Соғыс кемелері. Кімдікі мықты?

Қытай өзі жасаған алғашқы ұшақ тасушы кемені суға түсірді. Мұны бүгін бірнеше әлемдік ақпарат құралдары хабарлады. Ал Ресей әлемдегі ең ірі ұшақ тасушыны 2030 жылы іске қоспақ.
Егемен Қазақстан
26.04.2017 2704

Ұшақ тасушы. Ол не нәрсе?

Ұшақ тасушы (aircraft carrier – ағылшынша, авианосец – орысша) – соғыс кемелерінің бір түрі. Әскери ұшақтардың базасы ретінде қызмет ететін ашық теңіздегі аэродром. Негізгі соғыс күші – кеме палубасынан ұшып-қонуға бейімделіп жасалған әскери ұшақтар. Сонымен қатар олар ядролық және зымырандық қаруды алып жүреді. Әскери авиацияны жөндеу, жанармаймен қамту, ұшуларды басқару сияқты қызметтер атқарады. Ұшақтарды ұшыру кезінде кеме желге қарсы бар жылдамдықпен жүзеді. Ұшыру үшін теңіз толқынының шайқалысы үш баллдан аспауы керек. Қону кезінде ұшақтың жылдамдығын тез азайту мақсатында аэрофинишер қолданылады. 

Ұшақ тасушылар зенитті артиллерияны және «кеме-ауа» класындағы зымырандармен қаруланады. 1960 жылдардан бастап қанатты зымырандар дамымай тұрған кезде ұшақ таушылардың стратегиялық маңызы өте жоғары болды.

Америкалық USS Nimitz - әлемдегі ең ірі әскери кеме

Ауыр ұшақ тасушылардың су ысырымы (суға батқан кезде ығысып шығатын судың салмағы, бұл суға батқан дененің салмағына тең) – 75 000 тонна, корпусының ұзындығы – 315 метр, ені – 40 метр, жылдамдығы – 33 теңіздік миляға (шамамен 61 километр) дейін болады. Экипажында 2800-3300 адам, 100-120 ұшақ пен тікұшақты алып жүру мүмкіндігі бар. Супер ұшақ тасығыш аталатын түрлері атомдық күш қондырғы қуатымен жүреді. Мұндай кемелерге бүгінге АҚШ пен Англияның әскери-әуе күштері ғана ие. Бұдан басқа ұшақ тасығыштардың жеңіл, конвойлық аталатын түрлері бар.  

Қытай алғаш рет өзі жасады


Қытайда құрастырылған алғашқы ұшақ тасушы салтанатты түрде суға түсірілді (Reuter)

Қытай мемлекеттік басылымдары мәліметіне қарағанда, әзірге аты жоқ ұшақ тасушы кеме елдің солтүстік шығысындағы Далянь портында суға түсірілген. «Осылайша Қытай аймақтағы әскери үлесін ұлғайтты. Жаңа ұшақ тасушыны Қытай АҚШ пен Солтүстік Корея өзара қатаң мәлімдемелер алмасып жатқан кезде жария етті» дейді ВВС. 

Кеменің құрылысы 2013 жылы басталған, пайдалануға 2020 жылы берілмек. 

ВВС соңғы жылдары Оңтүстік Қытай теңізіндегі аралдарға таластан туған дау Қытайдың Оңтүстік Шығыс Азиядағы бірнеше елмен қарым-қатынасын қиындатып отырғанын еске салады. 

Бүгінде Қытайдың қолданысында «Ляонин» атты бір ғана ұшақ тасушы бар. Ол 1985 жылы Кеңес Одағында басталып, бітпей қалған «Варяг» атты ұшақ тасушы крейсер болатын. КСРО құлағаннан кейін «Варяг» Украинаның меншігіне өтті. Украина оның құрылысын аяқтай алмай, 1998 жылы 25 млн долларға Қытайға сатты. Кемені Босфор бұғазынан сүйреп өткізуге Түркияның келісімін алу үшін 16 ай күтуге тура келді. 2001 жылдың 3 қарашасында «Варяг» дауылға тап болып, буксирден ажырап кетті. Оны қайта тіркеу кезінде бір теңізші қаза болды. Сөйтіп, сағатына 11 шақырым жылдамдықпен жүрген кеме 2002 жылдың наурызында Қытайға келіп жетті. Оны Украинадан жеткізуге 5 млн доллар шығын жұмсалды. 

Ляонин

Пекин ресми түрде «Варягты» жүзетін ойын-сауық орталығын жасау мақсатында алдық деді. Алайда, оны ұшақ тасушы етіп жасап, 2012 жылы Қытай әскеріне пайдалануға берді. Оған арналған палубалық жойғыш ұшақтарды Қытай кеңестік Су-33 әскери ұшақтарынан көшіріп жасады.  

ВВС-дің хабарына қарағанда, жаңа ұшақ тасығышты «Ляониннің» жетілген түрі ретінде қарастыруға болады. 

Ресей әлемдегі ең үлкенін жасамақ

«Ресей әлемдегі ең үлкен ұшақ тасушы кемені жасап жатыр» деп кеше ғана британдық Independent жазған болатын. Басылымның хабары бойынша, мұндағы Мәскеудің мақсаты – қорғанысты күшейту және АҚШ-тың «Нимиц» класындағы ұшақ тасушыларымен бәсекелесу. 

"Штормның" макеті

Жобада «Шторм» деп аталған кеме 90 соғыс ұшағын алып жүре алады. Оны жасауға 17,5 миллиард АҚШ доллары жұмсалады және 2030 жылға қарай пайдалануға беріледі деген болжам бар. «Алайда, «Шторм» іс жүзінде Ресей айтқандай әлемдегі ең ірі ұшақ тасушы бола ала ма, ол жағы әзірге белгісіз. Техникалық сипаттамасы жөнінен ол  АҚШ-тың Нимиц класындағы кемелеріне ұқсамақ. Оның ішінде «Джеральд Р. Форд» ұшақ тасушысы негізге алынады. Үлгі бойынша, жаңа ұшақ тасушының палубасы үш футбол алаңымен бірдей болмақ және 4000 адамнан тұратын экипажды сыйғыза алады. Қазіргі уақытта Ресейде бір ғана ұшақ тасушыбар. Ол 1985 жылы салынған «Адмирал Кузнецов». Алайда, «Шторммен» салыстырғанда оның мүмкіндіктері әлдеқайда төмен. «Адмирал Кузнецовқа» 30 әскери ұшақ қана сыяды. Және ол бу қозғалтқышымен жүзеді. Ал жаңа ұшақ тасушыны ядролық реакторлар жүргізетін болады" деп жазады басылым.

"Адмирал Кузнецов" - Ресей әскери-әуе күштеріндегі жалғыз ұшақ тасушы

Википедиядағы мәліметке қарағанда, жаңа ұшақ тасушы Ресейдің Арктикадағы стратегиялық мүддесін қорғау үшін жасалып жатыр. Жоба бойынша, кеменің ұзындығы – 330, ені – 40 метр, суға бататын бөлігінің биіктігі – 11 метр, су ығыстырымы, яғни салмағы шамамен 100 мың тонна. Әуе тобы 90 техникалық бірліктен тұратын болады:

• МиГ-29К жойғыш ұшақтары;

• Т-50 жойғыш ұшақтары (олар да жасалып болмаған);

• Алыстан радиолокациялық анықтау ұшақтары;

• Ка-27 көпмақсатты тікұшақтары.  

Мұнымен қатар «Шторм» С-500 зенитті-ракеталық кешенінің кемеге арналған нұсқасымен қаруланады деген жорамал бар.

Ең мықтысы АҚШ-та

Ұшақ тасушылардың саны, қуаты жөнінен ешбір ел АҚШ-пен таласа алмайды. Құрама Штаттардың қолданысында 11, резервте 10 ұшақ тасығыш бар. Тағы екі кеме жасалып жатыр. Ұлыбритания, Италия, Испания, Франция, Үндістан және Мысырда екі-екіден. Алайда, олардың көбі нағыз ұшақ тасушы болып есептелмейді. Францияның «Мистраль», Испанияның «Хуан Карлос», Кореяның «Токто» кемелерінің мүмкіндігі шектеулі, оларды тікұшақ тасушылар деуге болады. Қазіргі уақытта ядролық қозғалтқыш қондырғысымен жүзетін ұшақ тасушы жасауға $4-6 млрд доллар кетеді. Әскерилердің жалақысын есептемегенде ұшақ тасушыны ұстап тұруға айына кемінде 10 млн доллар қажет.

Ержан Әбдіраман, «Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.08.2018

Мыңнан аса астаналық веложарысқа қатысуда

18.08.2018

ҚМДБ еліміз қалалары бойынша айт намазының уақытын жариялады

18.08.2018

Демалыс күндері елімізде ауа райы тұрақты болады

17.08.2018

Қазақстан Президенті «Журавлевка 1» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

Роман Григорчук «Астана» клубының бас бапкерлігінен уақытша кетті

17.08.2018

Қазақстандық велотрекші әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

17.08.2018

Тау туризмін дамыту қажет

17.08.2018

Еңбек ері – ұрпаққа үлгі

17.08.2018

Тарихи текетірес:Олжабай ма, Жаяу Мұса ма?

17.08.2018

Мемлекет басшысы «Агрофирма Эксимнан» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

«Нұрлы жер» аясында миллионнан астам шаршы метрі пайдалануға берілді

17.08.2018

Өзбекстанға Қазақстан арқылы өтетін автокөлік ағыны көбейді

17.08.2018

Озық идеядан – өндіріске

17.08.2018

Қазақстан және Германия Сыртқы істер министрлері екі елдің ынтымақтастығын талқылады

17.08.2018

Балаларға лагерь, лагерьлерге қаражат жеткіліксіз

17.08.2018

Елбасы Ильичевка ауылындағы тұрғын үй құрылысымен танысты

17.08.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Тайынша май» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне барды

17.08.2018

«Корея» синдромы

17.08.2018

Жақсы іс жалғасын табады

17.08.2018

ШҚО-да Шәкәрімнің160 жылдығы тойланып жатыр

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу