Шоқпарұлының шеберлік мектебі

Жетісулық қолөнер шеберлері Астанада
Егемен Қазақстан
11.07.2017 1567
2

Сонау Жетісудан артынып-тартынып жеткен қолөнер шеберлерінің көші Астананың іргесіндегі «Шығыс базары» этноауылына аялдады. Ертелетіп жетсек киіз үй жабдығынан тартып, кебеже, сандық, кілем, сырмақ, алашаның түр-түрі мен қолдан шыққан әр алуан ыдыс-аяқтарды самсатып жайып тастапты.

Қазақ ұлттық мәдениетіне өлшеусіз еңбек сіңірген, Жетісу өңіріне аты мәлім ұста Дәркенбай Шоқпарұлы қалыптастырған мектеп бүгінде бір қауым ел болыпты. Шоқтығы биік қолөнердің құпия сырын меңгерген бірегей тұлға – Дәркембай Шоқпарұлы әсіресе, ер қаруы – садақ, қылыш, найза, айбалта, шоқпар жасап танылғанын айтып өткіміз келеді. Суретші-этнодизайнер «Өрім өру» (1994), «Домбыра жасау» (1996), «Бесікке бөлеу» (2001), «Қазақтың қолданбалы өнері» (2007), «Қазақтың қолөнері» (2005)  сынды ғылыми-танымдық 20-дан астам еңбек жазып қалдырған-тұғын. Әке аманатына абыроймен қарап келе жатқан Дәулет Дәркембайұлы  халықтық сәндік-қолданбалы өнерді ел аумағында ғана емес, шет елдерге де насихаттап жүрген жан. Темірмен де, ағаш пен бағалы металлдармен де жұмыс істей беретін бес аспап Дәулет Дәркембайұлы білгенін өзгеге үйретуден жалыққан емес.

– Қазір қолөнерге қызғатын адам көп емес. Дегенмен талапты, талантты оқушыларды қабілетіне қарай қолөнердің түрлі саласына бағыттап, үйретіп келемін. Мал шаруашылығымен айналысқан қазақ малдың тұяғын да, сүйегін де тастамаған. Қазіргі тілмен айтсақ экологиялық таза, қалдықсыз тұрмыс, – дейді ұста.

Көрмеде әйелдердің әшекей топтамасын жасап жүрген Нұрданбек Бекболат, зергер Сайлау Ботабеков, этнодизайнер Есен Мұхтарұлы сынды шеберлер ағаш пен тері өңдеу, табан астында білезік, сақина соғудан шеберлік сыныптарын көрсетті. Зергерлердің сөзінен ұққанымыз – әшекей бұйымдарға қондырылатын меруерт, інжу тастары халық ұғымында айға теңеумен байланыстырылады екен. Бұл тастарға күміс секілді ай сәулесінің бір бөлшегі бар деп ерекше мән берілген. Інжу мен меруерт бақытты, байлықты білдіретіндіктен осы тастармен киімді сәндеуде көп қолданылатын болса керек. Шеберлік сыныптарын ұйымдастырып жатқан топтың ортасында жүн түтіп, ұршық иіріп, біз кестемен іс тігудің қыр-сыры туралы түсіндіріп жатқан ісмер келіншек салған жерден көзімізге жылы ұшырады. Өзін Әмина Мапез деп таныстырған ол 2005 жылы Қытайдан елге оралған соң кесте өнерімен шұғылданып, кәсіпке айналдырған. Кестелеудің 10-нан астам түрін білетін Әмина әшекей кестенің барлық халыққа ортақ өнер екенін айтады. «Кесте өнерінің қазақ халқына тән – біз кесте, айқас тігу, айқыш-ұйқыш тігу, басып тігу, қайып тігу сияқты байырғыдан келе жатқан түрлері бар. Шым кесте көбіне тұс киіз, сандыққап, мақпал шапан, орамалдың алақаны, жастық жапқыш, кежім, сәукеле сияқты басқа да көптеген заттарға төгіледі», дейді ісмер.

Этнодизайнер Құрманғазы Қадыровтың тері мен сүйектен жасалған туындылары тақырыптық мазмұнымен ерекшеленеді. Мысалы, «Құда мыңжылдық» атты қоладан құйылған жамбас мүсінді тұғырдың астарлы мәні зор. Салмағы үш кило болатын тұғырға зер сала қарайтын болсаңыз үш қырынан қобыз, сілеусін, құлын сұлбасы шалынады. «Жамбас әдетте сыйлы қонаққа тартылатын табаққа салынатын кәделі мүше саналады. Атаулы күндерде таптырмайтын сыйлық», дейді шебер. Осы тұста қасымызға келіп қалған Ансис есімді латвиялықпен тіл қатысып қалдық. ЭКСПО-2017 көрмесіне арнайы келгенін айтқан ол, қазақ ұлттық асханасынан дәм татқанын айтып, жылы лебізін білдірді.

Бүгінгі күннің талабына сай сәндік-қолданбалы өнер түрлері сан алуан боп құлпырып келеді. Тал бойына қазақтың мыңдаған жылғы шығармашылық ізденісін жинақтаған ұлттық бұйымдарымыздың ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып отыруының бір сыры – тынымсыз ізденіс үстіндегі осы шеберлердің еңбектерінің нәтижесі болса керек.

«Ая ӨМІРТАЙ»,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.01.2019

Шекара бұзған азамат қаза тапты

23.01.2019

Елбасының Жастар жылының салтанатты ашылуында сөйлеген сөзі

23.01.2019

Мәулен Әшімбаев: Жастар жылында науқаншылдыққа жол бермеуіміз қажет

23.01.2019

Түркістанда «Орта Азия жастарының форумын» өткізу жоспарлануда

23.01.2019

«Жастар жылы» жамбылдық жастарға мол мүмкіндік береді

23.01.2019

Қаржы және бюджет комитетінің Заң жобаларын талқылау бойынша отырысы өтті

23.01.2019

Мәжіліс сот жүйесі мен судьялар мәртебесі туралы конституциялық түзетулерді мақұлдады

23.01.2019

Алматы облысында 1332 әйел онкологиялық есепте тұр

23.01.2019

Сенаторлар Жастар жылын қолдауға бағытталған жұмыстарға кірісті

23.01.2019

Еурокомиссия MasterCard-қа айыппұл салды

23.01.2019

Жылқының қозғалыс аллюры: Аяң түрлері

23.01.2019

Юлия Тимошенко Украина президенті сайлауына қатысатынын мәлімдеді

23.01.2019

Конькимен жүгіру: Классикалық көпсайыстан ел біріншілігі мәресіне жетті

23.01.2019

Қостанайда «Эндохирургия мектебі» өтті

23.01.2019

Ақ Жайықтың жастары жастар жылынан көп үміт күтеді

23.01.2019

Жамбыл облысы жұмыспен қамту бойынша екінші орында тұр

23.01.2019

«Murager production» фото-кино студиясы ашылды

23.01.2019

Иван Дычко 1 наурызда рингке шығады

23.01.2019

Республика бойынша «Қайырымдылық керуені» байқауына үміткерлер іріктеліп жатыр

23.01.2019

«Барыс» қонақта «Металлургті» ұтты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу