Сәтбаевтың шәкірті

Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың көптеген шәкірттері, қамқорлығын көріп, өсіп өнген азаматтар болды. Солардың бірі – академик Өмірхан Аймағамбетұлы Байқоңыров.
Егемен Қазақстан
12.04.2017 267

Ол Алматыдағы бұрынғы Тау-кен институтын бітірген соң жолдамамен Жезқазған Кен-металлургия комбинатында қызмет атқарды. Сонымен қатар, ғылыми-зерттеу жұмысымен айналысып, техника ғылымдары кандидаты лауазымын алу үшін еңбек жазып, диссертация қорғады. Сол жерде қажырлы еңбегі, білімі мен жоғары адамгершілік қасиеті арқылы Сәтбаевтың назарына ілінді. Кейін ол Алматыға шақырылып, Қазақ Тау-кен институтының директоры қызметіне тағайындалды. 

Өмекең институтқа келгенде, мұнда бір ғана қазақ жұмыс істейді екен. Ол Мейрам Құрманғалиев болатын. Бүкіл сабақ орыс тілінде жүргізіліп, тілге, математика, физика  пәндеріне шорқақ қазақ ауыл жастары бұл институтқа құжат тапсырудың өзіне беттемейтін еді. Алдымен Ө.Байқоңыров институт түлегі Евней Арыстанұлы Бөкетовті өзіне тартып, директордың орынбасары етіп алады. Содан кейін әскерден келген жалғыз анасынан басқа ешкімі, үй-күйі, мамандығы жоқ Мұштай Батырбековті хат тасушы қызметке алып, қолдап, өсуіне жол ашады. Егер Е.Бөкетовті Қаныш Сәтбаев және өзі болып үлкен ғалым-академик болуына қолғабыс тигізсе, М.Батырбековті кеңсе бастығы етіп, ҚазМУ-ге сырттан оқуға түсуіне жол сілтеп, кейін жоғары білім алған соң Мәскеуге аспирантураға жібереді. Ғылым кандидаты атағын алған М.Батырбековті институт проректорлығына дейін өсіріп, үлкен қызметкер болуына жол ашты. 1952 жылы «Правда» газеті бас мақаласында «В Академии наук Казахстана подвязался шарлатан науки, пригретый Сатпаевым некий Машанов» деп жазылған мақала шықты. Содан Тау-кен институтында жұмыс істеп жүрген Машановтың басына қара бұлт төнгенде, Ө.Байқоңыров оны қорғап алып қалды. Ал Ақжан Машанов өмірінің соңына дейін Қазақ политехникалық институтында қызмет атқарды.

Өмекең басқа да қазақ кадрларын қолдап отырды. Осыған дейін бұл институтқа түсудің қиындығын техника ғылымдарының кандидаты, доцент Шаймерден Ыбраев былай есіне алған еді: «Ауылдан келген баламын. Тау-кен институтына түспек болып, барлық емтихан пәндерінен «5» деген баға алдым, ал орыс тілінен маған «2» деген баға қойыпты. Содан институтқа түспейтін болдым деп тұрғанымда, қабылдау комиссиясы мені шақырып, әңгімелесті. Орыс тілінен жазған қағазымды көрсетті. Қып-қызыл шимай екен. Содан комиссия мүшелері «Вообще, что ты можешь?» деп сұрады. Сонда емтихан комиссиясына мен: «все могу» деп айтудың орнына «могу» деген сөзді ұмытып, «все мажу» деппін. Соған комиссия мүшелері әбден күліп, мені оқуға қабылдады. Кейін орыс тілін меңгерейін деп, орыс қызына үйлендім» – дейді. Шынында да мәселе сондай еді. Бұл – сол кездің бір көрінісі. Осыдан кейін Ө.Байқоңыров аты бар да мәні жоқ Қазақ Тау-кен институтын қазақтандыра бастайды. Көптеген жаңа кадрлар қабылдайды, сабақ екі тілде жүргізілетін болды, әрі оқуға түсу емтиханы да екі тілде қабылданды. Содан Ө.Байқоңыровтың үстінен шағым арыздар жоғарыға қаптап түсіп, оны «ұлтшыл» деп айыптапты. Бір күні оны Алматы қалалық партия комитетінің бюросына шақырып, жоғарыдан нұсқау алған бірінші хатшы Байқоңыровқа қатты шүйлігеді. Бюрода барлық жағдайдың мән-жайын асықпай байыптап түсіндірген Өмекеңді бюро мүшелері қолдап, көпшілік дауыспен орнында қалдырды. Әйтеуір, сол жолы әділет жеңген еді.

Өмірхан Байқоңыров ағамыз ел алдында өте беделді болды. Институтты қазақтандырды, жолға қойды. Өзі «Ғылымдарды талдау және тау-кен мамандығы» тақырыбында тамаша кітап шығарып, еңбек жазып, техника ғылымы докторы атағын алу үшін диссертация қорғады. Профессор болды. Қазақстан Ғылым академиясына академик болып сайланды. Осылайша Өмірхан Аймағамбетұлы Сәтбаев мектебінен шыққан үлкен азамат ретінде көпке үлгі бола білді. Қаныш Сәтбаев сияқты, Байқоңыров та қазақ тарихын жақсы көрді. Жақын достарының бірі Ілияс Есенберлин болатын. Отбасында өте жайлы, жұбайы Марияны қатты сыйлау­шы еді. Ұш қызынан, бір ұлынан тәтті немерелер сүйді.

Көп жыл бір жерде қызмет атқарып, оның үстіне көрші болып, араласып, ой бөлісіп жүрдік. Осындай адамгершілігі биік, парасатты азаматпен үзеңгілес жүрген күндер де бір дәурен еді

Досмұхамед КІШІБЕКОВ, 

Ұлттық ғылым академиясының академигі


СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

28.06.2017

Үркер-2017. Қазақстан туралы үздік танымдық мақала авторы анықталды

28.06.2017

Жанболат Аупбаев "Үздік журналистік зерттеу" номинациясы бойынша "Үркер" сыйлығын алды

28.06.2017

«Егеменнің» фототілшісі «Үркер-2017» сыйлығын алды

28.06.2017

Елбасы Әсет Исекешевті қабылдады

28.06.2017

Орал қаласының әкімі Нариман Төреғалиев сенатор атанды

28.06.2017

Премьер-Министр Қызылордада «Нұрлы жер» бағдарламасының іске асырылу барысымен танысты

28.06.2017

«Мерейлі отбасы» лауреаты атағын беру жөніндегі комиссия отырысы өтті

28.06.2017

Премьер-Министр Қызылордада Елбасы Жолдауын іске асыру барысын талқылады

28.06.2017

Биылғы «Қазақстан барысы» турнирінде қандай өзгеріс бар?

28.06.2017

Қызылорда облысында балық экспорты үш есеге артты

28.06.2017

Дәурен Абаев журналистерді мерекемен құттықтады

28.06.2017

Елбасы Астана маңындағы көлдердің туристік әлеуетін арттыру қажеттігін айтты

28.06.2017

Қазақстанда дін саласындағы мемлекеттік саясат тұжырымдамасы бекітілді

28.06.2017

Үкімет басшысы Сыр өңірінің білім беру саласындағы жобаларымен танысты

28.06.2017

Премьер Қызылордадағы Кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығын аралады

28.06.2017

ОҚО-да бюджет қаржысын тиімсіз жарату деректері әшкереленді

28.06.2017

Премьер Қызылордада МӘМС жүйесін енгізуге дайындық барысымен танысты

28.06.2017

Премьер-Министр Сырдария өзеніндегі гидротехникалық құрылыспен танысты

28.06.2017

ҚР Омбудсмені Қазақстандағы Нидерланды Корольдігінің Төтенше және Өкілетті елшісімен кездесті

28.06.2017

Қостанайда жаңа басқармаға жаңа басшы тағайындалды

КОЛУМНИСТЕР

Атамұрат  ШӘМЕНОВ,

Кәсіпке баулудың кейбір мәселелері

Елімізде еңбекке қабілетті адамдар саны 9 миллион екен, оның ішінде жұмыспен қамтылғандар 8,5 миллион, 6,3 миллион – жалдамалы жұмыскерлер, 2,2 миллион – өз бетінше жұмыспен қамтылғандар. Ал жұмыссыздар 445 мың адам. Ал жұмыспен қамтылған­дар саны жұмысқа жарамды адам­дар санының 67 пайызын құрайды, ал бұл көрсеткіш біз ұмтылып жүрген өркениетті 30 елде орташа алғанда 82 пайызды құрайды. Яғни, Қазақстан үшін халықты шынайы жұмыспен қамту жайы өзекті болып отыр.

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Болашақтың мамандықтары

Білім – шамшырақ. Алдағы жол андыздап көрінеді. Сүрінбейсіз, жортақтауыңыз, желе жортуыңыз, бауырыңызды кең жазған шабысыңыз жиған білімге байла­ныс­ты. Білім – ырыстың тіз­гіні. Ырысты тал бесіктен жер бе­сік­ке дейін іздейтін уақыт туды. Өй­т­кені, білгірге ділгірлік бар. Тес­тілеу қортындысы бойынша жо­­ға­ры оқу орындарына құжат тап­сы­ратын талапкердің өмірлік мақ­­сат-мұратын айқындауы – ел болашағына қосар үлесін ай­қын­да­уы. Сондықтан мамандық таң­дау­ға бейжай қарауға болмайды.

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ, кинотанушы

Қазақ киносы және киноархив

Бүгінгі күн ертең тарих болып қалары сөзсіз. Ертең кешегі күннің ізін іздейміз. Өнерде де дәл солай. Өт­кен күннің іздерін сол күйінде «қал­пына келтіру» арқылы жеке шы­ғар­ма­лардың ғана емес, тұтас бір ке­зең­нің тарихын мейлінше объек­тив­ті түр­де шынайы суреттеуде, зерт­теу­де ар­хивтің, ондағы сақталған ма­те­ри­ал­дардың маңызы орасан зор.

Нұрлан СЕЙДІН, саясаттанушы

Төрағалық табыстары

Қазақстан өзінің Шанхай ынтымақ­тастық ұйымындағы (ШЫҰ) 2016-2017 жылдардағы кезекті төрағалығын үстіміздегі жылдың 9 маусымында Астанада өткен Мүше мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында қоры­тын­дылады. Әдеттегідей, еліміз бұл төраға­лыққа үлкен дайындық­пен келіп, ұйымның жаңа сатыға көтерілуіне, аймақ мемлекеттері ара­сын­­дағы саяси-экономикалық, қауіп­сіз­дік және мәдени-гуманитарлық сала­лар­дағы ынтымақтастықты нығай­туға барынша күш салғаны белгілі.

Қалмаханбет МҰҚАМЕТҚАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Төрінен қонақ үзілмейтін үлкен үй

Кез келген қаладағы келімді-кетімді жолаушыларға лайықты қызмет көрсетіп, адамдардың демалуы мен жүріп-тұруына жағдай жасау – жауапты міндет. Әлемнің дамыған елдері бұл бағыттағы жұ­мыстарды логистикалық карта аясында жүргізіп, қонақ қабылдау мен қызмет көрсетудің де озық үлгі­лерін қалыптастырып отыр. Яғни, туризмнің дамуына күш, қай­рат, қаржы жұмсау арқылы оны есе­леп қайтарып алу қамында көптеген жұ­мыстар жасалуда. Қуанарлығы, еліміздегі логистика бағытындағы дамыту жұмыстары өз деңгейінде жүріп жатыр. 

Пікірлер(0)

Пікір қосу