Сайлаудың дүрліктірмей, біріктіргені жақсы

Жақында Иран Ислам Республикасының Конституциялық қадағалау кеңесі ел президентіне кандидаттардың нақты тізімін бекітті. Тізімді Ішкі істер министрлігі жанындағы сайлау комиссиясы жария етті. Кандидаттардың ішінде Иранның қазіргі президенті Хасан Рухани, бірінші вице-президент Исхак Джахангири, Тегеран қаласының мэрі Мохаммад Бакер Калибаф және имам Реза мавзолейінің сақтаушысы Ибраһим Раиси бар. Сайлауға кандидат ретінде, сондай-ақ, мәдениет және өнеркәсіп министрліктерінің бұрынғы басшылары Мұстафа Мирсалим мен Мұстафа Хашеми Таба да қатыспақ. Ал сайлау осы жылдың 19 мамырында өтеді.
Егемен Қазақстан
05.05.2017 1507

 

 

Экс-президенттің өзін де «сызып» тастады

Саяси жүйесі ерекше Иранда сайлау, оның ішінде төрт жылда бір өтетін президенттік сайлау өзгешелеу болып келеді. Ең басты өзгешелігі сол, бұл елде кандидаттарды тіркеу екі кезеңнен тұрады. Бірінші кезеңде кез келген Иран азаматы Ішкі істер министрлігіндегі сайлау комиссиясына келіп, үміткер ретінде тіркеле алады. Бұл жолы сәуір айының 11-15-і аралығында президенттік сайлауға қатысуға өтініш берген адамдардың саны рекордтық көрсеткішке жетіп, 1636 үміткерді құрады. Олардың 137-сі – әйел. Осының алдындағы президенттік сайлауда өтініш берген үміткерлердің қатары 676 адам болған еді. Президенттік сайлауға кандидаттарды тіркеуге қатысты ақпараттарға қарағанда, бірінші кезең бойынша тіркелгендердің жасы 18 бен 92-нің арасын қамтыған. Олардың ішінде кезінде әртүрлі себептермен сотталғандар да бар көрінеді.

Президенттік сайлауға кандидаттыққа тірке­лу­­дің екінші кезеңі үміткерлер үшін шешуші сы­нақ болып саналады. Себебі, Конституциялық қадағалау кеңесі бірінші кезеңде президенттікке кандидат болып тіркелген адамдардың біліктілік деңгейін жан-жақты тексеруден өткізеді, қарым-қа­­білетін анықтайды. Осындай үдерістер кезін­де, кейде елге танымал тұлғалар мен белгілі сая­-

­­­с­аткерлердің өздері тізімге кірмей қалатын жағ­­­дайлар да кездеседі. Мысалы, 2013 жылғы пре­­зиденттік сайлауда ірі саяси қайраткер Акбар Ха­­шеми Рафсанджани Конституциялық қадағалау ке­ңесінің елеп-екшеуінен өте алмаған еді. Осы жақында аталған кеңес Иранның бұрынғы пре­зи­денті Махмұд Ахмадинежадты да кандидаттар тіз­імінен «сызып» тастады.

Экс-президенттің тізімге енбей қалуы, оның айтқан сөзінде тұрмағанына байланысты болса керек. Сайлау науқаны басталар алдында ая­тол­ла Әли Хаменеи М.Ахмадинежадқа тұс­пал­дап, оның сайлауға түсуі елдегі саяси жағ­дай­­ды ушықтыратынын айтып, «сайлауға түс­пеу­­ге» кеңес берген еді. Ол бұл кеңеске құлақ ас­қандай болған. Бірақ, оның президенттікке кан­дидаттыққа тіркелуге келуі және сайлау ко­мис­сиясында тіркелуі елдің қазіргі билігін де, М.Ахмадинежадтың қарсыластарын да кә­дім­гі­дей елең еткізді. Өйткені, елде Иран през­и­дент­­тігіне қа­тарынан екі рет сайланған оның қол­дау­шы­лары да, жақтастары да аз емес-тұғын. Өзі­нің тізімінен «сы­зылып» қалғанын естіген ол «ал­дағы сайлау­да кандидаттардың ешқайсысына қолдау көрсетпейтінін» мәлімдеді.

Басты бәсекелестер – реформаторлар мен консерваторлар

Бұл президенттік сайлауда тартыс негізгі кандидаттар – елдің қазіргі президенті, реформатор Хасан Рухани мен оппозициялық консерватор Ибраһим Раисидің арасында өтетін сияқты. Екі кандидат та тіркелуге бір күнде келді және бір күнде тіркелді. Бұқаралық ақпарат құ­рал­да­ры­на берген сұхбатында Х.Рухани өзінің ұраны ер­кін­дік, қауіпсіздік, тыныштық екенін айта келіп, «ядро­лық клуб» елдерімен ядролық келісім не­гі­зінде жұмысты жалғастыра беретінін атап өткен-ді.

