Ұлттың танымдық сөздігі

Астанада өтіп жатқан ЭКСПО-2017 көрмесіне тарту ретінде, қазақ этногра­фия­сының алты тілде, нақтылай түссек, қазақ, орыс, ағылшын, түрік, қытай, араб тілдеріндегі қысқаша сөздік күні кеше ғана жарық көріп, елордадағы Ұлт­тық академиялық кітапханада тұсау­кесер рәсімі өтті.
Егемен Қазақстан
12.07.2017 550

Сөздікте салт-дәс­түр ұстаным­дары­мыз, тұрмыс-тірші­­лігіміз, киім үлгі­леріміз, құрал-сайман­дары­мыз, үй жиһаз­дарымыз, той-думан кезін­­дегі әдет-ғұрыптарымыз, тағы да бас­қа халықтық қалыптарымыз жинақталыпты. 
Алғашқы сөзді академик Ғарифолла Есім алып, Елбасы Н.Назарбаевтың халық­аралық көрмені өткізудегі мақсаты елордаға ел жинау еді. Ол ниеті орын­далды. Қазір Астанамызға жүз­де­ген мемлекеттер, ондаған ұйым­дар келді, деп атап, соларға тарту ретін­де ұсы­ны­­лып отырған сөздік туралы қыс­қаша баян етті. Авторларға сөз тигенде, Қазақстан Педагогика ғылым­дары ака­де­миясының президенті Асқар­бек Құсайынов, бұл сөздікті құрас­тыру қысқа мерзімде жүзеге асқанын, 1100 сөздің жинақталғанын, 500-ге тарта кітапты ЭКСПО-ны ұйым­дас­тыру­шыларға тегін бергенін айтса, Әлімхан Жүсіпбек ұлт бейнесін танытатын сөздердің таңдаулылары ғана жинақталды десе, Президент Әкімшілігі Жалпы бөлімінің меңгерушісі Мирболат Жақыпов, халықты таныстырып, табыс­тыруда сөздіктің рөлі қашанда жоғары екеніне мысалдар келтірді. Мәдениет және спорт министрлігінің жауапты хатшысы Қуатжан Уәлиев Елбасының рухани жаңғыру жөніндегі идеясын ЭКСПО-ға келіп жатқан шетелдіктерге осы сөздіктегі ұғымдар арқылы Отаны­мыздың тіл байлығын танытамыз, сонымен бірге, бұл сөздік мамандар мен студенттерге де таптырмайтын құрал, деді. 
Оразгүл Асанғазы сөздік, өзге ұлт­тарды қойып, өзіміздің қандас­тары­мызға да септігі тиетінін тілге тиек етті. Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ректоры Ерлан Сыдықов қазір жастарға кітап бояуының «иісін» сездіру қиын болып бара жатқан заманда, бұл сөздік ұлтты танып-білем дегендер үшін таптырмас жәдігер екенін жеткізді. Белгілі ғалым Шәкір Ыбыраев сөздіктің жарық көруі рухани өмірдегі елеулі оқиға екенін атап, «Біз кімбіз?» десек, осындағы сөздер арқылы тек-тамырымызды айтатынымызды, бар болған соң осындай дүние жарық көріп отырғанын, ендеше Қазақ елін ЭКСПО арқылы тануға келген жұрттарға осы кітапты беруге болатынын еске салды. 
Академик Болат Көмеков жаһан­дану заманы елді бір қалыпқа салуға ұмтыл­ған тұста, ұлтты сақтап қалу жолын­дағы талпынысқа мұндай сөздік­тің қосары мол екенін, Еуропаны мекен еткен мажарлықтар 1986 жылы ұлт тілінің 6 томдық этнографиясының энци­клопедиялық сөздігін шығару арқы­лы ұлт болмысын сақтап қалуға талпын­ғанын үлгі етіп, келешекте қазақ сондай этнографиясының энциклопедиялық сөздігін шығару керектігін еске салып, мұндай рухани құндылықтар 2000 данамен емес, көп таралыммен жарыққа шығып, әр отбасының төрінде тұру керектігін атады. 
Алты тілде жарық көрген сөздіктегі ұлтымыздың бет бейнесі саналатын аталы ұғымдарды оқып отырғанда ойымызға Әлихан Бөкейхановтың: «Қазақ надан, қазақ көшпелі, қазақ мәдениетсіз, қазақ жоғалып кетеді, бұған жер неге керек», – деп оттаған дұшпандар бар», – деген сөзі ойға орал­ды. Шынында, қазақтың бай тілі­нің бағы тәуелсіздіктен кейін жар­қырай түсті. Соның бір дәлелі қазақ этно­графиясының сөздігі дер едік. 

Сүлеймен МӘМЕТ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.02.2018

Астанада ашылатын төртінші ауданға Байқоңыр атауын беру мақұлданды

25.02.2018

Павлодар облысында жергілікті ЖОО үшін 200  грант  бөлінді

25.02.2018

Алакөл жағасын абаттандыру жұмыстары биыл да жалғасады

25.02.2018

Берлин-2018 кинофестивалінің жеңімпаздары анықталды

25.02.2018

Олимпиада-2018: Ресей құрамасы тұңғыш рет хоккейден алтын алды

25.02.2018

Мәлік Мырзалин: Ақмола облысына 257 миллиард теңге инвестиция тартылып, 12 мың жаңа жұмыс орны құрылды

25.02.2018

2018 жыл Ақтөбе облысында «Бала жылы» деп жарияланды

25.02.2018

Оралда құсбегілердің республикалық «Қансонар-2018» турнирі өтіп жатыр (ФОТО)

24.02.2018

Премьер-Министрдің Бірінші орынбасары Асқар Мамин Түрікменстан Президентімен кездесті

24.02.2018

Заң бұзған мыңға жуық шетелдік елден шығарылды

24.02.2018

Олимпиада - 2018: Шаңғышы Денис Волотка жарыс жолынан шығып қалды

24.02.2018

Былтыр Маңғыстау облысының жергілікті атқарушы органдары халыққа 1 253 841 қызмет көрсеткен

24.02.2018

Францияның Ұлттық Ассамблеясында қазақстан-француз стратегиялық серіктестігінің болашағы талқыланды

24.02.2018

Минскіде Қазақстан мен Беларусь СІМ арасындағы саяси консультациялар өтті

23.02.2018

Сенатор Д.Назарбаева Сингапурда болды

23.02.2018

ШҚО әкімі тұрғындар алдында есеп берді

23.02.2018

Қазақстандық парламентшілер ЕҚЫҰ ПА қысқы сессиясына қатысты

23.02.2018

Энергетика министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісі өтті 

23.02.2018

Оралхан Бөкейдің ағылшын тілінде жарық көрген кітабының тұсаукесері өтті

23.02.2018

СҚО-да Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасы Қорының күндері өтуде

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе заманда емес, адамда...

  Адамның азаматтығы, жауап­кер­шілігі туралы қай кезде де кеңі­нен сөз болады емес пе? Сондай әңгіме барысында кейбіреулер әңгі­ме арқауына айналған жандарға ая­ныш білдіріп, «олар сатқындық жа­с­айын деді дейсің бе, амалдың жоқтығынан жасады ғой, бәріне заман кінәлі» дегені бар-тын. Сонда Ұшыға апам былай деген еді: «Күн де орнында, сол баяғыша шығады, сол қалпында батады. Ай да орнында сол бұрынғыша туады. Өзгерсе адамның пейілі, ниеті өзгерген. Заманға жауапкершілік жүктеудің жөні жоқ...».

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Эфирде бейбастақтыққа неге жол беріледі? 

Әуе толқынынан хабар тыңдап отырмын. Әңгіме бойтұмар жайында өрбуде. Радио хабарын жүргізуші әлемге танымал адамдардың бой­тұмар ретінде нені ұстайтынын айта келе Кэмерон Диазды мысалға алды.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Даму үшін әділдік ауадай қажет

Әділдік қашанда адамзаттың арманы болып келеді. Жасыратыны жоқ, кейде бір ұжым түгілі, бір отбасының өзінде әділдік кемшін қалып жатады. Осындай жағдайда оның тұтас мемлекетте орнауы орындалмас армандай көрінетіні рас.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

Атақты америкалық саясаттанушы Самуэль Хантингтон 1996 жылы өзінің әлемдік ғылыми қоғамдас­тық арасында кең талқылауға түс­кен «Өркениеттер қақтығысы және әлемдік тәртіптің трансформациясы» атты кітабын жарыққа шығарды. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу