Ұлттық дәстүр – тарих жазған Ата Заң

​​​​​​​Елбасы бүгінде қызу талқыланып жатқан мақаласында ұлттық код  туралы арнайы сөз қозғады. Екі ереже ұсынылды. Біріншісінде − ұлттық код, ұлттық мәдениет сақталмаса, ешқан­дай жаңғыру болмайтыны айтылды. Екіншісінде – алға басу үшін ұлт­­­тың да­муына кедергі болатын өткеннің ке­рі­­тартпа тұстарынан бас тарту ке­рек­тігіне мән берілді.
Егемен Қазақстан
17.05.2017 151

Ұлттық  код дегеніміз не? Әзірге оның ғылыми негізделген академиялық анық­тамасы жоқ. Өреміз жеткенінше түсіндірсек, ол – ең алдымен,  ана тілі, содан кейін өнер мен мәдениет, салт-дәстүр, ата-­баба ұстанған дін. Бұлар жинақтала келіп ұлттық мінез бен ұлттық қасиетті қалыптастырады.

Ұлттық қасиет бағзы заманнан сомдалу үстінде. Онда даңқты Сақ және Ғұн дәуірлеріндегі империялық асқақтық та, Көктүріктер заманындағы байсалды дана­лықта та, сыртқы жаулармен ұзақ шай­қас­­­та шыңдалған батырлық та, дархан дала дарытқан кеңдік те, көшпелі өмірден қалған енжарлық пен жалқаулық та бар. Сондай-ақ, адам атаулыға жаратылыстан тән үрей мен қорқыныш, солардан туындайтын жалтақтық  пен жағымпаздық, опасыздық пен сатқындық та жоқ емес.

Ұлттық мінезді осы жағымды-жағым­сыз қасиеттер айқындайды. Ал бүгінгі қазақтың мінезі қандай? Ұлттық намыс­пен шарт сына ала ма, ұстамды ма,  әлде,  шамшыл ма, кекшіл ме, кешірімді ме? Бұл туралы қоғам мен мемлекет ойланса, енді ойланар.

Асылында, мінез өзгермей, оны қалыптастырған салт-дәстүр өзгермейді. Ұлы Абайдың мінезді түземек болуы сон­дық­тан. Ол мінез бен салт-сана­ға екі нәр­се: заман мен сол заманды тізгін­дегендер ықпал етеді. Анығырақ айтсам, биліктегілер заманның талабына қарай ұлттың өмір сүру дағдыларын қорғай отырып, оларды жақсы жағына қарай өзгертуді мемлекеттің басты мін­дет­терінің біріне айналдыруы керек.

1972 жылы Америка Құрама Штат­тарының президенті Конгрестің жа­ны­нан арнаулы комитет құрып, әлеуметтік перспективалық ақпарат жүйесін жасау жөніндегі декретке қол қойды. Бұл комитетті сенатор Э.Кеннеди басқарды. Аталған жүйе арқылы АҚШ ұлттық қауіпсіздік стратегиясының басты мақсаттарының бірі ретінде өмір салтын қорғау міндетін белгіледі. Арада белгілі бір уақыт өткенде президент Б.Клинтон: «Біздің ұлттық қауіпсіздігімізді – халық­ты, территорияны және өмір салтын қорғау менің әкімшілігімнің басты мақ­саты және конституциялық міндеті болып табылады», деп мәлімдеді.

Осыдан соң «Әлеуметтік көрсеткіш-тер» деп аталған жалпы мемлекеттік жүйе жа­салды, сол арқылы АҚШ-тың қатардағы азаматтарының өмір салты параметрлері айқындалды. Олар тар ауқымда алғанда, жеке адамның, кең ауқымда алғанда, тұтас ұлттың мінезі мен ұстанымына тікелей әсер ететін 8 блокка тіркелді. Бұл  «Әлеуметтік көрсет­кіштер» қатарына денсаулық, қоғамдық қауіпсіздік, білім, еңбек, табыс, тұрғын үй, демалу мүмкіндігі және демография кіреді екен. 

Осы параметрлер бойынша АҚШ-тың саяси элитасы америкалықтардың технологиялық жай-күйіне стратегиялық талдау жасайды, ұлттың әлеуметтік
ахуалында пайда болған мәселелерді дер кезінде біледі, елге ішкі және сыртқы ақпараттық-психологиялық әсерді бақылап отырады. Жиналған мәліметтер бойынша мемлекет шешім қабылдайды және жүзеге асырады.

Бізде, Қазақстанда осындай жүйе бар ма? Жоқ болса, оны жасау қажет. Мұнысыз, яғни ұлтты әлеуметтік-психологиялық ұдайы зерттеусіз, оның дәстүрін, өмір салты мен мінезін өзгертемін деу бос әуре. Өзгерту былай тұрсын, барын сақтау да қиын.

Осы күні ұлттың салт-санасына кері ықпал етіп отырған ішкі фактор белгілі. Басты фактор – нарық. Ресей саясаттанушысы М.Калашников: «Махаббат, па­триотизм, асқақ идеяларды, бабалар дәстүріне адалдық секілді тұғырлы қасиеттер нарықтық емес, экономикалық тиімсіз қасиеттерге айналды», дейді.  Мұның шет жағасын көріп жүрміз. Ал тауарға айналған ұлттық қасиеттерді нарықтан қалай қорғаймыз.

Біз сыртқы ­­әсерлерге де тосқа­уыл қой­­ған жоқпыз. Феминизм, либертариан­дық, адам құқын жамылып азғындау, көпмәдениеттілікке әсіре әуестік, ақ­па­рат­тық толассыз агрессия қазақта бұ­рын еш уақытта болмаған сорақы қылықтардың пайда болуына әкеліп соғуда. Қазір әлді елдер көне қытай философы Сун-Цзы айтқан: «Дұшпанды шайқассыз тізе бүктіру – өнердің төресі» қағидасын жүзеге асырып жатыр. Бүгінгі Қытайдың стратегиясында «Мәдени ақпараттық агрессия» деген тармақ бар. Ал АҚШ-тың әскери стратегияға жетік ғалымы Поль Лайнбарджер ақпараттық соғыста таңдап алынған елдің салт-дәстү­ріне, тіліне, өмір сүру дағдылары мен мі­незі­не ықпал етуді ұсынады.

Біз осылардың бәрін мемлекеттік дең­гей­де ескермей, қорғаныс амалда­рын қа­рас­тырмай ұлттық код туралы өре­лі ойды төріне қондыра алмай­мыз. Жиындардың мінбелерінен қазақ­тың тұрмыстық кемші­ліктерін теріп, же­тіс­ті­гін жа­лаулатқаннан ештеңе шықпайды. Ұлттық дәстүр тарих жаз­ған Ата Заңың екенін ойлап, оған әлеу­меттік-психологиялық және эко­номи­ка­лық тұрғыдан қарау парыз.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

26.07.2017

Медициналық сақтандыру жүйесіне қатысу тәртібі

26.07.2017

«Нұрлы жол» бағдарламасының жүзеге асырылуы

26.07.2017

Астаналық марафонға 5000 адам қатысады

26.07.2017

Келер жылы «Еуровидение» Португалияда өтетін болды

26.07.2017

«THR» компаниясы Бурабайдың туристік әлеуетін арттыруға атсалысады

26.07.2017

Талдықорған қаласында саудагерлерге 26 сауда орны тегін беріледі

26.07.2017

«Астана» - «Легия» ойынына қоғамдық автобустар бөлінеді

26.07.2017

Жетісу өңірінде туризмді дамыту шаралары үздіксіз жүргізіледі

26.07.2017

Алматы облысында шаруа қожалықтары мен өңдеуші кәсіпорындар арасында тығыз байланыс орнатылады

26.07.2017

Алматы облысынан 65 студент Польшада тегін оқиды

26.07.2017

Петропавлда жазғы биатлоннан ел  чемпионаты аяқталды

26.07.2017

Қарлығаштың ұясы

26.07.2017

Кененнің домбырасы

26.07.2017

Лагерь алауы – бала қалауы

26.07.2017

Қырағы сақшылар қылмыскерлерді құрықтады

26.07.2017

Жамағат доп тебуден жарысады

26.07.2017

Экология проблемасы алаңдатады

26.07.2017

Қос отбасының қуанышы

26.07.2017

Қайырымдылық шараға қарттар дән риза

26.07.2017

Кездесу соңы – келісім

КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Мұғалім беделі және репетиторлық

Қазір мектеп абыройы, мұғалім беделі туралы көп айтамыз. Бұрынғы орталықтандырылған білім беру жүйесі дәуір дамуына қарай әртарап­тан­ды­рылды. Соның бірі – ата-аналардың қалауына қарай түрлі тәсілдер бойынша ақшасын төлеп, репетитор жалдау.

Жанболат ҮСЕНОВ, Халықаралық қатынастар жөніндегі еуразиялық кеңестің директоры

Өңірлік қауіпсіздіктің ықпалды тетігі

Қазақстан Республикасының сыртқы саясаты бірнеше страте­гия­лық қағидаттарға негізделген. Олар­дың бір бөлігі елдің ұлттық қау­іпсіздігін, қорғанысқа қабілет­тілігін және егемендігін жан-жақты қам­тамасыз етуге, өңірлік және жа­һан­­дық тұрақтылықты нығайтуға ба­ғытталған.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Ток-шоу деген жақсы-ау...

Соңғы жылдары түрлі телеарналарда ток-шоулар көптеп пайда бола бас-тады. Олардың арасында көрермендер ықы­ласына бөленіп, өзіндік сыр-си­па­­тымен ерекшеленетіндері де жоқ емес. Мәселен, Бейсен Құранбек, Аман Та­сыған сияқты журналистер жүргізіп ке­ле жатқан ток-шоулар көпшілік көңі­лінен шығып жүр. Дегенмен, бірқатар ток-шоуларда көтерілген мәселелерді тал­қылау барысында «бір қайнауы ішінде» кетіп жататын жағдайлар да кездесіп қалып тұрады. Ондай жайттар кейбір журналист әріптестеріміздің теледидар арқылы қозғағалы отырған та­қырыпты жан-жақты зерттеп, мәселеге тереңірек үңілмеуінің салдарынан орын алатын сияқты. Екіншіден, қазақ тілді ток-шоуларда көбіне жастар пікір айтып жатады. Тіршілікте болып тұратын, тәжірибелі деген үлкендердің өзі кейде шешімін табуда қиналып қалатын сан-қилы жағдайлар туралы өмірге енді ғана қадам жасай бастаған адамдардың ой-пікірлер айтуы қаншалықты дұрыс деген күмән да осындайда туындайды.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Саудада да имандылық керек

– Қымбатшылық асқынып тұр. Бәрінің де бағасы удай! – Неге олай? – Өйткені, ар-ұят арзандап, иман­дылықтың еңсесі еңкіш тар­т­қан кезде материалдық қа­жет­ті­ліктердің құны шарық­тайтыны заң­дылық. Бір танысыммен болған бұл шағын диалог мені әжептәуір ойландырып тастады...

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Ұрланған құндылық және ұялы телефон

Астанада жасалған ұрлықтың 80 пайызы – қалта ұрлығы, ең көп қол­ды болатын бұйым – қалта телефон. Іш­кі іс­тер министрлігі хабарлаған ақ­пар осындай. Лақтыр­­ған таяғың құ­қық қорғау­шы­ларға тиетін қалада осылай болғанда, басқа қалаларда да «ұялы­ның» ұрлығы көп болмаса аз емес сыңайлы. 

Пікірлер(0)

Пікір қосу