Рухани Иран президенті болып сайланғаннан кейін Батыс елдерімен, оның ішінде АҚШ-пен үзіліп қалған байланысты қайта қалпына келтіруге тырысты. Сөйтіп, ол халықаралық ұйымдардың араласуы нәтижесінде «алтылықпен» ядролық мәміле жасауға қол жеткізді. Өздерінің ядролық бағ­д­арламасын жүзеге асыру жұмыстарын тоқ­татты. Бұл Иранға қарсы салынған бір­қа­тар эко­­­номикалық санкциялардың алынуына мүм­кін­дік берді. Ядролық келісімдерді иран­дық­тар­­дың кейбірі қолдады, мұны «сатқындыққа» ба­лап, наразылық танытқандар да аз болмады. Бұ­дан Иран халқының ұтылмағанын елдің соңғы жыл­дар­дағы іс-әрекеті көрсетіп тұрғандай. Не­гі­з­і­нен ол реформатор-президент Хасан Руханидің ұс­­тан­ған саясатына тікелей байланысты екенін иран­дықтар жақсы біледі. Президенттікке канди­дат енді сол саясатын әрі қарай жалғастыруды мақ­сат етіп отыр.

Сарапшылар Х.Руханиға негізгі оппонент ретінде консерваторлар Ибраһим Раиси мен Мохаммад Бакер Калибафты атайды. Бұл оппозиционер кандидаттардың екеуі бірдей сайлауға түсіп отырғаны жайдан-жай емес. Оның түп негізінде реформатор кандидат Х. Руханиге дауысына «ортақтасу» арқылы сайлаудың екінші турын қамтамасыз ету жатыр. Дәл осындай «саясатты» реформаторлар да ұстанып отырған жайы бар. Президенттікке Х.Руханимен қатар, оның жақтастары Исхак Джахангири мен Мұстафа Хашеми Табаның да сайлауға түсуі соған нақты дәлел.

Қазіргі президенттікке ең негізгі бәсекелес ретінде атала бастаған Ибраһим Раисиге келетін болсақ, оның артында радикалды консерваторлық күш­тер тұр. Кейбір мәліметтерге қарағанда, әске­ри­лер арасында да оны қолдайтындар жеткілікті сияқты. Бірақ, оның билік органдарында саяси және басшылық қызметтер атқармағандығы, сон­дай-ақ, осы салаларда тәжірибесінің жоқтығы сай­лауда тиісті дауыс жинауына кері әсер етуі мүм­кін. Ол тек сот билігі органдарында ғана кө­бі­рек жұмыс істепті. Бұл кандидаттың қалың бұ­қа­раға онша таныс емес екенін білдіреді.

Сұрау салудың нәтижесі көрсеткендей, ел тұр­ғындарының 60 пайызға жуығы оны білмей­ді де екен, әсіресе жастар. Есесіне, Ислам рево­лю­ция­сы­ның бірінші және екінші ұрпағы Раисиді жақсы бі­леді, тіпті оны «қандықол аятолла» деп те атайтын көрінеді. Себебі, ол 1987-1988 жылдары сот коми­ссиясына басшылық жасапты. Солай бола тұрса да, Раиси имам Реза мавзолейінің жетекшісі ретінде діни қауым өкілдері арасында ықпалды тұлға саналады. Бүгінде Иранға АҚШ-тың жаңа пре­зиденті Дональд Трамп тарапынан қысым кү­шей­іп тұрғаны жасырын емес. Осыны пайдаланып қал­ғысы келген Раисидің қолдаушылары «Иранда да президент ауысуы қажет» дегенді ашық айта бастады.

Президенттікке тағы бір кандидат – Тегеран қа­ласының мэрі Мохаммад Бакер Калибаф – кез кел­ген саясаткерге бәсекелес бола алатын елге бел­гілі тұлға. Оның саясаттағы қызмет жолын­да да ақтаңдақтар кездеседі. Ол Хатамидің пре­­зи­дент­тігі кезінде Тегеранда полиция орган­да­рына бас­­­шылық еткен және елдің саяси өмі­рін ырық­тан­дыру үшін наразылық танытқан сту­дент­тердің толқуын күшпен басқан. Сондай-ақ, оған ке­зінде сыбайлас жемқорлыққа қатысы бар де­ген айып та тағылған екен. Бірақ, Калибаф осы­дан төрт жыл бұрынғы президенттік сайлау­да Х.Руханидің не­гізгі бәсекелесі болып, сайлау­шы­лар­дың 20 пайыз дауысын иеленді. Ал Рухани 52 пайыз дауыс жи­наған еді.

