Ұлттық болмысты ұлықтаған бойжеткен

Осыдан бір-екі аптадай бұрын әлеуметтік же­лілерде Франциядан кел­ген қыздың бір оқи­ғасы әжептәуір тал­қыға түсті. Қараған­ды қаласындағы банктердің біріне кірген шетелдік қыз орысша сөй­легендерге қазақша сөй­лепті, соны көрген сондағы қызметкер алғыс айтып, жылапты-мыс. Ал шындығында қалай бол­ған еді? Ол қыз қа­зақ па? Қазақстанға не ­мақ­сатпен келген? Қа­зақ­­ша қайдан біледі? Біз­­­ге осының бәрін бі­лу­дің сәті түсті.
Егемен Қазақстан
12.04.2017 5386

Қыздың аты-жөні Гүлшах Есдәулет екен. Жиырма жеті жыл­дан бері Парижде тұрады. Түр­кияда туған, алғаш мектепке де сол жақта барған. Анасы Әсма – түріктің қызы, әжесі Мә­риям – пәкістандық. Атасы – Алтайдың керейі. Әңгімені ба­сы­нан бастайық.

Алтайдағы ағайын өткен ға­сыр­дың орта тұсында Қытайдың өкі­метімен соғысып, ұзаққа со­зыл­ған қырғыннан қажыған тұс­та Қалибек хакім бастаған бір тобы Тибет асып, Түркияға ауатыны бар ғой. Сол аласапыранға бұл қыздың атасы Қаби да ара­лас­ып­ты. Өзі бойы ұзын, қап­та­ғай денелі кісі екен. Көштің жас ба­тырларының бірі болған болса ке­рек (Кейін Түркияда тұрған ке­з­інде «Қырмызы Келебек» («Кirmizi kelebek», 1982) деген фильмге де түскен).

Тибет арқылы өтіп, Түркияға ке­ліпті деу – қазір айтқанға оңай. Ал дүниежүзілік картаға қарап, бір­мезгіл ой жүгіртсеңіз, атпен, арбамен, жаяу-жалпылап, Азия­ны айналып, Еуропаның аузына дейін бару деген қандай азапты сапар?! Ол сапар көп қазақ үшін соңғы сапарға айналып, ті­рі қалғандары үшін бірнеше жыл­ға созылған ғой. Біздің кей­іп­кер Қаби да сол қырқыншы жыл­дары Пәкістанға жетіп, тұ­рақ­тап қалған екен. Сол жерден пәкістандық Мәриям есімді жас қызды алған. Балалары сол жерде дүниеге келіпті. Гүл­шах­тың әкесі Махмут сол жерде ту­ған. Тек 1961 жылы ғана Түр­кия­ға көшкен.

«Мен Түркияда тудым, он бір жасыма дейін сол жерде тұр­­дым. Атам мен әжем түрік­ше онша білмейтін еді. Әжем пә­­­кіс­танша да білетін, сол жақ­тың киноларын көріп жылап оты­­ратыны есімде. Ал жалпы үй­­де тек қазақша сөйлейтін. Со­лар­дың жанында жүріп біздің де тіліміз қазақша шықты. Қазір Қазақстан­ға келгелі көптен ұмы­ты­лып қалған сол сөздер қай­та­дан есіме түсе бастады», дейді Гүл­шах. Әжесі, келін болып түс­кенде енесі берген болса керек, қазақтың сырғасын, басқа да әшекей бұйымдарын тағып жү­реді екен.

Гүлшахтың ата-анасы Па­риж­­­де тұрып жатқанына отыз жыл­дан асқан (Басында тө­рт жылдай балаларын Ыс­там­бұл­дағы інісіне тастап, өз­де­рі көш­к­ен). Бірақ қазақ ті­лін ұмы­т­­паған. Анасы түрік қы­зы бол­са да, қазақша біледі. Гүл­шах: «Ата-әжем қазақша таза сөй­­­лей­тін еді, әке-шешем ара­сын­­да тү­рікше араластырып сөй­лей­ді», деп түсіндіре кетті.

Бізбен сөйлесіп отырған кез­де Париждегі әкесіне қо­ңы­рау шалып, аталары туралы сұ­рады. Әкесі «Керейдің ішін­де Есдәулетпіз, атамның аты Бұ­ғыжан, одан Қаби, одан мен Мах­мутпын» деді. Парижде Ес­дәу­леттен басқа қай рулардың бар екенін де түгендеп өтті. Мен фа­милиялары мен руларының бір­дей екеніне мән беріп едім, Гүлшах «Түркияға қазақтар бар­ған кезде әрқалай жазылып кеткен. Мәселен, бір кісі бай екен, сол үшін оның тегі Зенгин болып кет­кен. Ол түрікше бай деген сөз. Ал бір кісі фамилияң кім де­­генде жалғыз бастымын дегісі ке­­ліп, бір жанмын деген екен, со­ны­мен оның сойы Біржан болып кет­кен. Біздікі өзіміздің ру аты­мен Есдәулет болып кеткен болса керек», деп түсіндірді.  

Гүлшах 2013 жылы Қыр­ғыз­станға Мұстафа Шоқай атын­дағы қауымдастық Құрбан айт­ты тойлағанда бір келіпті. Сон­да оның қазақ екенін білген кі­сілер Алматыға әкеліп, қы­дыр­тқан. Бұл атажұртқа бі­рін­ші аяқ басуы. Одан кейінгі ке­лулері Франциядағы Қазақ елші­лігінде істейтін Ғабит Сыздықбеков­пен жә­не «Нәтиже» сүт фабрика­сы­ның құрылтайшысы Ерлан Әшім­мен байланысты. 2015 жы­лы осы екі азаматтың ұйым­дас­тыруымен Париждегі қазақ жас­тарының футбол командасы Қазақстан­ға келген еді. Олар Астана, Алматы, Шымкент, Қа­ра­ғанды қалаларын аралап, жер­гілікті жастар командалары­мен ойнап, атамекенді көріп қай­тқан бо­латын. Сол жолы Гүл­шах та ау­дармашы есебінде ке­ліпті. Өзі­нің айтуынша, Ерлан Әшім қол­қалаған. Ол жағдайды Гүл­шах төмендегідей еске алады: «Ер балалардың арасында қалай жү­­ре­мін деп едім, Ерлан аға «ме­нің келіншегімнің жанында» боласың деді. Қазақ­ша онша жақсы білмеймін деп едім, «әлі он күн бар, оған дей­ін үйрене бер» деді. Сөйтіп, мен он күн бойы интернеттен қа­зақша материал­дар қарадым. Ес­ті­ген­де­рімді жазып, жаттадым».

Ол жолғы футбол ойындары оқырман қауымға таныс та шы­ғар. Алыста жүрген қазақ ба­лала­рын әкеліп, елді көрсетіп, бір мезгіл осындағы қазақтармен араластыруды мақсат еткен ол шара қатысушыларға ерекше се­зім сыйлағаны анық. «Кім жеңіп жа­тыр?» деп сұраса, ойынды та­машалап тұрғандар «әйтеуір қа­зақтар жеңіп жатқаны анық» деп жауап беріпті дегенді естіген едік. Бір жарасымды, игі бастама болғаны сөзсіз. Гүлшахтың да айтуынша, Парижде туған, тілін білмей өскен сол жастардың жү­ре­гінде енді Қазақстанға деген махаббат оянған. Біреулері осы жақ­пен байланыстырып бизнес ашпақ, енді бір Сорбонада оқи­тын студент біздің елге келіп, ғы­лыми жұмысын жүргізгісі ке­леді.

Ерлан Әшім Гүлшахтың әке-шешесін көрген екен. Үйіне қо­наққа барғанда анасының «Та­мақ алыңдар, шай ішіңдер» деп ас ұсынғаны тура қазақтың мінезі дейді. Қазақы әдет осыншама уақыт өтсе де, екінші келіні басқа ұлттан болса да, бұл әулетте сақталып қалған екен...

Гүлшахтың бұл жолғы келуі де осы Ерлан Әшіммен байланыс­ты. 2015 жылы келгенде өзі үшін бі­раз қазақы әшекейлер алған екен, соны Еуропадағы қазақтар көріп, қатты қызығыпты. Көбі­рек әкелгеніңде сатып алар едік депті. Өзінің айтуынша, Еуро­па­да 8000, оның ішінде Па­рижде 1800-дей қазақ бар екен. Қ­азақша білетіндері де бар, кө­бісі Түркиядан барғандықтан тү­рікше біледі, өзара түрікше сөй­лесеміз дейді. Сол кісілер қы­зыққан соң, енді қазақы әше­кей­лерді апарып, сату жоспарымен жүр. Кәсібіне біз де береке ті­ледік.

Енді банкте болған жағдай туралы сұрадым. Оны Гүлшах былай баяндады. «Банктен ақ­ша алуға Ерлан ағаның ке­лін­­шегі Әсеммен бірге бардым. Ішке кірген соң Әсем өз жұ­мы­сымен шығып кетті. Мен ке­зекке тұрмақшы болғанда, сол жерде күзетте істейтін кісі ке­ліп, менен қандай көмек керек деп сұрады. Мен кезекке қа­лай тұру керек, ақша алайын деп едім деп, жөнімді айттым. Он­да жүріңіз деп, терминалдан кезекке тұратын түбіртекті алып берді. Сөйтіп, өзімді ша­қыр­ға­нын күтіп тұрғанымда Әсем кел­ді де, ана кісі одан мен тура­лы сұрай бастады. Алыстан ес­т­іп, байқап тұрдым. Сол кезде ри­­зашылығын қағазға жазып бе­ріпті. Кириллицаны оқуға қи­на­латындықтан, оны маған Әсем оқып берді. Ана кісінің көзіне қа­рап едім, жылағысы келіп тұр­ғандай болды. Онысы маған қат­ты әсер етті».

Банк қызметкері: «Кім бол­саң да, саған қатты ризамын. Біз­дің қазақша білмейтін, білсе де біл­гісі келмейтіндердің жанында сен алтынсың», деп жазған екен. Өзі­нің тілін құрметтемейтіндерді кө­ріп-көріп, әбден ызаланған, тіпті, іштей қорланып жүрген адамның сөзіне келеді. Бұндай сезімдер Қазақстанға үшінші рет келіп отырған Гүлшахқа да таныс екен. «Қайда барсам да, адамдар маған орысша сөйлейді, неге қазақша сөйлемейсің десем, кей­біреулері «О, Боже» дейді. Кел­гелі осы сөзді үйреніп алдым. Бір жерге барғанда қазақша сөй­лейтін адам болса, қуанамын. Та­ғы біреуге ыза болып кетіп, қа­зақша түсінбейсің бе десем, түсінемін дейді. Енді неге сөйлемейсің десем, ұяламын, акцентім бар дейді. Бола берсін, акцент менде де бар, сөйлей бер де­дім» дейді әзілге сүйеген болып күліп отырса да, өкпесін де жа­сыра алмаған қонағымыз.

Ертең жол жүремін деп отырған Гүлшахпен қош айтысып, іштей сүйсініп, риза болып, кей нәрселер үшін ұялып, болашақтан үміт етіп, біз де қайттық.

Арман ӘЛМЕНБЕТ,
журналист
Суретте: Гүлшах Есдәулет



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.04.2018

Мектеп оқушылары «Егеменде» болды

22.04.2018

Бақытжан Сағынтаев Қырғызстанның жаңа тағайындалған премьер-министрімен телефонда сөйлесті

22.04.2018

Астанада тұрғын үйлерді басқарудың онлайн–жүйесі әзірленуде

22.04.2018

Оралда төртінші мәрте «Ашық әкімдік» шарасы өтті

22.04.2018

Алматыда дәстүрлі қайырымдылық марафон өтуде

22.04.2018

Әзербайжан парламенті елдің жаңа үкімет басшысын бекітті

22.04.2018

Астанадағы сенбілікке 140 мыңнан астам қалалық қатысты

22.04.2018

Қостанайда мемлекеттік қызмет аллеясы болады

22.04.2018

Мақтарал аудандарында абаттандыру жұмыстары жүріп жатыр

22.04.2018

Қостанайда болашақ жаңа қаланы дамыту ісі қаралды

22.04.2018

Оралда өрт қауіпсіздігін сақтамаған ойын-сауық және сауда орталығы бір айға жабылды

22.04.2018

Қостанай облысында 21-ші цифрлы  технологиялық IT кабинет ашылды

22.04.2018

Қырғызстанда жаңа премьер-министр сайланды 

20.04.2018

«Smart Zholy» бағдарламасының үздік стартап жобалары анықталды

20.04.2018

23-26 мамыр күндері Астанада «KADEX - 2018» көрмесі өтеді

20.04.2018

Денсаулық сақтау министрі Орал қаласында

20.04.2018

Заңнамаға архив ісі мәселелері бойынша өзгерістер қаралды

20.04.2018

Дубайдағы инвестициялық кездесуде ОҚО-ның инвестициялық өсу драйвері зерттелді

20.04.2018

Ақтөбеде зиянды қалдықтар тасқыны толастар емес

20.04.2018

ТҮРКСОЙ Шыңғыс Айтматов жылын ашты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Кісілік әліппесі

Жер бетінде сонау да сонау көз жеткісіз, көңіл сенгісіз небір ықылымдардан бері жасап келе жатқан заты адам баласының ең зарлы мақсаты не десе, ол – адам болу дер едік. Түр-сипатыңмен, тәніңмен ғана емес, жаныңмен, алпыс екі тамырыңдағы қаныңмен, бүкіл болмыс-бітіміңмен. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Ауылдарды сақтаудың амалы қайсы?

Ауыл халқы азайып барады. Неге? Ешкім­ге ештеңенің керегі жоқ болып кеткен бүгінгідей заманда ол жағын ойлап бас қатырып жатқан да бірде-бір жан жоқ. Бар айтатын уәждері – урбанизация. Бір есептен ол да дұрыс шығар. Қалаларға қарай жа­қындаса ауыл қазақтары да өркениетті өмір­ге араласады, өзгелермен бірге қазіргі за­ман­­ның игіліктеріне ортақтасады. Бірақ... 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Қайырымдылық көмектің қайыры болады

Табиғат апатына немесе соғыс, қарулы қақтығыс салдарынан күйзеліске ұшырап, аштыққа, босқыншылыққа тап болған елдерге қайырымдылық көмек көрсету – халықаралық қоғамдастықтың игі шарала­ры­ның бірі. БҰҰ-ның Халықаралық соты ондай көмектердің азық-түлік, киім, дәрі-дәрмек түрінде болуын, қару-жарақ түрінде берілмеуін қатаң бекіткен.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Тағам сыры: аурудың алдын алу мүмкін бе?

«Ас – адамның арқауы» деп кішкен­тай­ымнан естіп өскен адам ретінде, та­мақ жемесе адамның күші болмайды, жұ­мыс істеуге, өмір сүруге энергиясы жетпейді деп ойлайтынмын.  Бірақ ас­тың да асы бар, оның пайдасы мен зияны туралы шы­найы да, өтірік те, ойдан құрас­ты­рыл­ған да әңгімелерді көп естіп, кейде білмегендіктен сеніп те қалып жүреміз.

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Алматы: Шағын ауданның астарлы ақиқаты

Алматыда аты жоқ, бірақ, нөмір­­­лен­­ген 12 шағын аудан бар. Шын­туай­­тында, олар 12 емес, барлығын қос­­қанда – 13. Қала сәулетіне билік жүр­гізуші партия қызметкерлері, сірә, жобалау үстінде «шайтанның 12-сін» сес­ көрген-ау, ақырғы шағын ауданды – 10 «А» деп белгілепті. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу