Тыныштықбек Әбдікәкімұлы. Көкірегімде Өлең көшіп жүр, Қазағымның иісі аңқып!

18.03.2017 438

АЯЛДАМАДА

Сен және мен, — аялдамада тұрмыз екеуміз.
Жарық сәуле жұтып Жалғаннан.
Бір аяғыңның кемтарлығын бірден аңғарғам.
Күйік шалған жүзіңді және байқағам, салғаннан.

Не болды екен саған, қыз бала?
Аялдамада — біз ғана.
Көше бойы — арқырайды кілең көктемір.
Алая Аспанға қарайды, ғимараттары құж Қала.

Дәтінің дуы дулығалы замандар үнімен сарындас,
мен бір бейтаныс ағаңмын ғой, лапылдаған жалын-Бас.
Жарымжандығыңды жаутаң көзіңмен жасырып,
азаптануың-ай, қарындас…

Безбүйрек тасбет Қала, жезүнді,
аяусыз жаныштай бере ме сендегі төзімді?!..
Ыңғайсыздана жөткірінгеніңнен төменшіктенгенің тіптен сезілді.
Көз жасым көкірек іші езілді…

Өзге жаққа оқталып қызылкөз шылымым,
өзіңді жотаммен де көре алуымның сыры — мың.
Қарашы, әне, қандай әдемі бұрымың!..
Айналадағы сұқ көздер мен сумаң сөздерден қорғансыз,
тап-таза, бейкүнә, тірі Мұң —
ішкі Нұрыңды
сүйіп тұрмын ғой мен, құлыным…

***

СЕМЕЙ. ШАҺКЕРІМ ДАҢҒЫЛЫ — 86-87

Жұмыс бөлмемде — домбырам.
Бақсылансам, — даңғырам.
Шайтантиегі — Ұмайтеректен.
Ата Тегі — Байтеректен.
Пернелерінде — Бақ Құсының үні бар.

Еріге қолға алсам, сөйлемей қоятын жыны бар.
Ішегін Сексек Ата ызып берген.
Қуанышым мен қайғымда ғана қызып берген…

Жұмыс бөлмемде, сондай-ақ,
Шүңкілдеседі қағаз бен қалам, тағы да басқа ағайын.
Терезе алдында — титімдей ерке тоғайым.
Қабырғада — немерелерімнің суреттері, жүрегімнен нұр сіңген.
Мыңдаған қария-кітаптар, күрсінген…
Бағзы заманадағы Түз Демі…
Әлем айнасы… ол — менің үстелім.
Содан көремін шөп шыққанын қай жерге.
Қай жерге жасын түскенін…

Жатын бөлмемде ұйықтап кетіп перғауындық пішінде,
Құдаймен де тілдесемін түсімде.
Сондай данамын мен, әрі түк білмейтін баламын.
Үйімнің бір қуысында пендеше күңсіп те аламын.
Бір қуысында күнәдан да жуынып-шайынам, өлімдей.
Төр бөлмемде Қыдыр отырады көрінбей.
Ол кеңістік — өзімізге де құт, елге де.
Ыңылдайды ылғи көк шәугім, жан Жарым жүрген бөлмеде.
Кеселер күледі сыңқылдап…
Ал, мендік маңдайдан шалқиды ғұмыр-Жан.
Таңдайда балқиды ғұмыр-дәм.
Сылдырап уақыт ағады құбырдан…

О Жарық Дүние, осылай ғана тұрсаң — құп.
Көкірегімде Өлең көшіп жүр, Қазағымның иісі аңқып!

***

КЕЙДЕ

Кейде, мен
қырық жыны ерен қызыл кәрленген аязға
шыға саламын жалаңбұт… дымқыл жейдемен.
Кейде, мен
періштеше сөйлесіп отырам пендемен.
Күнәм жоқ па?
Қайдаағы… о жағынан да кенде емен.

Кейде,
қаладағы ел-жұртқа
сыпыра сәлем беруге де шығам, ән аңқып.
Кейде, жап-жарық күлкі алып кірем, топ ішіне қараңғы.
Қайғым жоқ па?
Қайдаағы… кейде, сүрте алмай есім шығады сорамды.

Кейде,
иіліп тәжім етем, қыз көрсем дара көрік.
Кейде, шалшық жалдап кетем, ес білмейтін балаға еріп.
Басқа жұмысым жоқ па?
Қайдаағы… кейде, өсіргім де келеді санама өрік.

Кейде,
мезетінде мыйішіндік күңгір Түн,
кәдімгідей қолыммен ұстағым да келеді мұң құртын.
Уақытша өліп, қабірге құлағым да келеді,
сұрағым да келеді хал-жағдайын Аңқыр мен Мүңкірдің.
Есалаңмын ба?
Қайдаағы… әзәзілден де айла ұрлаған жымқырмын.

Кейде,
мендегі шырылдаған Жан — шегірткелермен де жарасымда.
Кейде, қуана қабыл алам антұрғанның жаласын да…
Мен әйтеуір, ел сияқты жосып-босып жүре бергім келмейді,
ас пен дәрет… ханаларының арасында.

***

Қарауылда, автобекетте,
Сені алғаш көргеннен-ақ,
бір шұғылаңды сезгенмін, шалқып тұрған.
О мезет — өзім де ауада қалқып тұрғам!..
Ұмытқанмын жынысымды.
Көктегі Күн — Тәңірінің Бізге ғана арнаған нұры сынды!..

Сол бекеттің Басында — шілде айы ғажап гүлдеген.
Соған қарап, жазмышымды білмек ем..
Шашы да аңқып өскен Мұңымды да көрдім мен сонда!
Сәулелі де болады екен-ау — Мұң деген!..

Содан бері отыз төрт Шілде кетті өтіп.
Жемісін бірге теріп жеп талай кер Күздің,
Шүкір, жапасын шекпедік жалғыздың.
Ал, шашы да аңқып өскен Мұңым — со қалпы…
Қорғаушы періштеміз — Ол біздің.
Поэзия!

***

Менде де — сол, бір-ақ Сана, бір-ақ Ар.
Мінезім бар — алқоңыр.
Өлеңнен тыс тіршілігім — күнәһар.
Мінәжатханам — тоғызыншы қабаттағы балконым.

Сол балконда шылымымның түтініне ашуым өлер асылып.
Терезелерінен жалт-жұлт көрінеді есер ғасырым.
Тұман енеді есінеп.
Көгершіндер, ғашығым…

Сол балконымда ересен,
Өсіп тұрған жұпары көкшіл усойқым…
Түгі құлпырған түнгі көбелегім…

Бәрі — әсем.
Ал, Күн құлақтанғанда,
Мұңлы әлемді үшкіріп,
Жынды Ойларыммен кеңесем.

Негізінде, балконым мен жазу бөлмем — екі өмір.
Екеуінде де іздеп жүремін дәт емін.
Төменге ұшсам, — қабірге…
Жоғарыға ұшсам, Тәңіріге кетемін!

Қайта түсем, жарым шайға шақырса.
Не, пырақтай пысқырынған қымызын сапырса.
Мен балконда жұлдызды өлең оқимын,
Космостық Ақынша.

Түкпірінде оның Көкәләйімнің* ойыншықтары да бар тамаша.
Өзім кейде күліп те жүремін, О Дүниемен жанаса.
Қайғырам ба?
Әрине, қайғырамын,
Жаһандағы барша мәртебе балконымнан аласа.

*Айбүбі (Көкәләй) немерем

***

Отан,
Мен Сенің алдыңда кіммін?
Қыбырлаған бір құмырсқамын.
Ойлап жүретін өзінше жұмыс қамын.
Бірақ,
Илеуім түрінде болса да,
Тауыңды тұрғызуға тырысқанмын.

Күбірмен ғана өтіп әрбір күпірлі күн,
Таба алмай қойсам Сен үшін ұтырлы ұғым,
Бөксеңе төселсін,
Үнемі күрсініспен ғана тоқылып келе жатқан бұ тірлігім.

Екеумізге — Тәңірім алақанына салып, Күнді ұсынған.
Өкінішті,
Құшағыңда сұмдар да көп, жын қышынған.
Өзіңді сондайда талай рет атып жіберсем де,
Ылғи құс ұшып шығады перенімнің ұңғысынан!

Отан,
Егер, Саған, бір мәрте болса да, хайуандық істесем,
Мойныма мініп ал да,
Барша лағынетіңмен тілгілеп бер сауырымды.
Тізесімен де қанды өлең жазатын Ермін мен, жауырынды.
Алайда, Ата Жауыңа айналамын — Қазақша сөйлемесең!
Тәрк етсең — көңі де аңқыған Ауылымды!

***

ҚАЛАМЫМ

Қаламымның арқасында, мен не көрмедім!..
Қаламым не көрмеді, менің арқамда!..
Хақ алдында да иілмейтін өр бейнесі — көзімде.
Өрт-сиясы… бар — қанда.
Сүйегі де — жасыл, өндірден.
Күміс қалпақшасы да — мөр-таңба.
Жан жарым да білмейтін талай құпия сырды да біліп алған ол,
Жасырынып тұрып қалтамда.
Ішінде де жатты қамалып сансыз кітаптың.
Жер-жаһанды жұлдыздарымен құтыртқанда сынақ-Түн,
Талай кесір Ойды да соның қарасымен жаныштап,
Талай есіл Ойды да қаламұшымен тұтаттым…

Жанымның байрағына сап та қылдым мен оны.
Жаманға атар оқ та қылдым мен оны!
Қамшы орнына, дат та қылдым мен оны!

Иә, дәтім де — сол — затым да!
Қайратты да қарымды!
Талай рет емдеймін деп те зарымды,
Ар нұрына малынды!
Шимайға да армансыз салынды…
Аңқып бергенде күзгі алма,
Өзіммен бірге ғашық та болды талай-талай періеліндік қыздарға…
Әр саусағыммен де бір сүйіп, аялаймын мен оны
Жүрегім сыздарда я мұздарда.

***

Күзге барайын…
Жоқ, Түзге барайын!
Қарлығашы қанатымен сүртіп сорамды,
Қасқыры жалап, жазып беруші еді-ау Жан-Дүниемдегі жарамды!..
Қалаға бекер келіппін.
Жанып тұрған шамдары да қараңғы.
Мұнда өтірік ақын болып жүргенше,
Қаңғыбасы болайын Даламның!

Түзге барайын.
Бидайығын жейін үгітіп,
Бұлағының дәмін тамсайын.
Жаңа бір өмір бастайын таң сайын.
Маған оның қарақұсы да — Хан,
Қарғасы да — Ханшайым!

Түзге барайын.
Қалада — атақ пен билікке мас бәйгі.
Жанашыр жоқ.
Туыс түгіл, дос — қайғы.
Түзде, еңіреп жыласам да,
Жартастары жаңғырыса қоштайды.

Қалада құрметтейді ақшасымен күштіні.
Қазақ Тілінің қайыршы сияқты ұсқыны.
Даламда бұлт пен жел, жусан мен көртышқан…
Бәрі — бір тілде ұғысқан туысқан!..
Түз Тілі!

Түзге барайын, мұңымның Анасы!..
Қайтыс болармын сонда, шамасы.
Жаным Күнге ұшқанда,
Шіріген тәнім шипаға айналып,
Бітіп те кетсе екен Даламның жазылмайтын бір жарасы.

***

Жыным келіп тұр… мұңайған…
Аумайды-ій өзі құмайдан!
Менің жүрісім — мынау, ербеңдеп —
бір айға секіріп бір айдан…

Жыным келіп тұр… қапалы..
Күз шуағындай ап-арық.
Әр талының түсі — әртүрлі,
не істеп қойған-ій сақалын?!..

Жыным келіп тұр… өш пиғыл?..
Бұтында – дамбал, кеш киімі.
Өлең қайда? — деп қояды үн-түнсіз.
Өзім де — жынмын ғой, естимін.

Жыным келіп тұр… қақшиған.
Төбеқұйқасына өскен көп ши бар…
— Неменеңе қалдың-ей ыржия?
Сайтанымды қоздырмай, кетші-ій, бар!… –

Жыным келіп тұр… сезікпен…
Сезіледі, иә, нәзік дем!..
Шағанайым келген екен-ау қасыма!..
Отырыппын ғой өлең жазып мен!..

***

Бес жасымда,
Сақалы тұманданған Сексек Атадан
Темірді де кемірген Теке міндім.
Әке-Шешемнің жебеуімен, жеке міндім.
Ол кезде үш Өмір екенін білмеймін ғой,
діндарлар көкитін «екі Өмірдің»…

Алты жасымда,
Аса-таяғы да ақыл аңқыған Шопан Атадан
Қойтастан ірі Қошқар міндім.
Жамандықты — қасымдағы құрдас қастан білдім,
Жақсылықты — мұңдас достан білдім.
Алаулатып санамды,
Ауылдан үздім қарамды…

Он үш жасымда,
Бійшігі от боп тұтанған,
Тасты да сауып, сүт алған,
Бір Сөзі қырық сан табындай, қасиетті Зеңгі Бабадан
Мүйізі бұлт іреген Бұқа да мініп, кеудесі Алтай тауындай…
Сиырсәскеде мөңіреген,
Қазақ деген аңқау Елге де жеттім, еңіреген…

Отыз жасымда,
Кійесі желден де жүйрік Ойсыл Қарадан
Бура мініп, аққан терінің көбігі де — құрбан қан…
Аласұрма бүкіл әлемді көрдім жынданған,
«Жалған Дүние» атты алапат зынданнан!..

Елу жасымда,
Құрығы құрдымнан да нажағай суырған Қамбардан
Адамкөзді Айғыр міндім, әуселесін әуеде алқынтып…
Күнге де барып келдім — ғажап жасампаз салқын Нұр!..
Тозағында да әркім — Пір!..

Енді,
Орқыратып олай да, бұлай да,
Сайтан мінгім бар…
Сәлем беріп қайту үшін Құдайға!
Бірақ, Ол
Аспандай Арымның салмағына шыдай ма?!..

***

ҒАШЫҚТЫҚ

 Ғашықтық, ол – көздер нұры сүйіскен.
Гүл жарату – Сөздегі қош иістен.
Ғашықтық, ол – даурығысқан тірлікке
Тыныштық боп тиіскен…

Самал желдің Есінде үні сақталған
Ғашықтықты
Таба алмайсың ақпардан.
Ғашықтық, ол – Періштені көргеннің
алпыс екі тамырындағы көкпар-қан!..

Ғашықтық, ол – тірлік іздеу тастан да.
Тік тұратын төбе шашың, сасқанда.
Ғашықтық, ол – түсініксіз түсінік,
Мыйың – Жерде,
Ал жүрегің – Аспанда!..

Ғашықтық, ол… ұқсас құбылыс биге де.
Сезінбесең, көңілдегі күй – кедей.
Ғашықтық, ол – Жарық Дүниені Басыңа көтеріп,
Қалт-құлт ету, күдік ұшында инедей…

Ол сезімді мүмкін емес негіздеу.
Ол сезімді тым тұрпайы «теңіз» деу.
Ғашықтық, ол – ессіздіктің ішінде
Құдайдан да тысқары бір жол іздеу…

***

Қағазым өлсе өлер, сүйегі әбден сарғайып.
Қаламым өлсе өлер қансыраумен. Ол – ғайып.
Көкірегінде көзі барларға оқылады
Шер жұпарына шылқыған өлең-маңдайым.

Көре аламын мен ауаны да адамдық пішінде.
Күннің отыз екі нұры сақталған – отыз екі тісімде.
Тілімнің ұшында да көз бар!
Шексіздік бар ішімде!

Өмірді сүйемін ертең де, бүгін де.
Аспандай зор – жүрегіммен арқалаған жүгім де.
Адамдарға ғашық боламын сәт сайын,
Нұр құлпырып, отыз екі омыртқамның да түбінде!

Алпыс екі тамырымның бәрі — қош тамыр.
Мұңым да – пенделердікінен басқа мұң.
Мен —
— бүршіктей ғана жұпар Ойы ішінде де Құдайды қабылдай алатын
Ақын деген қасқамын!

***

АЛДИЯР ОҚЫРМАНЫМ МЕНІҢ

Алдияр Оқырманым менің,
Өзіңнен басқаға бас ұрмаймын.
Өлең жазбаған уақыттарда,
Ене-тірліктің емшегіне жабысқан масылдаймын.
Сондай сорлылықтан тұтанады жасыл қайғым…

Тексергенде Дүниенің ақ-қарасын,
Ақиқатты көрмес көз – тек сора-су.
Мен Өзіңе жүгінем сондай кезде де,
Сенсің – досымнан да қымбат бақталасым.

Оң жағыма жайқалтып Күн дарағын,
Сол жағыма жайқалтып Түн дарағын,
Есіл-дертіме еркелігін де жиып алып мың баланың,
Саған ғана періштелік махаббатпен құлданамын.

Алдияр Оқырманым менің,
Арманыма, адалдығыма… ел сенбей бір,
Табалай кеткенде өңшең бейпіл,
Өлер болсам, өңменіме сұғылып семсердей мұң,
Сөзден және Сенің қолыңнан өлсем деймін.

Мүмкін, бозқасқасы да ақылымның бошалар мың.
Мүмкін, қара тасына да көңілімнің қашалар мұң.
Сонда мені жалғыз тастап кетсең,
Жын-шайтандарға да оқырмын өлеңдерімді.
Иә, мен сондай да есалаңмын!

Алдияр Оқырманым менің,
Алдияр Оқырманым менің,
Тұтанса, пендешіліктен тұтанады жасыл қайғым…
Өлең жазып отырғанымда,
Құдайдың қолындағы жасындаймын!
Тек, сондайда бөгет бола көрмеші,
Не өзімді,
Не Өзіңді мерт етіп аларымды жасырмаймын!

Тыныштықбек ӘБДІКӘКІМОВ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

27.05.2017

Қанат Ислам: Бапкерім 12 раунд жекпе-жекке тапсырма берді 

27.05.2017

СҚО-да «Мерейлі отбасы» конкурсының жеңімпаздары анықталды

27.05.2017

Солтүстік Қазақстанда 60,5 мың бала жазғы лагерьде демалады

27.05.2017

Қостанайға жаңа вагондар келді

27.05.2017

БҚО-да экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің көшпелі отырысы өтті

27.05.2017

Павлодарда шіркейлерге қарсы жұмыс қолға алынды

27.05.2017

Еліміздің барлық аймағында ауа райы тұрақсыз болады

27.05.2017

Қанат Ислам қарсыласын ұпай санымен жеңді

27.05.2017

Жанқош Тұраров мексикалық боксшыны нокаутқа түсірді

26.05.2017

Астанада «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» атты форум өтті

26.05.2017

Премьер ТМД елдері үкімет басшылары кеңесінің отырысына қатысты

26.05.2017

Мадрид конференциясы Астана процесі нәтижелерін жоғары бағалады - СІМ

26.05.2017

«Ұлы дала» II форумы аясында шетелдік ғалымдар құнды ойларымен бөлісті

26.05.2017

Солтүстік Қазақстанда әкім әкесіне заңсыз субсидия алып берген

26.05.2017

Алтай Көлгінов: Біз биыл «Алаш» музейін ашамыз

26.05.2017

Түркі тілінің халықаралық мәртебесі туралы мәселе қозғалды

26.05.2017

Ұлытауды ұлықтау жұмыстары басталды – Ерлан Қошанов

26.05.2017

Жандос Асанов: Түркі тілдерін зерттеу – ТүркПА-ның назарындағы мәселе

26.05.2017

Жансейіт Түймебаев: Елдік мүддедегі есебіміз түгенделе түсуде

26.05.2017

Манзур Хусейн Сумро: «Біз өз құндылықтарымыздан ажырамауымыз керек»

КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Ер мен Жер

Қазақтың әзелден ардақ тұтып қастерлейтін қасиетті ата құн­ды­лық­тарының арасында Ер мен Жердің ала­тын орны ерекше. Ер қашанда туып-өскен жеріне тартып туады. Осы бір жайды «Тау баласы тауға қа­рап өседі» деп жырлаған тұма жырлы Тұманбай Молдағалиевтай ақын аға­мыз да кезінде жақсы аңдатқан еді. Се­бебі, ер жерге кіндігімен байланады, ту­ған жерінің барша қадір-қасиетін тұ­ла бойына сіңіріп, көкірегіне құй­ып, соған бүкіл жан-жүрегімен із­гі­лік қайнарына бас қойғандай сусын­дап өседі. Осылайша туған жер ал­дын­да­ғы перзенттік парыз жүгі сал­мақ­та­на бермек, туған жерге деген пер­зент­тік ыстық ілтипат пен махаббат тұр­паттанып толағайлана түспек.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Басты құндылық – рухани тазалық

«Өмір сүру үшін өзгере білу керек», деді Президент Нұрсұлтан Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында. Заман талабына сай лайықты өмір сүру үшін қазіргі уақыттағы жаңғырудың да негізгі мақсаты – осы.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Қазақ киносы неге дәстүрді ұлықтай алмайды?

Бір жылдары Қазақстанның мә­дениет күндері аясында Үндістанға сапарлап бардық. Көнеден көнермей жеткен мәдениеті, өнердің қай түрінен де әлемдік өркениетке қосар қомақты үлесі бар, бай тарихты, жер жүзіндегі жәдігерлер бесігінің бірі Үндістанға табан тірегенде таңданарлық қай­шылыққа тап болғанбыз. Сенің санаңда қалып­тасқан бай мәдениет, өр­кениет, ежелгі дәстүріне сызат түс­пеген ғажайып әлемге кереғар тір­шілік – қағаз жәшіктерден үй жасап, көшеде туып, көшеде тұрып жатқан халық менмұндалап алдымыз­дан шыққан. Тілім өкше ересек, кір қожалақ бала, қол жайған қайыр­шыдан аяқ алып жүре алмайсыз.

Әйіп ЫСҚАҚОВ, биология ғылымдарының докторы, профессор

Біліктілік – ауыл дамуының алғышарты

Мал шаруашылығы ата кәсібі­міз ғана емес, еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ете­тін маңызды салалардың бірі сана­ла­ды. Мал басының басым бөлігі, яғни 80 пайыздан астамы қосал­қы шаруашылықтарда шоғыр­ланған­дықтан, Елбасы тапсыр­масымен оларды кооперативтерге бірікті­ріп, оңтайландыру шаралары­ның қолға алына бастауы өте құптарлық.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ұрпақ тағдырымен ойнаған оңбайды

Ұлттың ұлылығы ұрпағынан көрі­неді. Бұл – әлімсақтан белгілі нәрсе. Ал сол ұрпақ тағдырына былық араласса, ар былғанады. Содан да шығар, ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының «Ба­ланы ұлша тәрбиелесең – ұл бол­мақ­шы. Құлша тәрбиелесең – құл бол­мақ­шы», деп өсиет қалдырып кеткені. Біз осы өсиетті орындай алдық па, әлде бәрін заманға теліп, теріс басқан аяғымызды, дүниенің құлы болуға ұм­тылған ниетімізді түзеуге мұршамыз жет­пей жүр ме? Бұл санамыздағы ақау­дан, ұлтты ұлт ететін мәдени-ге­не­тикалық кодымыздың әлсіздігінен, тіп­ті мүлде кеміп кеткенінен болып отыр ма?

Пікірлер(0)

Пікір қосу