Сайлау науқанының ең соңғы кезеңі жақын­да­ған шақта күтпеген жағдайлар да орын алуы мүм­кін. Мысалы, консерваторлар Раиси мен Калибаф бір-біріне жол беруі үшін екеуінің бірі саяси ойыннан бас тартуы ықтимал дегендей...

Науқан әлемдік БАҚ-тың да назарында

Енді санаулы күндерден кейін Иранда нағыз саяси күрес басталады. Кандидаттар мен олардың қолдаушылары елдегі барлық бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалана отырып, бір-бірінің көзқарастарын сын тезіне алады. Кейде жалған ақпараттар да жарияланып жатады. Ал дауыс бе­руге бір апта қалғанда кандидаттар телеарналар бойынша саяси пікірсайысқа шығады. Бұл пі­кір­сайыстар әлі де өз таңдауын жасай ал­май жүр­ген сайлаушылардың нақты шешім қабыл­дау­ына мұрындық болады. Сол себептен де, бү­гін­де Ирандағы президенттік сайлау әлемдік БАҚ-тардың негізгі тақырыптарының біріне айналып отыр.

Бұл елдегі өткен сайлауларға аз-кем шолу жасайтын болсақ, олардан исламдық демокра­тия­ның нақты көріністері – халық пен мемлекеттің абырой-беделін, елдің күш-қуаты мен асқақ мерейін байқау қиын емес. Сондай-ақ, Иран сай­­лау­шылардың сайлауға, оның ішінде пре­зиденттік сай­лауға қатысу көрсеткіші жағы­нан әлем елдері ара­сында жоғары орында тұр десек, қателесе қой­маспыз. Ал Азия құрлығы бойынша екінші-үшінші орыннан төмендеген емес. Тіпті, ең қи­ын кезең – соғыс кездерінде де саяси науқан – сай­лау өз уақытында өткізіліп келіпті. Осыған бай­ланысты аятолла Хаменеи «Бүгінде халық сай­лауды жалған іс санамайды. Халық үкіметтің де, сайлаудың да өздеріне тиесілі екенін жақсы біле­ді», – деп атап өтуі ежелгі Иранның кез кел­ген сай­лауға ерекше мән беретінін білдіріп тұрғандай.

19 мамыр, жұма күні президенттік сайлау-

мен қатар, ауылдық және қалалық басқару орган­да­ры­ның да сайлауы өтеді. Халық саны 80 миллион­нан асатын Иранда шамамен 55 миллион адам сайлауға дауыс беру құқығына ие. Ал президент төрт жыл мерзімге сайланады. Бір адам екі мерзімнен артық президент болып сайлана алмай­ды. 

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ,

 

«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.08.2018

Астанада «Ұлттың ұлы мұрасын қадірлейік» атты іс-шара өтті

16.08.2018

Астана хабы Корея Республикасымен ынтымақтастықты нығайтуда

16.08.2018

Қаралы көктем.1953 жыл, наурыз

16.08.2018

Жакартада еліміздің мемлекеттік туы ресми түрде көтерілді

16.08.2018

Алматыда Батырхан Шүкеновтың атына көше берілді

16.08.2018

Кәсіпкерлер «Менің мектебім» жобасы­н қар­жыландырады

16.08.2018

Қуат Тумабаев Өскемен әкімі қызметінен кетті

16.08.2018

«Туған жерге тағзым» жобасы аясында 126 іс-шара атқарылды

16.08.2018

Зарема ШӘУКЕНОВА: Каспий теңізі айрықша мәртебеге ие болды

16.08.2018

БҰҰ Бас хатшысы Каспий теңізінің құ­­қық­тық мәртебесі туралы кон­вен­цияға қол қойылуын құптайды

16.08.2018

Зүлфия АМАНЖОЛОВА: Каспий конвенциясы – тұрақтылық пен орнықты даму кепілі

16.08.2018

«100 жаңа есім» жобасы тамыздан бастап өзінің екінші кезеңін бастайды

16.08.2018

Бизнес үшін GSP-ның артықшылықтары көп

16.08.2018

Астанада cпорт күніне арналған жиын өтті

16.08.2018

Astra: жол ақысын төлеудің жаңа электронды жүйесі, тарифтері және жеңілдіктер

16.08.2018

Ақ желеңділерге «алғыс» алуға болмайды

16.08.2018

Маңғыстаудың мақсаты – мұнайсыз даму жолымен көркейе түсу

16.08.2018

Қызылордада кәсіпкерлер көбейіп келеді

16.08.2018

Генуядағы көпірдің құлауына кінәлілер анықталды

16.08.2018

Сұраған Рахметұлы. Тыныштықбектің «Алқоңыры»

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу