Тәуелсіз театр керек пе?

Миллионнан астам тұрғынының саны тоқтау көрмей күн сайын артып, іргесі жылдан жылға кеңейіп, іріленіп келе жатқанымен Алматы секілді алып мегаполистегі халық мә­дениеті дәл сондай қарқынмен өсіп келе жатыр ма – ойландыратын сауал. Әдет­те урбанизация шеңгеліне мықтап ілік­кен шаһардың мәдениет деңгейінің көр­сеткіші, әрине, сағыз шайнамайтын, түкірмейтін, дауыс көтеріп, қат­ты сөйлемейтін, мүмкіндігінше тазалыққа мүдделі адамдарды мысал еткен тар ұғымнан басталып, театр, көрме, концерт, басқа да әртүрлі демалыс орындарымен байланыстыратын кең түсініктермен түйінделіп жатады. М.Әуезов атындағы академиялық театрдың күн сайынғы спектаклінен қалмай, екі жарым жыл бойы бақылап жүргенде байқағанымыз, көрермен қатарын зал толтыру мақсатында мәжбүрлеп әкелетін мектеп оқушылары, Т.Жүргенов академиясының тегін кіретін студенттері, сап түзеп келетін сарбаздар, курсанттар, журналистер, әредік қолтықтасып келетін қаланың қариялары, ұл-қызы жетектеп келетін ауылдың ақжаулықты апасы мен ақсақалы секілді таныс топтар түзеді.
Егемен Қазақстан
08.08.2017 2453

Білуімізше, бұл тек қарашаңырақ театрға ғана емес, барлық қазақстандық театрларға қатысты жағдай. Негізі, айтпағымыз көрермен туралы да емес, мемлекет қарамағындағы қолдауы мол еліміздің бас театрындағы көрермен контингентінің көрсеткіші осындай болғанда, үлкен астаудағы асқа қол созбай-ақ, тақыр жерден өнер жаса­мақ болып талпынатын жеке­мен­шік театрлардың жағдайы қалай екен, жан-жақтан құйылып жат­қан қаза­қ-
­тарды жекеменшік театр­дың сахнасы қызықтыра ма деген сауалдың тілдің ұшына келіп тіреліп тұрғаны. Жекеменшік театрдың екінші атауы – тәуелсіз театр, тіпті тұсауы жаңа кесілген тәуелсіз театр іздемей тұрып, менмұндалаған мем­ле­кеттік театрлардың арасында қа­раң-құраң көрінген жекеменшік театрлар өзі бүгінде бар ма екен десеңізші? Жоқ! Осы уақытқа дейін балама өнер ре­тінде бір­де-бір аяғынан нық тұрған мем­ле­кеттің қолынан жем жемейтін, қазақ тіліндегі жекеменшік театрдың іргесі қа­ланбаса, бұл ненің көрсеткіші?

 Дәл қазір театрсүйер қауым үшін Қазақстанда 64 театр жұмыс істеп тұр, соның төрттен бірі Алматы қала­сын­да орналасқан. Алматыда – 16, Шым­кентте – 8, Астанада – 6 театр бар. Мемлекетке 80 пайыз театр, яғни 51 театр тиесілі. 2016 жылы республика театрларының сахнасында 13,7 мың спектакль қойылған. Оны 2,34 миллион көрермен тамашалаған. Еліміздегі театрлардың репертуарын 3,5 мың қойылым құрайды, оның 401-і жаңа спектакльдің премьерасы. Өткен жылдың ақпан айымен салыстырғанда, биылғы жылдың ақпанында барлық театрдағы билет бағасы 5,4 пайызға қымбаттаған. Алматы театрларындағы билет бағасы 600 теңге мен 2030 теңге аралығында. Қысқаша қайыр­ған­да, биылғы жылдың алғашқы жарты­жыл­дығында шығарылған театр статис­тикасы осылай сөйлейді. Көріп отыр­ғанымыздай, бұлардың ішінде же­кеменшік театр туралы мәлімет те, ақпарат та атымен жоқ.

Жеке ғимараты, дербес залы бол­маған соң жертөледе құрылып, әр жерді паналап, жағалап жүретін жекеменшік театрлар жалпы өнерге өзін өте керексіз сезінетін сияқты. Өзі азып-тозып, арып-ашып жүріп бұлар өнерге не бере алады? Міне, осындай сауал туындай қалғанда, оны құптайтындар да, мүлде қабылдай алмайтындар да табылып, пікір әдеттегідей қақ жарылады. Елуге жуық тәуелсіз театрдың басын қосып «Мемлекеттік емес театрлар қауым­дастығын» құрып отырған Санкт-Петербургтің театрлары, негізінен, мемлекеттік емес, жекеменшік әрі шағын болып келетін Еуропа мәдени кеңістігінің әралуандығын есепке алсақ, сахнаның мұндай пішінін мүлде жоққа шығару қарадүрсін ойдан туған, күлкі шақыратын өте жабайы, жадағай пікір болар еді. Жекеменшік театр керек. Сөзсіз. Бұл жердегі әңгіме «Шаншар», «Нысана», «Өнер қырандары» секілді әзіл-сықақ театрлары мен «Сезам», «Зазеркалье» секілді балабақшалар мен мерекелік кештерді атқаратын қуыр­шақ театрлары туралы емес, А.Чехов айтқан «рухы, тәні, жаны бар» драма театрлары туралы қозғалып отырғандықтан, Алматының мәдени алаңын тегіс адақтап шықтық.

Қазақша андеграунд театр іздеп, аспандағы қол жетпес әлденені армандағандай болғанымыз тіпті де ұят болған екен, бизнесмен Жанна Омарованың Бәйтен Омаровтай белгілі әкесінің құрметі үшін ашқан «Жас сахна», «Арт и шок», «Зеркало» секілді бірталай жылдан бері мемлекеттің қолдауынсыз жұмыс істеп келе жатқан жаны сірі бірді-екілі орыс тілді театрлардан өзге көзімізге жеке театр түсе қоймады. Тіпті танылып қалған кешегі «Тазабеков театрының» да кілең дарынның бағын ашатын дүркіреген театрға емес, уақыт өте келе көп сауда үйінің біріне айналғанын көріп ішіміз ашиды.

Ең алдымен, жекеменшік театр – ешқандай ережесі жоқ, еркін ой ала­ңы. Режиссерлер мен актер­лер­дің із­­денісіндегі жаңашыл бағыт, кей­іп­­кердің ішкі әлеміне еніп, образ­дың психологиялық көңіл күйді ал­дың­­ғы планға шығаруды мақсат тұ­та­тыны қолдауға тұрарлық. Бірақ шығар­ма­шы­лықпен бірге театрды ұстап тұру үшін қай жерден қалай қаржы табуды ғана ойлауға мәжбүр болатын қазақ­стандық андеграундтарға жеке театр ашу тым қолайсыз болып тұрғаны анық. Мәртебелік жағынан мемлекеттік қазыналық кәсіпорын болып саналатын театрларда «өнім» шығарып жүрген өздеріндей актерлердің бұларға кәсіби өнер өкілі ретінде қарамайтындары, бұ­­лармен мемлекеттік мәдениет меке­ме­лерінің санаспайтындары да жүй­кеге қосымша салмақ. Олардың үкімет көмектеспесе де, ең құрығанда кедергі жасамаса екен деген тілегі бәріне ортақ қиындық – ақша, ғимарат, тұрақты актерлік құрамның азабы мен қорлығын әбден тартқан соң амалсыз жабылып тынатыны рас екен. Жеке залы, тұрақты қаржы көзі болмағандықтан ашқан театрлары екі-үш маусымды атқармай жатып амалсыз жұмысын тоқтатады.

Мемлекеттік театр мен жекеменшік театр тақырыбы, идеясы, режиссерлік ізденіс, актерлік ойын жағынан бір-бірімен салыстыруға келмейтін екі басқа әлем болса да, қоғам, онда өмір сүріп отырған адамдар талғамына сәйкес балама таңдау ретінде міндетті түрде өмір сүруі тиіс өнер ошағы болуы керек еді. Із­де­ніс іздері бар, сахна өнеріндегі ла­бо­раториялық жұмыстар театрдың әрі қарай тіршілік етуі үшін тиімсіз бол­ғанымен, адамның рухани өсуі үшін пайдасы тілмен айтып жеткізгісіз: сах­надан ол өзін көреді, өзінің ішіне қорықпай үңіле алады, тәуелсіз сахна кейіпкер мен оқиғаның жақсы-жаман қырын жалаңаштап көрсетуге әлде­қайда қауқарлы, ең бастысы, мұн­дай сахна тынысын сезген адамның өзі бұдан былай осы қалпынан гөрі жақсырақ болуға ұмтылады. Ал мұның несі жаман? Әлде мемлекеттік театрды ұстап тұрудың өзі машақаты көп мәселе болып тұрғанда, әр қойылымын асқан тәуекелмен ұсынатын жекеменшік сахнаны сағыну бүйректен сирақ шығару болып табыла ма?

Айгүл АХАНБАЙҚЫЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.08.2018

Дзюдошы қыздар үш жүлде алуды көздеуде

14.08.2018

Делдалшылар көмір бағасын қолдан жасап отыр

14.08.2018

Астанада «Сергек» камераларының көмегімен 2 мыңға жуық әкімшілік құқық бұзушылық анықталған

14.08.2018

Құқықтық талапты сақтаса шетел телеарналарына шектеу жоқ - Дәурен Абаев

14.08.2018

БҰҰ Бас хатшысы Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияға қол қоюын құптайды

14.08.2018

Қорытынды көрсеткіштер көңілге қонымды

14.08.2018

Қара жолдың қасиеті

14.08.2018

Бұқар жырау Қалқаманұлының 350 жылдығына арналған көрме-байқауы өтті

14.08.2018

Қажымұқан көтерген тас

14.08.2018

Арал аумағында атқарылар шаруа көп

14.08.2018

«Хрущевкалардан» құтылудың тиімді тетігі

14.08.2018

Оқулық шығаруда олқылықтарға жол берілмеуі қажет

14.08.2018

Байзақ батыр кесенесі

14.08.2018

Жеті айдың қорытындысы бойынша экономикалық өсім 4% құрады — ҚР ҰЭМ

14.08.2018

Ұлы Абайдың туған күні тұңғыш рет Ташкентте тойланды

14.08.2018

Шәкәрімнің үш анығы

14.08.2018

Қолма-қол ақшасыз есеп айырысулар саны өсуде

14.08.2018

Цифрлы қаржы: тез, арзан, тиімді

14.08.2018

Дулат Исабековтің кітапханасы ашылды

14.08.2018

Бекболат Әдетов шыққан белестер

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Шалдың баласы

Қазақ менталитетінің өзіне тән тағы бір ерекшелігін айқындап, бекзат болмысын ажарлап әмбе сақтап келе жатқан әдет-ғұрыптарының бірі отбасындағы үлкен баланы, әсіресе ұлдың тұңғышын ата-әжесінің бауырына салу дер едік. Ол атасының баласы болып өседі. Шалдың баласы құдайдың еркесі, оны ешкім бетінен қақпайды. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Халық санының артуы – елге құт

Халық санының артуы Қазақстан сияқты жер көлемі үлкен, халық саны аз мем­лекеттерге ежелден маңызды мәселе­лердің бірі болып келеді. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу