Сайрам сахнасы

Облыс орталығына жақын маңдағы Сайрам елді мекенінде орналасқан Оңтүстік Қазақстан облыстық өзбек драма театрының ашылу салтанатына Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев қатысып, шығармашылық ұжымға сәттiлiк тiлеген болатын. Содан бері 2003 жылғы 22 қазан мұндағы өзбек жұртшылығы үшін ең бір естен кетпес тарихи күн болып саналады. Әне-міне дегенше арқа-жарқа күй кештірген сол бір қуанышты сәтке биыл күзде 15 жыл толады екен. Зымыраған уақыт-ай десеңші. Осы аралықта 60-тан астам туынды сахналанса, бұлардың ішінде этносаралық татулықтың қазақстандық үлгісін насихаттауға арналған тұшымдылары қаншама. ЭКСПО-2017 көрмесі аясындағы Қазақстан Ұлттық (этникалық) театрларының IV республикалық фестиваліне қатысқан Оңтүстік Қазақстан облыстық өзбек драма театры елордалықтарға мерекелік шашу ретінде «Қожанасыр Сайрамда» спектаклін тарту етті. Осы сәтті пайдаланып біз театрдың жас әртісі әрі режиссері Жавлон Саидовты әңгімеге тартқан едік.
Егемен Қазақстан
25.07.2017 5585

– Жавлон Кәмилжанұлы, елорда төрінде өңірлік өз­бек театры алғаш рет өнер көр­сеткен екен. Өнер бәйге­сіне бұл спектакль тегін таңда­лма­са керек-ті?

– «Сайрамда бар сансыз бап» деп күллі мұсылман баласы зиярат етіп келетін қасиетті өңірге қоныс тепкен біздің театр өнер бәйгесіне қатысушылардың ішін­дегі ең жасы болғанмен, қойы­лымдар, ұлттық музыка мен декорация, ән мен мәнер қай­та­ланбайды. Мәдени-тарихи ес­керткіштерге толы, туризмнің ошағына айналуға лайық өлкеде орналасқандықтан қарабайыр қалыпта, аудандық деңгейде қалып қоюға тағы хақымыз жоқ. Ел Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өз қолымен тұсауын кескен театрға  биыл 15 жыл толмақ. Күзде мұны арнайы атап өткелі отырмыз. Ал Астанадағы Қазақстан Ұлттық (этникалық) театрларының IV республикалық фестиваліне Леонид Соловьевтің шығармасы бойынша Өзбекстанның танымал режиссері, актер  Сайфиддин Мелиев инсценировкалаған «Қожанасыр Сайрамда» музы­калық спектаклін алып келдік. Коме­дия жанры бол­ған­мен, қо­йы­лым тарихи ескерткіштерді қор­ғау мен тұлғаларға құрмет көр­сету идеясы жағынан өте құнды.    

– Театр әртістерінің кәсіби дең­гейі туралы айтып өтсеңіз?

–  Олардың сексен пайызы кә­сі­би білімі бар актерлер. Көп­шілігі Ташкент өнер уни­вер­ситетінде, Шымкент қала­сындағы М.Әуезов атындағы мемлекеттік университетте театр ұжымына жетекшілік ма­мандығы бойынша білім алған­дар. 

– Қожанасырмен қазір ха­лықты күлдіру мүмкін бе?

– Комедия десек, Қожанасыр десек, жұрттың бәрі жаппай күле береді екен деу – қате түсі­нік. Күлдірте отырып, көз­ге жас алдырту – үлкен өнер. Ал Қо­жанасыр шығыс халықтарына ортақ тұлға болғандықтан, ол туралы әр өңірде түрлі нұсқалар, қойылымдар сақталған. Біздің спектакльдің олардан ерекшелігі, мұнда хикаятты түгел қамтымай, ішінара тек халыққа қызықты-ау деген тұстарын ғана таңдап алдық. Мұнан кейінгі тағы бір ерекшелігі, Қожанасыр өткен заманда өмір сүріп кеткен тұлға емес, ол бүгінде арамызда жүр. Мақсатымыз халық қадірлеген бейне мәңгі өмір сүре береді деген ойды алға оздыру болатын. Тапқыр, дарынды, қоғамның дертімен күресіп жүретін Қожа­на­сыр кейпіндегі шыншыл, адал жандар қазір де бар ғой арамызда.  Ол жұрт әжуалап, майпаздап мақтағанға масқарапаз кейіпке енетін кекесін кескін емес.

...«Қожанасыр Сайрамда» музыкалық комедиясы «Қожана­сыр әңгімелері» негізінде жазыл­ған. Бұқарадан қонақ болып келген Қожанасыр Сайрам тұрғын­дары арасында өз әділдігімен айла­сын асыра отырып, өмірде оның бар екен­дігін халыққа жет­кізу­ді көксейді. Және осы ойы жү­зе­ге асады.

– Ұлттық театрлар қойы­лы­мы басқа театрлардан несі­мен ерек­ше­ле­ніп тұруы керек? 

– Мысалы, біздің театрда спек­такльдегі барлық әндер жан­ды дауыс-та орындалады. Қо­жанасыр туралы музыкалық туын­дыда осы қырымыз өте сәт­ті көрініс тапты. Мұндағы музы­калық шығармалардың сахнада жанды дауыс-та орындалғаны жұртқа ерекше әсер қалдырды. Сонымен қатар спектакльге өзбек халқының ұлттық аспаптарын алып шығу үлкен жетістік деп санаймын. Әртістеріміз әмбебап – дабыл, дойра, рубаб, дутар аспаптарында ойнайды.

– Халықтық әуендерді за­ма­на­уи үл­­гіге түсіруде кейде түп­­нұс­қаға зиян кел­­ті­ріп алып жа­та­тынымыз рас. Сіз­­дер мұны қалай жүзеге асыр­дыңыздар?

– Музыкалық жанрдағы спек­такль болғандықтан өзбек ха­л­қының ұлттық фольклорлық әндеріне қоса кейбір халықтық әуендерді қазіргі заманауи ыр­ғақ­қа салуға тура келді. Бұл ретте режиссер Сайфиддин Мелиев шеберлігіне ризамын. Қойылым жү­гін негізінен музыканың кө­теріп тұрғаны қандай ғажап. Осы орайда өнер майталманы көрерменнің жанына не керек екенін, неге зәру екенін дөп басқаны анық. Жаңа әндерді фольклорлық нақышпен әрлеп, заманауи спектакль жасау талпынысы сәт­ті өрілген деуге толық негіз бар. Айта ке­ту керек, музыкалық шығармалардың 80 пайызы ұрпақтан ұрпаққа тарап келе жатқан көне мұраларымыз болып табылады. Махаббат сахналарына жазылған әндер де әсерлі, әдемі. 

– Бұл спектакль қай жылы қо­­йыл­­­­ған?

– Былтыр қазан айында премьерасы өткен болатын. 

– Өзбек театры өңірлерге гас­троль­дік сапармен жиі шы­ғып тұра ма?

– Ташкент қаласына жыл сайын барамыз. Онда тұрақты көрермендеріміз бар. Алматы, Түркiстан, Тараз, Қызылорда, Көкшетау қалалары мен Созақ, Түлкiбас, Төле би, Қазығұрт аудан­дарында өнер көрсеттік. Театр әртiстерi түрлi деңгейдегi байқаулар мен фестивальдарда жүлделi орындарға ие болып жүр.

Белгілі драматург Рахымжан Отарбаевтың Атырауда өткен фести­валіне өзім сахнала­ған «Аяулым, Анфи­са» спектак­лі­мен қатысып қайттық. Ен­ді мі­не, ЭКСПО-2017 көрмесінің арқа­­сын­да елорда төрінде өнер көрсету бақытына ие болып отырмыз. Құдай қа­ла­са, күз­де Таразда театрлар фести­валі ұйым­дастырылмақ. Со­ған ша­қырту алдық. Одан кейін осы жылдың аяғында Қы­р­­ғыз­станның Бішкек қаласына өнер сапарымен бару жоспарымыз­да бар. 

– Репертуардағы қандай тұшымды қо­йы­лымдарды айрықша атап өтер едіңіз?

– Ұлттық комедиядан бас­­қа жа­һан классикасынан сах­наланған туын­дылардың орны бір бөлек. Биыл «Эдип патшаның» қаңтар айында премьерасын өткіздік. Мұны бел­гілі режиссер Қуандық Қа­сы­мов сахналады. Одан басқа Ресейдің, Американың автор­ларына  атбасын бұрған жа­йымыз бар. Сондай-ақ Шың­ғыс Айтматовтың хикаяты бойынша қолға алынған «Шың­ғысханның ақ бұлты» спектаклін Шымкентте өткен  «Театр көк­темі» фестиваліне апарып, жүл­делі орынға ие болдық.

– Республикалық, облыс­тық театр­лардың өзінде ре­жис­­­серлер же­тіс­пей­ді деген пі­­кірді жиі алға тартып жатады...  

– Бізде де режиссерлер өте аз. Не­гізі мен актер мамандығы бойынша бітір­генмін, бірақ соңғы уақытта режиссура са­ла­сына тер төгіп жүрмін. Еншімде алты спектаклім бар. Бірақ мұнымен тоқтамаймын, ойымда жүрген жобаларым көп. Кей жағдайда режиссерді сырттан шақыруға мәжбүрміз. Мы­салы, Өзбекстаннан Олим­жон Салимов, Тәжмұхамед Исра­йылов, Авлиеқули Хожақулиев, Мах­суд Мансуров, Минав­вара Абдуллаева, Қаһрамон Садул­лаев сынды майталмандар ке­ліп жұмыс істесе, ал Жетiсай, Шым­кент қалаларынан ре­жис­сер­лер Ғазиз Арынов, Асқар Алтын­­бе­ков, Әскер Құлданов ша­қырылды.

– Алдағы уақытта көрер­менге қан­дай спек­такльдер ұсы­нылады?

– Жа­қын күндерде үлкен бір мә­де­ни оқиғаға куә болғалы отырмыз.  Өзбекстандық режиссер Марат Азимов сахналаған шы­ғыс шайыры, философ На­уаи бабамыз туралы туынды та­рихи тұлғаны жадымызда жаңғырту ғана емес, тереңнен бастау алатын тамырымызға, байырғы бабалар рухына перзенттік сүйіспеншілігіміз, рухани ескерткішіміз болмақ. Одан басқа Сәбит Досановтың «Қасқыр ұлыған түн» шығар­масы желісімен қойылған екін­ші құнды спектакль жыл ая­ғына дейін дайын болады деп күтілуде. 

– Қазақ драмургтерінен мұ­нан өзге тағы кімдер сахналанды?

– Байғали Есенәлиевтің «Мұхаммед Хайдар Дулати» та­рихи трагедиясын сах­наладық. Екі жыл бұрын Шымкент қа­ла­сында өткен Ұлттық театр­лардың ІІІ фестиваліне осы спек­такльмен барып қатысқан бола­тынбыз. Жалпы, авторлар аз емес. Негізі өзбек театрында жыл сайын кем дегенде екі қазақ драматургінің шығармасы қойылады. 

– Спектакльдер қай тілде орындалады?

– Тек өзбек тілінде ғана. Ал бірақ мұ­нан бас­қа әзірлеген концерттік бағ­дар­ламаларымыз бар. Онда өзбек хошық­тарына қоса қазақша, орысша, түрікше, татарша әндер орындалады. 

– Астанаға театрдан қанша адам келдіңіздер?

– Барлығын қосқанда, жиырма се­гіз адам келдік. Олардың ішінде өнер шеберлерінен Сейдікәрім Махмұдов, Ұлықбек Насыров, Рустам Сайдхуджаев, Венера Нышанбаева, Вахила Абдур­ах­манова есімдерін ай­рық­ша атап өткен жөн.  
Өнерімізге белгілі театр жә­не кино режиссері Талғат Те­менов бастаған құрамында Гер­маниядан келген Рахима Абдувалиева, британдық театр режиссері Дэвид Папава, АҚШ-та, Ұлыбританияда білім алған ирландиялық тәуелсіз сыншы Сара Коплэй бар қазылар алқасы баға берді. Кемшіліктер, олқылықтар ортаға салынды. Бұл сапардан өз басым көп сабақ алып кетіп барамын. 

Әңгімелескен Қарашаш ТОҚСАНБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.08.2018

Қазақстан 2019 жылы 5G интернетке қол жеткізеді

15.08.2018

Мемлекет басшысы Италия Республикасының Президентіне көңіл айту жеделхатын жолдады

15.08.2018

Бақытжан Сағынтаев денсаулық сақтау саласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

15.08.2018

БҚО: Шалқар көлінде 4 адамды құтқарылды

15.08.2018

«Хат қоржын»

15.08.2018

Елбасы Парламент Сенатының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевты қабылдады

15.08.2018

Сақтандыру шарттарын 2019 жылдан бастап онлайн режимде жасауға болады

15.08.2018

Түріктер «Қазақфильмнің» туындыларын көрсетпек

15.08.2018

Алдағы тәулікте күн суытады

15.08.2018

Астананың апорты

15.08.2018

«Егеменнің» қолдауымен «Ұлы Дала рухы» фотокөрмесі өтті

15.08.2018

Адам Пжегодскийдің Жетісудағы көпқырлы қызметі

15.08.2018

Қыркүйек айынан бастап «Астана-Теміртау» күре жолы ақылы болады

15.08.2018

Дәметкен Сүлейменованың «Жаһанша Досмұхамедов һәм қазақ автономиясы» кітабы жарық көрді

15.08.2018

Жазықсыз атылған жампоз

15.08.2018

Астананың білім беру мекемелерінің 45 басшысы тәртіптік жазаға тартылды

15.08.2018

Қарулы күштерінің сержанты ер-азаматқа лайық батылдық жасады

15.08.2018

Атыраудағы «КасХим» жылына 27 млн полипропилен мен полиэтилен шығарады

15.08.2018

Керекулік өрендер жазды ойдағыдай өткізуде

15.08.2018

Алексей Цой жеке қабылдауына жазылған азаматтармен кездесу өткізді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу