «Егемен Қазақстан»

Ең ауыр күнә

Ана құрсағындағы шара­на­ның 18 күнде жүрегі соғып, 8 апта­да айналасындағы тір­ші­л­ікті се­зе бастайды екен. Ал 12 апта­да саусағын сорып, ба­сын қимылдатады. Міне, сол кеу­де­сі­не жан бітіп, адам кейпіне келген шақалақ өзіне келе жатқан қау­іпті, жасалатын қиянатты сез­генде жиырылып қарсылық көр­сететін көрінеді. Демек, әйел ағ­­засында жүріп жатқан табиғи қа­лыпты күшпен бұзып, баланы жасанды жолмен алдыртып тас­тау әйел үшін құдай алдында күнә, адам алдында қылмыс де­се де болғандай. Өйткені, Ис­лам дінінде кісі өлтіру ең ауыр кү­нә болып есептеледі. Ал ана құр­са­ғындағы кеудесінде жаны бар шарананы кесіп, бөлшектеп алып тастау ауыр күнәға жатпай ма?..

Пікірлер(0)

Пікір қосу