Соғыс кемелері. Кімдікі мықты?

Қытай өзі жасаған алғашқы ұшақ тасушы кемені суға түсірді. Мұны бүгін бірнеше әлемдік ақпарат құралдары хабарлады. Ал Ресей әлемдегі ең ірі ұшақ тасушыны 2030 жылы іске қоспақ.
Егемен Қазақстан
26.04.2017 2812
2

Ұшақ тасушы. Ол не нәрсе?

Ұшақ тасушы (aircraft carrier – ағылшынша, авианосец – орысша) – соғыс кемелерінің бір түрі. Әскери ұшақтардың базасы ретінде қызмет ететін ашық теңіздегі аэродром. Негізгі соғыс күші – кеме палубасынан ұшып-қонуға бейімделіп жасалған әскери ұшақтар. Сонымен қатар олар ядролық және зымырандық қаруды алып жүреді. Әскери авиацияны жөндеу, жанармаймен қамту, ұшуларды басқару сияқты қызметтер атқарады. Ұшақтарды ұшыру кезінде кеме желге қарсы бар жылдамдықпен жүзеді. Ұшыру үшін теңіз толқынының шайқалысы үш баллдан аспауы керек. Қону кезінде ұшақтың жылдамдығын тез азайту мақсатында аэрофинишер қолданылады. 

Ұшақ тасушылар зенитті артиллерияны және «кеме-ауа» класындағы зымырандармен қаруланады. 1960 жылдардан бастап қанатты зымырандар дамымай тұрған кезде ұшақ таушылардың стратегиялық маңызы өте жоғары болды.

Америкалық USS Nimitz - әлемдегі ең ірі әскери кеме

Ауыр ұшақ тасушылардың су ысырымы (суға батқан кезде ығысып шығатын судың салмағы, бұл суға батқан дененің салмағына тең) – 75 000 тонна, корпусының ұзындығы – 315 метр, ені – 40 метр, жылдамдығы – 33 теңіздік миляға (шамамен 61 километр) дейін болады. Экипажында 2800-3300 адам, 100-120 ұшақ пен тікұшақты алып жүру мүмкіндігі бар. Супер ұшақ тасығыш аталатын түрлері атомдық күш қондырғы қуатымен жүреді. Мұндай кемелерге бүгінге АҚШ пен Англияның әскери-әуе күштері ғана ие. Бұдан басқа ұшақ тасығыштардың жеңіл, конвойлық аталатын түрлері бар.  

Қытай алғаш рет өзі жасады


Қытайда құрастырылған алғашқы ұшақ тасушы салтанатты түрде суға түсірілді (Reuter)

Қытай мемлекеттік басылымдары мәліметіне қарағанда, әзірге аты жоқ ұшақ тасушы кеме елдің солтүстік шығысындағы Далянь портында суға түсірілген. «Осылайша Қытай аймақтағы әскери үлесін ұлғайтты. Жаңа ұшақ тасушыны Қытай АҚШ пен Солтүстік Корея өзара қатаң мәлімдемелер алмасып жатқан кезде жария етті» дейді ВВС. 

Кеменің құрылысы 2013 жылы басталған, пайдалануға 2020 жылы берілмек. 

ВВС соңғы жылдары Оңтүстік Қытай теңізіндегі аралдарға таластан туған дау Қытайдың Оңтүстік Шығыс Азиядағы бірнеше елмен қарым-қатынасын қиындатып отырғанын еске салады. 

Бүгінде Қытайдың қолданысында «Ляонин» атты бір ғана ұшақ тасушы бар. Ол 1985 жылы Кеңес Одағында басталып, бітпей қалған «Варяг» атты ұшақ тасушы крейсер болатын. КСРО құлағаннан кейін «Варяг» Украинаның меншігіне өтті. Украина оның құрылысын аяқтай алмай, 1998 жылы 25 млн долларға Қытайға сатты. Кемені Босфор бұғазынан сүйреп өткізуге Түркияның келісімін алу үшін 16 ай күтуге тура келді. 2001 жылдың 3 қарашасында «Варяг» дауылға тап болып, буксирден ажырап кетті. Оны қайта тіркеу кезінде бір теңізші қаза болды. Сөйтіп, сағатына 11 шақырым жылдамдықпен жүрген кеме 2002 жылдың наурызында Қытайға келіп жетті. Оны Украинадан жеткізуге 5 млн доллар шығын жұмсалды. 

Ляонин

Пекин ресми түрде «Варягты» жүзетін ойын-сауық орталығын жасау мақсатында алдық деді. Алайда, оны ұшақ тасушы етіп жасап, 2012 жылы Қытай әскеріне пайдалануға берді. Оған арналған палубалық жойғыш ұшақтарды Қытай кеңестік Су-33 әскери ұшақтарынан көшіріп жасады.  

ВВС-дің хабарына қарағанда, жаңа ұшақ тасығышты «Ляониннің» жетілген түрі ретінде қарастыруға болады. 

Ресей әлемдегі ең үлкенін жасамақ

«Ресей әлемдегі ең үлкен ұшақ тасушы кемені жасап жатыр» деп кеше ғана британдық Independent жазған болатын. Басылымның хабары бойынша, мұндағы Мәскеудің мақсаты – қорғанысты күшейту және АҚШ-тың «Нимиц» класындағы ұшақ тасушыларымен бәсекелесу. 

"Штормның" макеті

Жобада «Шторм» деп аталған кеме 90 соғыс ұшағын алып жүре алады. Оны жасауға 17,5 миллиард АҚШ доллары жұмсалады және 2030 жылға қарай пайдалануға беріледі деген болжам бар. «Алайда, «Шторм» іс жүзінде Ресей айтқандай әлемдегі ең ірі ұшақ тасушы бола ала ма, ол жағы әзірге белгісіз. Техникалық сипаттамасы жөнінен ол  АҚШ-тың Нимиц класындағы кемелеріне ұқсамақ. Оның ішінде «Джеральд Р. Форд» ұшақ тасушысы негізге алынады. Үлгі бойынша, жаңа ұшақ тасушының палубасы үш футбол алаңымен бірдей болмақ және 4000 адамнан тұратын экипажды сыйғыза алады. Қазіргі уақытта Ресейде бір ғана ұшақ тасушыбар. Ол 1985 жылы салынған «Адмирал Кузнецов». Алайда, «Шторммен» салыстырғанда оның мүмкіндіктері әлдеқайда төмен. «Адмирал Кузнецовқа» 30 әскери ұшақ қана сыяды. Және ол бу қозғалтқышымен жүзеді. Ал жаңа ұшақ тасушыны ядролық реакторлар жүргізетін болады" деп жазады басылым.

"Адмирал Кузнецов" - Ресей әскери-әуе күштеріндегі жалғыз ұшақ тасушы

Википедиядағы мәліметке қарағанда, жаңа ұшақ тасушы Ресейдің Арктикадағы стратегиялық мүддесін қорғау үшін жасалып жатыр. Жоба бойынша, кеменің ұзындығы – 330, ені – 40 метр, суға бататын бөлігінің биіктігі – 11 метр, су ығыстырымы, яғни салмағы шамамен 100 мың тонна. Әуе тобы 90 техникалық бірліктен тұратын болады:

• МиГ-29К жойғыш ұшақтары;

• Т-50 жойғыш ұшақтары (олар да жасалып болмаған);

• Алыстан радиолокациялық анықтау ұшақтары;

• Ка-27 көпмақсатты тікұшақтары.  

Мұнымен қатар «Шторм» С-500 зенитті-ракеталық кешенінің кемеге арналған нұсқасымен қаруланады деген жорамал бар.

Ең мықтысы АҚШ-та

Ұшақ тасушылардың саны, қуаты жөнінен ешбір ел АҚШ-пен таласа алмайды. Құрама Штаттардың қолданысында 11, резервте 10 ұшақ тасығыш бар. Тағы екі кеме жасалып жатыр. Ұлыбритания, Италия, Испания, Франция, Үндістан және Мысырда екі-екіден. Алайда, олардың көбі нағыз ұшақ тасушы болып есептелмейді. Францияның «Мистраль», Испанияның «Хуан Карлос», Кореяның «Токто» кемелерінің мүмкіндігі шектеулі, оларды тікұшақ тасушылар деуге болады. Қазіргі уақытта ядролық қозғалтқыш қондырғысымен жүзетін ұшақ тасушы жасауға $4-6 млрд доллар кетеді. Әскерилердің жалақысын есептемегенде ұшақ тасушыны ұстап тұруға айына кемінде 10 млн доллар қажет.

Ержан Әбдіраман, «Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.10.2018

Станимир Стоилов: Бір ойынды жеңдік деп желпінбейміз

16.10.2018

Кольдо Альварес: Қазақстан бізден бір бас жоғары екен

16.10.2018

Машина жасау саласында меморандумға қол қойылды

16.10.2018

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев ресми сапармен Финляндия Республикасына келді

16.10.2018

Қарағандылық оқушылар халықаралық чемпионатта жеңіске жетті

16.10.2018

С.Стоилов: Қазақстанда ұлттық құрамаға лайық шабуылшы жоқ (видео)

16.10.2018

Маңызды қадамдар атап көрсетілді

16.10.2018

Семейде «Екі жұлдыз» байқауы өтті

16.10.2018

Тарбағатайда 4 мың басқа арналған бордақылау алаңы ашылады

16.10.2018

Әскери борышын өтеген сарбаздар туған жерлеріне оралуда

16.10.2018

Қазақстан және Литва жан-жақты ынтымақтастықты кеңейтуге ниетті

16.10.2018

Cенаторлар университеттегі цифрлық хабты аралады

16.10.2018

Қайрат Әбдірахманов дипломатиялық қызмет жүйесін жетілдіру туралы айтты

16.10.2018

Туризм саласының маманы жоқ

16.10.2018

Сенаторлар Ақ Жайық өңіріне келді

16.10.2018

Қаңтар–қыркүйек айларында ЖІӨ өсімі 4,1% жетті — ҰЭМ

16.10.2018

Тоғыз айдың қорытындысы бойынша өнеркәсіптік өндіріс көлемі 4,8%-ға ұлғайды — ҚР ИДМ

16.10.2018

Жекешелендірудің кешенді жоспарын орындау: 444 нысан сатылды

16.10.2018

Қармақшы - елдік пен ерлік мекені

16.10.2018

Маңғыстауда теміржол вокзалында мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің жәрмеңкесі өткізілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу