Сәтбаевтың шәкірті

Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың көптеген шәкірттері, қамқорлығын көріп, өсіп өнген азаматтар болды. Солардың бірі – академик Өмірхан Аймағамбетұлы Байқоңыров.
Егемен Қазақстан
12.04.2017 291

Ол Алматыдағы бұрынғы Тау-кен институтын бітірген соң жолдамамен Жезқазған Кен-металлургия комбинатында қызмет атқарды. Сонымен қатар, ғылыми-зерттеу жұмысымен айналысып, техника ғылымдары кандидаты лауазымын алу үшін еңбек жазып, диссертация қорғады. Сол жерде қажырлы еңбегі, білімі мен жоғары адамгершілік қасиеті арқылы Сәтбаевтың назарына ілінді. Кейін ол Алматыға шақырылып, Қазақ Тау-кен институтының директоры қызметіне тағайындалды. 

Өмекең институтқа келгенде, мұнда бір ғана қазақ жұмыс істейді екен. Ол Мейрам Құрманғалиев болатын. Бүкіл сабақ орыс тілінде жүргізіліп, тілге, математика, физика  пәндеріне шорқақ қазақ ауыл жастары бұл институтқа құжат тапсырудың өзіне беттемейтін еді. Алдымен Ө.Байқоңыров институт түлегі Евней Арыстанұлы Бөкетовті өзіне тартып, директордың орынбасары етіп алады. Содан кейін әскерден келген жалғыз анасынан басқа ешкімі, үй-күйі, мамандығы жоқ Мұштай Батырбековті хат тасушы қызметке алып, қолдап, өсуіне жол ашады. Егер Е.Бөкетовті Қаныш Сәтбаев және өзі болып үлкен ғалым-академик болуына қолғабыс тигізсе, М.Батырбековті кеңсе бастығы етіп, ҚазМУ-ге сырттан оқуға түсуіне жол сілтеп, кейін жоғары білім алған соң Мәскеуге аспирантураға жібереді. Ғылым кандидаты атағын алған М.Батырбековті институт проректорлығына дейін өсіріп, үлкен қызметкер болуына жол ашты. 1952 жылы «Правда» газеті бас мақаласында «В Академии наук Казахстана подвязался шарлатан науки, пригретый Сатпаевым некий Машанов» деп жазылған мақала шықты. Содан Тау-кен институтында жұмыс істеп жүрген Машановтың басына қара бұлт төнгенде, Ө.Байқоңыров оны қорғап алып қалды. Ал Ақжан Машанов өмірінің соңына дейін Қазақ политехникалық институтында қызмет атқарды.

Өмекең басқа да қазақ кадрларын қолдап отырды. Осыған дейін бұл институтқа түсудің қиындығын техника ғылымдарының кандидаты, доцент Шаймерден Ыбраев былай есіне алған еді: «Ауылдан келген баламын. Тау-кен институтына түспек болып, барлық емтихан пәндерінен «5» деген баға алдым, ал орыс тілінен маған «2» деген баға қойыпты. Содан институтқа түспейтін болдым деп тұрғанымда, қабылдау комиссиясы мені шақырып, әңгімелесті. Орыс тілінен жазған қағазымды көрсетті. Қып-қызыл шимай екен. Содан комиссия мүшелері «Вообще, что ты можешь?» деп сұрады. Сонда емтихан комиссиясына мен: «все могу» деп айтудың орнына «могу» деген сөзді ұмытып, «все мажу» деппін. Соған комиссия мүшелері әбден күліп, мені оқуға қабылдады. Кейін орыс тілін меңгерейін деп, орыс қызына үйлендім» – дейді. Шынында да мәселе сондай еді. Бұл – сол кездің бір көрінісі. Осыдан кейін Ө.Байқоңыров аты бар да мәні жоқ Қазақ Тау-кен институтын қазақтандыра бастайды. Көптеген жаңа кадрлар қабылдайды, сабақ екі тілде жүргізілетін болды, әрі оқуға түсу емтиханы да екі тілде қабылданды. Содан Ө.Байқоңыровтың үстінен шағым арыздар жоғарыға қаптап түсіп, оны «ұлтшыл» деп айыптапты. Бір күні оны Алматы қалалық партия комитетінің бюросына шақырып, жоғарыдан нұсқау алған бірінші хатшы Байқоңыровқа қатты шүйлігеді. Бюрода барлық жағдайдың мән-жайын асықпай байыптап түсіндірген Өмекеңді бюро мүшелері қолдап, көпшілік дауыспен орнында қалдырды. Әйтеуір, сол жолы әділет жеңген еді.

Өмірхан Байқоңыров ағамыз ел алдында өте беделді болды. Институтты қазақтандырды, жолға қойды. Өзі «Ғылымдарды талдау және тау-кен мамандығы» тақырыбында тамаша кітап шығарып, еңбек жазып, техника ғылымы докторы атағын алу үшін диссертация қорғады. Профессор болды. Қазақстан Ғылым академиясына академик болып сайланды. Осылайша Өмірхан Аймағамбетұлы Сәтбаев мектебінен шыққан үлкен азамат ретінде көпке үлгі бола білді. Қаныш Сәтбаев сияқты, Байқоңыров та қазақ тарихын жақсы көрді. Жақын достарының бірі Ілияс Есенберлин болатын. Отбасында өте жайлы, жұбайы Марияны қатты сыйлау­шы еді. Ұш қызынан, бір ұлынан тәтті немерелер сүйді.

Көп жыл бір жерде қызмет атқарып, оның үстіне көрші болып, араласып, ой бөлісіп жүрдік. Осындай адамгершілігі биік, парасатты азаматпен үзеңгілес жүрген күндер де бір дәурен еді

Досмұхамед КІШІБЕКОВ, 

Ұлттық ғылым академиясының академигі


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.08.2017

Премьер қорғаныс-өнеркәсіп кешені кәсіпорындарының жұмысымен танысты

19.08.2017

Президент «Бурабай» гольф клубының ашылу рәсіміне қатысты

19.08.2017

Барселонадағы теракт бойынша басты күдікті анықталды

19.08.2017

Біз қазақша білуге міндеттіміз және болашағымызды осы тілмен байланыстырамыз

19.08.2017

Батысқазақстандық бастауыш сынып оқушылары биыл да ыстық тамақпен қамтылады

19.08.2017

Президент «Көкшетауминводы» акционерлік қоғамында болды

19.08.2017

Нұрсұлтан Назарбаев жұмыс сапарымен Ақмола облысына барды

19.08.2017

Бақытжан Сағынтаев Ауғанстан Атқарушы билігінің басшысымен кездесті

19.08.2017

Мемлекеттік хатшы Қазыбек бидің 350 жылдық мерейтойына қатысты

19.08.2017

Рудныйда облыстық жазғы «Тың-Целина-2017» спартакиадасы басталды

19.08.2017

Шымкентте шығарылатын аяқ киімдер Ресейге экспортталмақ

19.08.2017

Қостанайда пәтер ұрлығы едәуір азайды

19.08.2017

Жамбыл облысында шекарадан заңсыз өтпек болғандар ұсталды

19.08.2017

Қытайда селден 10 адам қаза болды

19.08.2017

Астананың бірнеше көшесінде көлік қозғалысы шектеледі

19.08.2017

Футболдан жасөспірімдер құрамасының аға жаттықтырушысы тағайындалды

18.08.2017

Павлодардан Астанаға 10 тонна қарбыз жеткізіледі

18.08.2017

Ақтөбе мектептері жаңа оқу жылына 95 пайыз дайын

18.08.2017

Бурабайда Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен кеңейтілген отырыс өтті

18.08.2017

Павлодарда 98 ауыл әкімі сайланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Қызметтегі мәдениет мәйегі

Патшаның барымтасына, кеңес­тік кезеңнің күнде қырық құбылған қулығына бой алдырмай, тұнық ойына дақ түсірмей өткен нағыз ұлт көсемі Әлихан Бөкейхан: «Тірі бол­­сам, қазаққа қызмет қылмай қой­май­мын. Ұлтына, жұртына қызмет ету − білімнен емес, мінезден», деп еді. Шы­нында, ол кезде білім кем, мінез мық­ты еді. Қазір білім ұшан-теңіз, бі­рақ ұлттық мінез олқы, ала-құла, тіл мү­кіс, намыс пен ар ақшаға тәуелді болып барады.

Ғалым ОМАРХАН, «Егемен Қазақстан»

Жұмысты жалғастырар жастар қайда?

Қолында қолақпандай дипломы бола тұра жас мамандардың ауылда жұмыс істеуге құлшынысы жоқ. Көбінің ойы − қызығы мен у-шуы көп қалада қалып, өзіндей өрім жастардың ортасында болу. Бұл үшін оларды күстаналаудың да жөні жоқ шығар, бәлкім. Өйткені, қалада тұра ма, ауылда тұра ма, әркімнің өз қалауы. Солай десек те, жастар жаппай қалаға қарай ағылып жатқанда қазақтың алтын бесігі – ауылдарымыздың келешегі қалай болмақ? Бала саны жетпей, мектептер мен басқа да мекемелердің жабылуы жалғаса берсе, ата-баба кәсібін жалғастыратын лайықты ізбасарлар жоқ болса, ауылдардың ертеңгі күні не болмақ? Ойлаудың өзі қорқынышты. 

Нұрғали ОРАЗ,

Тәуелсіздік дегеніміз – мәңгілік күрес

Кешкілік аллеяда серуендейтін осы бір кішіпейіл, мәдениетті кісіні жиі көріп қаламын. Алғашында бас изесіп қана жүрдік. Бірте-бірте тіл қатысып, тротуардың жиегіндегі сәкіге тізе бүгіп, әңгіме-дүкен құратын болдық.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Кикілжің келіссөз арқылы шешіледі

Бүгінгі таңда әлемді алаңдатқан мә­селенің бірі Корей Халық-Де­мо­­кратиялық Республикасының яд­ролық қаруға қол жеткізу сая­саты болып отыр.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

ЭКСПО екі айналып келмес саған...

Алаштың алтын алқасындай Ас­та­на­ның ажар-көркіне аспанда­ғы ай қызығып, көктегі күн сүй­сін­гендей. Сарыарқадағы шамшы­рақтай сама­ла шаһар қазір тіпті құл­­пырып тұр. Сұлулығы көз суырғандай. Жер-жа­һан­ның жетіс­тік­тері жайнап төрінде тұр­са, бес құрлықты бетіне қаратар бе­дел жинамай қайтеді енді.

Пікірлер(0)

Пікір қосу