Сәтбаевтың шәкірті

Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың көптеген шәкірттері, қамқорлығын көріп, өсіп өнген азаматтар болды. Солардың бірі – академик Өмірхан Аймағамбетұлы Байқоңыров.
Егемен Қазақстан
12.04.2017 396

Ол Алматыдағы бұрынғы Тау-кен институтын бітірген соң жолдамамен Жезқазған Кен-металлургия комбинатында қызмет атқарды. Сонымен қатар, ғылыми-зерттеу жұмысымен айналысып, техника ғылымдары кандидаты лауазымын алу үшін еңбек жазып, диссертация қорғады. Сол жерде қажырлы еңбегі, білімі мен жоғары адамгершілік қасиеті арқылы Сәтбаевтың назарына ілінді. Кейін ол Алматыға шақырылып, Қазақ Тау-кен институтының директоры қызметіне тағайындалды. 

Өмекең институтқа келгенде, мұнда бір ғана қазақ жұмыс істейді екен. Ол Мейрам Құрманғалиев болатын. Бүкіл сабақ орыс тілінде жүргізіліп, тілге, математика, физика  пәндеріне шорқақ қазақ ауыл жастары бұл институтқа құжат тапсырудың өзіне беттемейтін еді. Алдымен Ө.Байқоңыров институт түлегі Евней Арыстанұлы Бөкетовті өзіне тартып, директордың орынбасары етіп алады. Содан кейін әскерден келген жалғыз анасынан басқа ешкімі, үй-күйі, мамандығы жоқ Мұштай Батырбековті хат тасушы қызметке алып, қолдап, өсуіне жол ашады. Егер Е.Бөкетовті Қаныш Сәтбаев және өзі болып үлкен ғалым-академик болуына қолғабыс тигізсе, М.Батырбековті кеңсе бастығы етіп, ҚазМУ-ге сырттан оқуға түсуіне жол сілтеп, кейін жоғары білім алған соң Мәскеуге аспирантураға жібереді. Ғылым кандидаты атағын алған М.Батырбековті институт проректорлығына дейін өсіріп, үлкен қызметкер болуына жол ашты. 1952 жылы «Правда» газеті бас мақаласында «В Академии наук Казахстана подвязался шарлатан науки, пригретый Сатпаевым некий Машанов» деп жазылған мақала шықты. Содан Тау-кен институтында жұмыс істеп жүрген Машановтың басына қара бұлт төнгенде, Ө.Байқоңыров оны қорғап алып қалды. Ал Ақжан Машанов өмірінің соңына дейін Қазақ политехникалық институтында қызмет атқарды.

Өмекең басқа да қазақ кадрларын қолдап отырды. Осыған дейін бұл институтқа түсудің қиындығын техника ғылымдарының кандидаты, доцент Шаймерден Ыбраев былай есіне алған еді: «Ауылдан келген баламын. Тау-кен институтына түспек болып, барлық емтихан пәндерінен «5» деген баға алдым, ал орыс тілінен маған «2» деген баға қойыпты. Содан институтқа түспейтін болдым деп тұрғанымда, қабылдау комиссиясы мені шақырып, әңгімелесті. Орыс тілінен жазған қағазымды көрсетті. Қып-қызыл шимай екен. Содан комиссия мүшелері «Вообще, что ты можешь?» деп сұрады. Сонда емтихан комиссиясына мен: «все могу» деп айтудың орнына «могу» деген сөзді ұмытып, «все мажу» деппін. Соған комиссия мүшелері әбден күліп, мені оқуға қабылдады. Кейін орыс тілін меңгерейін деп, орыс қызына үйлендім» – дейді. Шынында да мәселе сондай еді. Бұл – сол кездің бір көрінісі. Осыдан кейін Ө.Байқоңыров аты бар да мәні жоқ Қазақ Тау-кен институтын қазақтандыра бастайды. Көптеген жаңа кадрлар қабылдайды, сабақ екі тілде жүргізілетін болды, әрі оқуға түсу емтиханы да екі тілде қабылданды. Содан Ө.Байқоңыровтың үстінен шағым арыздар жоғарыға қаптап түсіп, оны «ұлтшыл» деп айыптапты. Бір күні оны Алматы қалалық партия комитетінің бюросына шақырып, жоғарыдан нұсқау алған бірінші хатшы Байқоңыровқа қатты шүйлігеді. Бюрода барлық жағдайдың мән-жайын асықпай байыптап түсіндірген Өмекеңді бюро мүшелері қолдап, көпшілік дауыспен орнында қалдырды. Әйтеуір, сол жолы әділет жеңген еді.

Өмірхан Байқоңыров ағамыз ел алдында өте беделді болды. Институтты қазақтандырды, жолға қойды. Өзі «Ғылымдарды талдау және тау-кен мамандығы» тақырыбында тамаша кітап шығарып, еңбек жазып, техника ғылымы докторы атағын алу үшін диссертация қорғады. Профессор болды. Қазақстан Ғылым академиясына академик болып сайланды. Осылайша Өмірхан Аймағамбетұлы Сәтбаев мектебінен шыққан үлкен азамат ретінде көпке үлгі бола білді. Қаныш Сәтбаев сияқты, Байқоңыров та қазақ тарихын жақсы көрді. Жақын достарының бірі Ілияс Есенберлин болатын. Отбасында өте жайлы, жұбайы Марияны қатты сыйлау­шы еді. Ұш қызынан, бір ұлынан тәтті немерелер сүйді.

Көп жыл бір жерде қызмет атқарып, оның үстіне көрші болып, араласып, ой бөлісіп жүрдік. Осындай адамгершілігі биік, парасатты азаматпен үзеңгілес жүрген күндер де бір дәурен еді

Досмұхамед КІШІБЕКОВ, 

Ұлттық ғылым академиясының академигі


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.12.2017

Елбасы ТМД елдерімен автокөлік құралдарын жымқыруға қарсы күресті қамтамасыз ету туралы келісімді ратификациялады

15.12.2017

Дәурен Абаев ақпарат саласының үздіктерін марапаттады

15.12.2017

Мемлекет басшысы ҚР мен ХҚҚДБ арасындағы Қарыз туралы келісімді ратификациялады

15.12.2017

Шымкентте Тәуелсіздік күні 558 отбасы қоныс тойын тойлады

15.12.2017

Қанат Ислам «Құрмет» орденімен марапатталды

15.12.2017

Астанада бес жылға арналған денсаулық сақтау саласын дамыту бағдарламасы әзірленіп жатыр

15.12.2017

ҚХЛ жұлдыздары матчының 70%-ға жуық билеті сатылды

15.12.2017

Тәуелсіздік күніне Атырау облысында жаңа демалыс саябағы ашылды

15.12.2017

ҚХА құттықтауы

15.12.2017

Газ транзиті де, экспорт та ұлғайды

15.12.2017

Самұрық-Қазына: бесжылдық дамудың көкжиектері

15.12.2017

Жаңаша экономикалық ойлау – Елбасы феноменінің бір қыры

15.12.2017

Қазынасы мол елді инвестордың өзі іздеп келеді

15.12.2017

Ұлы Дала халқының құрамдас бөлігі

15.12.2017

Алматыда «Қазақ деректі киносы күндері» аяқталды

15.12.2017

«Қайт, қазақ Отаныңа!»

15.12.2017

ШҚО-да роботтандырылған хирургия орталығы ашылады

15.12.2017

Барқыт үннің иесі

15.12.2017

Төрқаланы тұғырға қондырған қалам

15.12.2017

Тәуелсіздікке үлес – барлық мүддеден биік күрес 

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Елдіктің киесі

«Қазақ елі үшін ең басты құндылық не?» десе, мың-миллиондаған отандастарымыз: «Ол біздің алтыннан да ардақты, күмістен де салмақты Тәуелсіздігіміз!», деп жауап қатары шүбәсіз.

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Намыс туралы нақыл

Ата-бабалардан мирас болып жет­кен Ұлы Даланың түпкі тари­хына­ бармай, ХХ ғасыр басында, тура 100 жыл бұрын Ресей патша­лығы құрдымға кетуге таяп, ақ пен­ қызыл айқасқан кеңестік жаңа импе­рия күш ала бастаған шақта, 1917 жылы 5-12 желтоқсанда Алаш қай­раткерлерінің Алашорда автономиясын құру қадамы сан ғасыр­дың қойнауында қайнап піскен ұлттық намыстың тәуелсіз ел болуға ұмтылысының басы еді. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Әділеттің ақ жолынан Трампша аттау

Жуырда АҚШ президенті Дональд Трамп Иерусалимді Израильдің ас­та­на­сы дегенді мойындап, АҚШ ел­шілігінің Тель-Авивтен сол қалаға кө­шірілетінін мәлімдеді. Үстіміздегі жылдың маусым айында ғана елші­лікті көшіруді кейінге қалдырған Трамп­тың бұл шешімі қандай да бір қы­сы­мның күштілігінен екені көрініп тұр.   

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Дарын мен қарым

Дарын – тағдырдың сыйы. Ұстай алсаң құстай ұшасың, ұстай алмасаң мұрттай ұшасың. Ұстай алғанның қарымы зор. Бағы биік. Затына қарай аты, еңбегіне қарай өнбегі телегей теңіз. Ұстай алмағанның ұсқыны кірмейді. Қадамы ілгері жүрмейді. Қанша жетектегенмен, қамқорлық көрсеткен кері кетіп, күндердің күнінде күлкіге айналып, көлденең «кермеге» ұрына береді. Мұны өмір сабағына көз жібергенде көріп-біліп отырмыз.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Абыздар мен Алыптар

Кезінде қазақ әдебиетінің классик ақсақалы Ғабит Мүсіреповтің «Социалистік Қазақстан» газетінде шыққан «Дәстүр және жаңашылдық» деген мақаласы жан сарайын өзі айтатын есрафіл самалындай желпіп, зиялы қауым мен жазушы жамағатқа кеңестік тымырсықтың көбесін сөккен сәуледей әсер етіп еді. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу