Соғыс кемелері. Кімдікі мықты?

Қытай өзі жасаған алғашқы ұшақ тасушы кемені суға түсірді. Мұны бүгін бірнеше әлемдік ақпарат құралдары хабарлады. Ал Ресей әлемдегі ең ірі ұшақ тасушыны 2030 жылы іске қоспақ.
Егемен Қазақстан
26.04.2017 3292
2

Ұшақ тасушы. Ол не нәрсе?

Ұшақ тасушы (aircraft carrier – ағылшынша, авианосец – орысша) – соғыс кемелерінің бір түрі. Әскери ұшақтардың базасы ретінде қызмет ететін ашық теңіздегі аэродром. Негізгі соғыс күші – кеме палубасынан ұшып-қонуға бейімделіп жасалған әскери ұшақтар. Сонымен қатар олар ядролық және зымырандық қаруды алып жүреді. Әскери авиацияны жөндеу, жанармаймен қамту, ұшуларды басқару сияқты қызметтер атқарады. Ұшақтарды ұшыру кезінде кеме желге қарсы бар жылдамдықпен жүзеді. Ұшыру үшін теңіз толқынының шайқалысы үш баллдан аспауы керек. Қону кезінде ұшақтың жылдамдығын тез азайту мақсатында аэрофинишер қолданылады. 

Ұшақ тасушылар зенитті артиллерияны және «кеме-ауа» класындағы зымырандармен қаруланады. 1960 жылдардан бастап қанатты зымырандар дамымай тұрған кезде ұшақ таушылардың стратегиялық маңызы өте жоғары болды.

Америкалық USS Nimitz - әлемдегі ең ірі әскери кеме

Ауыр ұшақ тасушылардың су ысырымы (суға батқан кезде ығысып шығатын судың салмағы, бұл суға батқан дененің салмағына тең) – 75 000 тонна, корпусының ұзындығы – 315 метр, ені – 40 метр, жылдамдығы – 33 теңіздік миляға (шамамен 61 километр) дейін болады. Экипажында 2800-3300 адам, 100-120 ұшақ пен тікұшақты алып жүру мүмкіндігі бар. Супер ұшақ тасығыш аталатын түрлері атомдық күш қондырғы қуатымен жүреді. Мұндай кемелерге бүгінге АҚШ пен Англияның әскери-әуе күштері ғана ие. Бұдан басқа ұшақ тасығыштардың жеңіл, конвойлық аталатын түрлері бар.  

Қытай алғаш рет өзі жасады


Қытайда құрастырылған алғашқы ұшақ тасушы салтанатты түрде суға түсірілді (Reuter)

Қытай мемлекеттік басылымдары мәліметіне қарағанда, әзірге аты жоқ ұшақ тасушы кеме елдің солтүстік шығысындағы Далянь портында суға түсірілген. «Осылайша Қытай аймақтағы әскери үлесін ұлғайтты. Жаңа ұшақ тасушыны Қытай АҚШ пен Солтүстік Корея өзара қатаң мәлімдемелер алмасып жатқан кезде жария етті» дейді ВВС. 

Кеменің құрылысы 2013 жылы басталған, пайдалануға 2020 жылы берілмек. 

ВВС соңғы жылдары Оңтүстік Қытай теңізіндегі аралдарға таластан туған дау Қытайдың Оңтүстік Шығыс Азиядағы бірнеше елмен қарым-қатынасын қиындатып отырғанын еске салады. 

Бүгінде Қытайдың қолданысында «Ляонин» атты бір ғана ұшақ тасушы бар. Ол 1985 жылы Кеңес Одағында басталып, бітпей қалған «Варяг» атты ұшақ тасушы крейсер болатын. КСРО құлағаннан кейін «Варяг» Украинаның меншігіне өтті. Украина оның құрылысын аяқтай алмай, 1998 жылы 25 млн долларға Қытайға сатты. Кемені Босфор бұғазынан сүйреп өткізуге Түркияның келісімін алу үшін 16 ай күтуге тура келді. 2001 жылдың 3 қарашасында «Варяг» дауылға тап болып, буксирден ажырап кетті. Оны қайта тіркеу кезінде бір теңізші қаза болды. Сөйтіп, сағатына 11 шақырым жылдамдықпен жүрген кеме 2002 жылдың наурызында Қытайға келіп жетті. Оны Украинадан жеткізуге 5 млн доллар шығын жұмсалды. 

Ляонин

Пекин ресми түрде «Варягты» жүзетін ойын-сауық орталығын жасау мақсатында алдық деді. Алайда, оны ұшақ тасушы етіп жасап, 2012 жылы Қытай әскеріне пайдалануға берді. Оған арналған палубалық жойғыш ұшақтарды Қытай кеңестік Су-33 әскери ұшақтарынан көшіріп жасады.  

ВВС-дің хабарына қарағанда, жаңа ұшақ тасығышты «Ляониннің» жетілген түрі ретінде қарастыруға болады. 

Ресей әлемдегі ең үлкенін жасамақ

«Ресей әлемдегі ең үлкен ұшақ тасушы кемені жасап жатыр» деп кеше ғана британдық Independent жазған болатын. Басылымның хабары бойынша, мұндағы Мәскеудің мақсаты – қорғанысты күшейту және АҚШ-тың «Нимиц» класындағы ұшақ тасушыларымен бәсекелесу. 

"Штормның" макеті

Жобада «Шторм» деп аталған кеме 90 соғыс ұшағын алып жүре алады. Оны жасауға 17,5 миллиард АҚШ доллары жұмсалады және 2030 жылға қарай пайдалануға беріледі деген болжам бар. «Алайда, «Шторм» іс жүзінде Ресей айтқандай әлемдегі ең ірі ұшақ тасушы бола ала ма, ол жағы әзірге белгісіз. Техникалық сипаттамасы жөнінен ол  АҚШ-тың Нимиц класындағы кемелеріне ұқсамақ. Оның ішінде «Джеральд Р. Форд» ұшақ тасушысы негізге алынады. Үлгі бойынша, жаңа ұшақ тасушының палубасы үш футбол алаңымен бірдей болмақ және 4000 адамнан тұратын экипажды сыйғыза алады. Қазіргі уақытта Ресейде бір ғана ұшақ тасушыбар. Ол 1985 жылы салынған «Адмирал Кузнецов». Алайда, «Шторммен» салыстырғанда оның мүмкіндіктері әлдеқайда төмен. «Адмирал Кузнецовқа» 30 әскери ұшақ қана сыяды. Және ол бу қозғалтқышымен жүзеді. Ал жаңа ұшақ тасушыны ядролық реакторлар жүргізетін болады" деп жазады басылым.

"Адмирал Кузнецов" - Ресей әскери-әуе күштеріндегі жалғыз ұшақ тасушы

Википедиядағы мәліметке қарағанда, жаңа ұшақ тасушы Ресейдің Арктикадағы стратегиялық мүддесін қорғау үшін жасалып жатыр. Жоба бойынша, кеменің ұзындығы – 330, ені – 40 метр, суға бататын бөлігінің биіктігі – 11 метр, су ығыстырымы, яғни салмағы шамамен 100 мың тонна. Әуе тобы 90 техникалық бірліктен тұратын болады:

• МиГ-29К жойғыш ұшақтары;

• Т-50 жойғыш ұшақтары (олар да жасалып болмаған);

• Алыстан радиолокациялық анықтау ұшақтары;

• Ка-27 көпмақсатты тікұшақтары.  

Мұнымен қатар «Шторм» С-500 зенитті-ракеталық кешенінің кемеге арналған нұсқасымен қаруланады деген жорамал бар.

Ең мықтысы АҚШ-та

Ұшақ тасушылардың саны, қуаты жөнінен ешбір ел АҚШ-пен таласа алмайды. Құрама Штаттардың қолданысында 11, резервте 10 ұшақ тасығыш бар. Тағы екі кеме жасалып жатыр. Ұлыбритания, Италия, Испания, Франция, Үндістан және Мысырда екі-екіден. Алайда, олардың көбі нағыз ұшақ тасушы болып есептелмейді. Францияның «Мистраль», Испанияның «Хуан Карлос», Кореяның «Токто» кемелерінің мүмкіндігі шектеулі, оларды тікұшақ тасушылар деуге болады. Қазіргі уақытта ядролық қозғалтқыш қондырғысымен жүзетін ұшақ тасушы жасауға $4-6 млрд доллар кетеді. Әскерилердің жалақысын есептемегенде ұшақ тасушыны ұстап тұруға айына кемінде 10 млн доллар қажет.

Ержан Әбдіраман, «Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2019

Орал қатты қалдықты өңдеуге кірісті

18.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» «Адмиралдан» ұтылды

18.02.2019

Семейде математикадан аймақтық олимпиада өтті

18.02.2019

Шымкентте өртеніп жатқан үйден сәбилерді аман алып қалған жас батыр марапатталды

18.02.2019

Семейде татар халқы  «Самавыр янында» бас қосты

18.02.2019

Жетісу кәсіпкерлері көшелерді  жарықтандыруға кіріседі

18.02.2019

Мәскеуде Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің кезекті отырысы өтеді

18.02.2019

Жапония мен Түрікменстан өкілдері кездесті

18.02.2019

Баку қаласында Каспий теңізі мәселелері жөнінде отырыс өтеді

18.02.2019

Алматыда 120 көшеге энергия үнемдейтін жарықдиодты жарықтандыру орнатылады

18.02.2019

Астана-Қарағанды тас жолы қатты бұрқасын салдарынан жабылды

18.02.2019

Алматы облысында 365 күнде 365 кәсіпкерден өтініш қабылданды

18.02.2019

Атақты дизайнер қиын жағдайға тап болған әйелдерге 50 киім үлгісін сыйлайды

18.02.2019

2018 жылы қызылшамен ауырғандар саны өскен

18.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығының әскери бөлімдері дабыл бойынша көтерілді

18.02.2019

Ақтаулық ата-аналар Оксфордтық курсты оқыды

18.02.2019

Қостанай ювеналдық сотында «Отбасы бөлмесі» ашылды

18.02.2019

Донецк қаласында бірнеше жарылыс болды

18.02.2019

Үндістан үкіметі Эверестің биіктігін қайта өлшемек

18.02.2019

Қазақстанда қанша қасқыр бар?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу