Шоқпарұлының шеберлік мектебі

Жетісулық қолөнер шеберлері Астанада
Егемен Қазақстан
11.07.2017 1089

Сонау Жетісудан артынып-тартынып жеткен қолөнер шеберлерінің көші Астананың іргесіндегі «Шығыс базары» этноауылына аялдады. Ертелетіп жетсек киіз үй жабдығынан тартып, кебеже, сандық, кілем, сырмақ, алашаның түр-түрі мен қолдан шыққан әр алуан ыдыс-аяқтарды самсатып жайып тастапты.

Қазақ ұлттық мәдениетіне өлшеусіз еңбек сіңірген, Жетісу өңіріне аты мәлім ұста Дәркенбай Шоқпарұлы қалыптастырған мектеп бүгінде бір қауым ел болыпты. Шоқтығы биік қолөнердің құпия сырын меңгерген бірегей тұлға – Дәркембай Шоқпарұлы әсіресе, ер қаруы – садақ, қылыш, найза, айбалта, шоқпар жасап танылғанын айтып өткіміз келеді. Суретші-этнодизайнер «Өрім өру» (1994), «Домбыра жасау» (1996), «Бесікке бөлеу» (2001), «Қазақтың қолданбалы өнері» (2007), «Қазақтың қолөнері» (2005)  сынды ғылыми-танымдық 20-дан астам еңбек жазып қалдырған-тұғын. Әке аманатына абыроймен қарап келе жатқан Дәулет Дәркембайұлы  халықтық сәндік-қолданбалы өнерді ел аумағында ғана емес, шет елдерге де насихаттап жүрген жан. Темірмен де, ағаш пен бағалы металлдармен де жұмыс істей беретін бес аспап Дәулет Дәркембайұлы білгенін өзгеге үйретуден жалыққан емес.

– Қазір қолөнерге қызғатын адам көп емес. Дегенмен талапты, талантты оқушыларды қабілетіне қарай қолөнердің түрлі саласына бағыттап, үйретіп келемін. Мал шаруашылығымен айналысқан қазақ малдың тұяғын да, сүйегін де тастамаған. Қазіргі тілмен айтсақ экологиялық таза, қалдықсыз тұрмыс, – дейді ұста.

Көрмеде әйелдердің әшекей топтамасын жасап жүрген Нұрданбек Бекболат, зергер Сайлау Ботабеков, этнодизайнер Есен Мұхтарұлы сынды шеберлер ағаш пен тері өңдеу, табан астында білезік, сақина соғудан шеберлік сыныптарын көрсетті. Зергерлердің сөзінен ұққанымыз – әшекей бұйымдарға қондырылатын меруерт, інжу тастары халық ұғымында айға теңеумен байланыстырылады екен. Бұл тастарға күміс секілді ай сәулесінің бір бөлшегі бар деп ерекше мән берілген. Інжу мен меруерт бақытты, байлықты білдіретіндіктен осы тастармен киімді сәндеуде көп қолданылатын болса керек. Шеберлік сыныптарын ұйымдастырып жатқан топтың ортасында жүн түтіп, ұршық иіріп, біз кестемен іс тігудің қыр-сыры туралы түсіндіріп жатқан ісмер келіншек салған жерден көзімізге жылы ұшырады. Өзін Әмина Мапез деп таныстырған ол 2005 жылы Қытайдан елге оралған соң кесте өнерімен шұғылданып, кәсіпке айналдырған. Кестелеудің 10-нан астам түрін білетін Әмина әшекей кестенің барлық халыққа ортақ өнер екенін айтады. «Кесте өнерінің қазақ халқына тән – біз кесте, айқас тігу, айқыш-ұйқыш тігу, басып тігу, қайып тігу сияқты байырғыдан келе жатқан түрлері бар. Шым кесте көбіне тұс киіз, сандыққап, мақпал шапан, орамалдың алақаны, жастық жапқыш, кежім, сәукеле сияқты басқа да көптеген заттарға төгіледі», дейді ісмер.

Этнодизайнер Құрманғазы Қадыровтың тері мен сүйектен жасалған туындылары тақырыптық мазмұнымен ерекшеленеді. Мысалы, «Құда мыңжылдық» атты қоладан құйылған жамбас мүсінді тұғырдың астарлы мәні зор. Салмағы үш кило болатын тұғырға зер сала қарайтын болсаңыз үш қырынан қобыз, сілеусін, құлын сұлбасы шалынады. «Жамбас әдетте сыйлы қонаққа тартылатын табаққа салынатын кәделі мүше саналады. Атаулы күндерде таптырмайтын сыйлық», дейді шебер. Осы тұста қасымызға келіп қалған Ансис есімді латвиялықпен тіл қатысып қалдық. ЭКСПО-2017 көрмесіне арнайы келгенін айтқан ол, қазақ ұлттық асханасынан дәм татқанын айтып, жылы лебізін білдірді.

Бүгінгі күннің талабына сай сәндік-қолданбалы өнер түрлері сан алуан боп құлпырып келеді. Тал бойына қазақтың мыңдаған жылғы шығармашылық ізденісін жинақтаған ұлттық бұйымдарымыздың ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып отыруының бір сыры – тынымсыз ізденіс үстіндегі осы шеберлердің еңбектерінің нәтижесі болса керек.

«Ая ӨМІРТАЙ»,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.08.2018

Қазақстан Президенті «Журавлевка 1» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

Роман Григорчук «Астана» клубының бас бапкерлігінен уақытша кетті

17.08.2018

Қазақстандық велотрекші әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

17.08.2018

Тау туризмін дамыту қажет

17.08.2018

Еңбек ері – ұрпаққа үлгі

17.08.2018

Тарихи текетірес:Олжабай ма, Жаяу Мұса ма?

17.08.2018

Мемлекет басшысы «Агрофирма Эксимнан» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

«Нұрлы жер» аясында миллионнан астам шаршы метрі пайдалануға берілді

17.08.2018

Өзбекстанға Қазақстан арқылы өтетін автокөлік ағыны көбейді

17.08.2018

Озық идеядан – өндіріске

17.08.2018

Қазақстан және Германия Сыртқы істер министрлері екі елдің ынтымақтастығын талқылады

17.08.2018

Балаларға лагерь, лагерьлерге қаражат жеткіліксіз

17.08.2018

Елбасы Ильичевка ауылындағы тұрғын үй құрылысымен танысты

17.08.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Тайынша май» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне барды

17.08.2018

«Корея» синдромы

17.08.2018

Жақсы іс жалғасын табады

17.08.2018

ШҚО-да Шәкәрімнің160 жылдығы тойланып жатыр

17.08.2018

Шекарадағы құқық бұзушылық азайып келеді

17.08.2018

Сүт өнімдеріндегі баға теңсіздігі белең алып тұр

17.08.2018

Ауыл кооперативінің артықшылығы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу