Сөйлеу – үлкен өнер

Сөздің өтімділігі, тың­дау­шы­ның құлағына қонып, жүре­гіне же­тімділігі алдымен сөй­леушінің ше­­бер­лігіне, нақ­ты­лығына, шын­шылдығына және қара­пайым­дылығына бай­ла­нысты. Кейде шешеннің дауыс ыр­ғағының құлақ­қа жағым­ды­лығы мен анық естілуі де ай­тыл­ған сөздерді тез ұғуға, ықы­­ласпен қабылдауға ықпал етеді. Радио мен теледидардың жүр­гізу­шілерін, әсіресе, осы қасиетіне қа­рап қабылдайды.
Егемен Қазақстан
21.04.2017 194

Ал сөйлеушінің эмоцияға берілуі айтып тұрған сөзінің мазмұны мен тыңдайтын ортаға байланысты болуы керек. Айтылып жатқан мәселе өздеріне мүлде қатысы жоқ ортада эмоцияға беріліп сөйлеу күлкі тудыратын кездері жиі болады. Мәселен, малдың обадан қырылуы туралы политехникалық институттың сту­денттеріне эмоциямен айтсаңыз, олардың күлетіні күмәнсіз. Ал сол мәселе ветеринария факультетінің студенттеріне айтылса, олар жақсы қабылдайды. 

Сондай-ақ, дауысты орынсыз көтеру де тыңдаушыларға те­ріс әсер ететін кездер жиі болады. Пре­зи­денттің пулында 10 жыл іс­тегенде осылай сөйлегендердің де куәсі болдық. Мәселен, ТМД ел­дері басшыларының кезекті сам­миттерінің бірінде, атын айтпай-ақ қояйық, сөз алған бір елдің пре­зиденті дауысын орынсыз көтере сөйледі. Айтып жатқан мәселелері орынды, алайда, дауыс ырғағы тың­даушыларын кеудеден кері итергендей әсер қалдырды.

Осы заманғы қазақ шешен­дерінің арасынан Президент Н.Назарбаевтың сөздері тыңдаушы­сын ешқашан бейжай қалдырмай, өзінің құдіретіне баурап алады. Н.Назарбаевтың сөз­дерін тыңдай бастасаңыз, оның үніне арбалып, шыға алмай қаласыз. Оның үстіне, ол баяндамадағы бір сарынды мәтін­нен жиі шығып, эмоциялық ком­­ментарийлерімен, мысалдарымен сөздерін жиі жандандырып отырады.

Сол сияқты Ә.Кекілбайұлының дауыс ырғақтары да адам санасын тұсаулап, өзінің еркіне бағындырып алатын. Бірде мынадай оқиға болды. Қазақ хандығының 550 жылдығына арналған кезекті конференция өтіп, оны жазуға «Егеменнен» біз барған едік. Сөз кезегі өзіне тигенде Әбіш Кекілбайұлы марқұм ағыл-тегіл ақ­тарылды ғой. Жұрттың бәрі сілтідей тынып, арбалып қалған...

Қазақ шешендерінің арасында Бауыржан Момышұлы сөздерінің де орны ерекше. Сөз батырдың дауыс ырғағынан ғана емес, шындықтың шырқын бұзбай ашық айта алатын айрықша тапқырлығымен мен­мұндалап тұрады. Бір қызығы сол, оның сөздерін түпнұсқадан оқысаң да батырдың үні құлағыңа гүрілдеп естіліп тұрғандай болады.

Жуырда интернет-газеттің бі­рінде Баукеңнің Литвада орна­ласқан 9-шы гвардиялық дивизияның коман­дирі кезінде, яғни 1945 жылы сөйлеген сөзі жарияланды. Бұл комдивтің үкіметтің демобилизация жариялағанын полк жауынгерлеріне естіртуі еді. Осы сөзді оқып отырып, бір жерінен де жалықпайсың: Баукең лирикалық шегініс жасаса да, моральдық тұр­ғыдан ақыл-кеңес айтса да, жеңім­пазға лайықты тәртіпті сақтау ке­ректігін ескертсе де, отбасымен қауышу қуанышын жасауға берілетін материалдық көмек туралы айтса да артық-кемі жоқ, нақпа-нақ, солдаттың жүрегіне жақын сөздермен тура жеткізеді.

Мұнда сол кездерде айтылуға міндетті «партияға алғыс», «Ста­линге мадақ», «Кеңес армиясының қаһар­мандығы» сияқты толып жат­қан ода­лардың бірі де ауызға алын­баған, өйткені, олардың тап осы жерде мүлде артық екендігін ол танып тұр.

Әлемдік аренадағы айтулы ше­шендердің бірі – Фидель Кастро. Испанша түсінбейтін бір ағылшын журналисі Фидельдің сөзін тың­дағаннан кейін «не айтқанын түсін­бесем де, мен оның артынан еруге дайын болдым» деп жазған екен. Бұл – сөзіне үйлесімді үннің құ­діреті.

Шешен сөзінің дұрыс қорытылуы да өте маңызды. Өйткені, сөздің нақ осы бөлігі тыңдаушының есінде қалады. Осы саланы зерттейтін мамандар мұндайда сәйкес келетін жыр жолдарын келтірсе, жарасып кететіндігін айтады. «Өлең – сөздің патшасы» екендігін Абай да айтқан ғой. Осыны біздің үлкен мінберлерден сөйлейтін шешен­деріміз ескеріп отырса, тек ұтатыны анық.



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.08.2017

Футболдан жасөспірімдер құрамасының аға жаттықтырушысы тағайындалды

18.08.2017

Павлодардан Астанаға 10 тонна қарбыз жеткізіледі

18.08.2017

Ақтөбе мектептері жаңа оқу жылына 95 пайыз дайын

18.08.2017

Бурабайда Нұрсұлтан Назарбаевтың қатысуымен кеңейтілген отырыс өтті

18.08.2017

Павлодарда 98 ауыл әкімі сайланды

18.08.2017

Парламент депутаты Мақтарал ғалымдарының жұмысын жоғары бағалады

18.08.2017

Астанада бір жарым ай ішінде 2,5 мың адам жұмыспен қамтылды

18.08.2017

«Қазақстан инжиниринг» ҰК» АҚ басқарма төрағасы тағайындалды

18.08.2017

Барселонадағы теракт: анықталған жайттар

18.08.2017

Алматыда «Al Hilal» Ислам Банкінің» тұңғыш бөлімшесі ашылды

18.08.2017

Қазақстанның киелі орындар тізіміне Жайық (Теке) қаласы енді (фото)

18.08.2017

Владимир Никитенко: Черногориямен өтер ойында футболшылардан жанкештілік талап етеміз

18.08.2017

Оңтүстік Қазақстанда үздік әлеуметтік жоба анықталды

18.08.2017

Синоптиктер демалыс күндерінің ауа райына болжам жасады

18.08.2017

Сайлауалды үгіт жұмыстарын интернет арқылы жүргізу реттелмек

18.08.2017

ҚР СІМ: Барселонадағы лаңкестік әрекеттен зардап шеккендер арасында Қазақстан азаматтары жоқ

18.08.2017

Сыр өңіріндегі Сортөбе бекінісінен қобыз пішіндес тас табылды

18.08.2017

Қарлығаш балапанын ұшырған күн

18.08.2017

Нұрсұлтан Назарбаев Барселонада болған террорлық актіге байланысты көңіл айтты

18.08.2017

Boyce Thompson институты: Алманың отаны − Алатау

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Қызметтегі мәдениет мәйегі

Патшаның барымтасына, кеңес­тік кезеңнің күнде қырық құбылған қулығына бой алдырмай, тұнық ойына дақ түсірмей өткен нағыз ұлт көсемі Әлихан Бөкейхан: «Тірі бол­­сам, қазаққа қызмет қылмай қой­май­мын. Ұлтына, жұртына қызмет ету − білімнен емес, мінезден», деп еді. Шы­нында, ол кезде білім кем, мінез мық­ты еді. Қазір білім ұшан-теңіз, бі­рақ ұлттық мінез олқы, ала-құла, тіл мү­кіс, намыс пен ар ақшаға тәуелді болып барады.

Ғалым ОМАРХАН, «Егемен Қазақстан»

Жұмысты жалғастырар жастар қайда?

Қолында қолақпандай дипломы бола тұра жас мамандардың ауылда жұмыс істеуге құлшынысы жоқ. Көбінің ойы − қызығы мен у-шуы көп қалада қалып, өзіндей өрім жастардың ортасында болу. Бұл үшін оларды күстаналаудың да жөні жоқ шығар, бәлкім. Өйткені, қалада тұра ма, ауылда тұра ма, әркімнің өз қалауы. Солай десек те, жастар жаппай қалаға қарай ағылып жатқанда қазақтың алтын бесігі – ауылдарымыздың келешегі қалай болмақ? Бала саны жетпей, мектептер мен басқа да мекемелердің жабылуы жалғаса берсе, ата-баба кәсібін жалғастыратын лайықты ізбасарлар жоқ болса, ауылдардың ертеңгі күні не болмақ? Ойлаудың өзі қорқынышты. 

Нұрғали ОРАЗ,

Тәуелсіздік дегеніміз – мәңгілік күрес

Кешкілік аллеяда серуендейтін осы бір кішіпейіл, мәдениетті кісіні жиі көріп қаламын. Алғашында бас изесіп қана жүрдік. Бірте-бірте тіл қатысып, тротуардың жиегіндегі сәкіге тізе бүгіп, әңгіме-дүкен құратын болдық.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Кикілжің келіссөз арқылы шешіледі

Бүгінгі таңда әлемді алаңдатқан мә­селенің бірі Корей Халық-Де­мо­­кратиялық Республикасының яд­ролық қаруға қол жеткізу сая­саты болып отыр.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

ЭКСПО екі айналып келмес саған...

Алаштың алтын алқасындай Ас­та­на­ның ажар-көркіне аспанда­ғы ай қызығып, көктегі күн сүй­сін­гендей. Сарыарқадағы шамшы­рақтай сама­ла шаһар қазір тіпті құл­­пырып тұр. Сұлулығы көз суырғандай. Жер-жа­һан­ның жетіс­тік­тері жайнап төрінде тұр­са, бес құрлықты бетіне қаратар бе­дел жинамай қайтеді енді.

Пікірлер(2)

Ғиззат Дощанов (22.04.2017 19:27:06)

Өте жақсы жазылған Келтірілген мысалдары өте орынды

(22.04.2017 16:41:55)

Пікір қосу