Түркияда бүкілхалықтық референдум өтті

Жексенбі күні Түркияда елдегі басқару жүйесін өзгертуге байланысты бүкілхалықтық референдум өтті. Дауыс беруде парламенттік жүйеден президенттік жүйеге өтуді жақтаушылар аз ғана басымдыққа ие болды.

17.04.2017 1025

Түркияның басым бөлігі, соның ішінде ішкі аймақтардың халқы конституциялық өзгерістерді жақтаса, Ыстанбұл, Анкара, Измир сияқты мегаполистер негізінен қарсы дауыс қолданды. Референдумның ресми нәтижесі 28 сәуірде жарияланады.

Алғашқы нәтижелер жария болғаннан кейін мемлекет басшысы Тайып Ердоған көпшілік алдына шығып, референдум нәтижесімен құттықтады. «Түркия мемлекеті республика болып құрылғалы бері бір ғасырға жуық уақытта демократиялы жолмен елдегі ең ірі саяси шешім қабылдап отырмыз» деді мемлекет басшысы. 

Анадолы ақпарат агенттігінің мәліметінше, референдумға дауыс беру құқына ие тұрғындардың 85,1%-ы, яғни 49 799 163 азамат қатысқан. Оның 51,41%-ы президенттік басқару жүйесіне өтуді жақтап дауыс берсе, 48,59%-ы қарсы дауыс қолданды.  

Президенттік жүйеге өтуді қолдау арқылы түрік жұртының кезекті рет демократиялық таңдау жасағанын айтқан Бинали Йылдырым 2019 жылғы президенттік сайлауға дейін жаңа жүйенің экономикалық даму, елдің бірлігі мен қуатын арттыру секілді мақсат-міндеттерге жетуде оң өзгеріс әкелетініне сенім білдірді.   

Өзгерістер қандай болмақ? 


Референдум нәтижесі негізінде ел конституциясына 18 өзгеріс енгізілуі тиіс.

• Президент 5 жылға сайланады және екі реттен артық сайлана алмайды.

• Президентке бюджетті құру, төтенше жағдай жариялау өкілеті беріледі.

• Жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлерді, соның ішінде министрлерді тікелей өзі тағайындау және қызметтен босату құқығына ие болады.

• Президент заңдық құқығы бар жарлықтар шығара алады.

• Бір немесе бірнеше вице-президент лауазымы пайда болады.

• Премьер-министр лауазымы таратылып, үкімет тікелей президентке бағынады.

Алайда, бұл өзгерістердің көпшілігі 2019 жылғы президенттік сайлаудан кейін ғана күшіне енбек.

Оппозиция референдум нәтижесімен келіспейтінін мәлімдеуде. Республикалық халық партиясы басшысы Кемал Кылычдароглы референдумның заңдылығына күмәнмен қарайтынын айтты.


Еуропаның реакциясы

Еуропалық қауымдастық та референдум нәтижесін салқын қабылдады. Мәселеге қатысты ресми мәлімдеме жасаған Еурокомиссия конституциялық өзгерістерді жақтаушылар саны қарсы шығушыларға қарағанда айтарлықтай артық болуы керек, ал қазіргі көрсеткіште айырмашылық болмашы ғана деген пайымды алға тартты. Германия мен Нидерланды бастаған Еуроодақ елдері Түркия министрлерінің жергілікті түріктер алдында сөз сөйлеуіне рұқсат етпегенінен кейін ЕО мен Түркияның қарым-қатынасы салқындап кеткен болатын. Мұны Тайып Ердоған «ұлтшылдық әрекет» деп бағалап, Түркия мен КО қатынасының жаңаша сипат алуы мүмкін екенін айтты.  Алайда, референдумның нәтижесін Еуропаның бірқатар мемлекетіндегі түрік диаспорасы қуана қарсы алды. 

Бауыржан Мұқанов

"Егемен Қазақстан"


КОЛУМНИСТЕР

Гүлзейнеп Сәдірқызы,

Ең ауыр күнә

Ана құрсағындағы шара­на­ның 18 күнде жүрегі соғып, 8 апта­да айналасындағы тір­ші­л­ікті се­зе бастайды екен. Ал 12 апта­да саусағын сорып, ба­сын қимылдатады. Міне, сол кеу­де­сі­не жан бітіп, адам кейпіне келген шақалақ өзіне келе жатқан қау­іпті, жасалатын қиянатты сез­генде жиырылып қарсылық көр­сететін көрінеді. Демек, әйел ағ­­засында жүріп жатқан табиғи қа­лыпты күшпен бұзып, баланы жасанды жолмен алдыртып тас­тау әйел үшін құдай алдында күнә, адам алдында қылмыс де­се де болғандай. Өйткені, Ис­лам дінінде кісі өлтіру ең ауыр кү­нә болып есептеледі. Ал ана құр­са­ғындағы кеудесінде жаны бар шарананы кесіп, бөлшектеп алып тастау ауыр күнәға жатпай ма?..

Самат МҰСА, «Егемен Қазақстан»

Ұлттарды ұйыстырудың ұтымды үлгісі

1995 жылғы 1 наурызда Мемле­кет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясын құру туралы Жарлыққа қол қойды. Сөйтіп, Президент жанынан басты міндеті мемлекет пен азаматтық қоғам институттары арасындағы әріптестік негізінде этностар мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету, тиімді этносаралық іс-қимыл жүргізу, біртұтас саяси, құқықтық, мәдени орта қалыптастыру болып белгіленген жаңа консультативті-кеңесші орган құрылды.

Айбын ШАҒАЛАҚ, "Егемен Қазақстан"

​Елбасы һәм елдік жобалар

Ғасырға бергісіз осы 25 жылдың ішінде біз санамыздағы «сарысулардан» арылып, еңсемізді тіктедік, елдігіміздің іргесін бекіттік. Отарлық саясат құрдымға жібергісі келген ұлттық құндылықтарымызбен қау­ыштық. Дініміз бен діліміз қайта жаң­ғырды. Тағдыр жазуымен түрлі кезеңдерде киелі Қазақ жеріне келіп тұрақтаған ұлыстардың ынтымақ-бір­лігі нығайып, біртұтас халық ретінде қалыптасуға бет алды. Оның бүгінгі айқын көрінісі – Елбасының Мәңгілік Ел идеясының Қазақстан қоғамы тарапынан дұрыс қабылдануы және осы мұрат жолында ұйыса бастауы.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

​Тарих кені – туған жер

«Қазағымның көп тарихы Көк­шеде, қаланып тұр Оқжетпестей текшеге»... Осыдан біраз жылдар бұ­рынғы бір өлеңімізде осылай деп­піз. Шын мәнінде де Көкшетау халқымыздың кенен тарихы қат­пар­ланған қасиетті жерлерінің қа­тарынан ойып тұрып орын алатынына сөз бар ма?

Алдан СМАЙЫЛ, жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты

​Ұлтты танып болдық па?

Өткен 25 жылдың ішінде дамыған елдердің үлгісінде технологиялық трансфертті жүзеге асырдық. Алыс-жақын мемлекеттермен экономикалық қарым-қатынастарды реттедік. Осы үдерістерді қорытындылаған ғылыми орталықтар Қазақстанда экономиканы нарыққа көшіру үрдісі аяқталды деп отыр. Яғни, ендігі кезекте әлеуметтік-рухани, адами-шығармашылық мұрат­тарды сол экономика арқылы баянды етуді шұғыл қолға алу керек.

Пікірлер(0)

Пікір қосу