Ұлттық дәстүр – тарих жазған Ата Заң

​​​​​​​Елбасы бүгінде қызу талқыланып жатқан мақаласында ұлттық код  туралы арнайы сөз қозғады. Екі ереже ұсынылды. Біріншісінде − ұлттық код, ұлттық мәдениет сақталмаса, ешқан­дай жаңғыру болмайтыны айтылды. Екіншісінде – алға басу үшін ұлт­­­тың да­муына кедергі болатын өткеннің ке­рі­­тартпа тұстарынан бас тарту ке­рек­тігіне мән берілді.
Егемен Қазақстан
17.05.2017 297

Ұлттық  код дегеніміз не? Әзірге оның ғылыми негізделген академиялық анық­тамасы жоқ. Өреміз жеткенінше түсіндірсек, ол – ең алдымен,  ана тілі, содан кейін өнер мен мәдениет, салт-дәстүр, ата-­баба ұстанған дін. Бұлар жинақтала келіп ұлттық мінез бен ұлттық қасиетті қалыптастырады.

Ұлттық қасиет бағзы заманнан сомдалу үстінде. Онда даңқты Сақ және Ғұн дәуірлеріндегі империялық асқақтық та, Көктүріктер заманындағы байсалды дана­лықта та, сыртқы жаулармен ұзақ шай­қас­­­та шыңдалған батырлық та, дархан дала дарытқан кеңдік те, көшпелі өмірден қалған енжарлық пен жалқаулық та бар. Сондай-ақ, адам атаулыға жаратылыстан тән үрей мен қорқыныш, солардан туындайтын жалтақтық  пен жағымпаздық, опасыздық пен сатқындық та жоқ емес.

Ұлттық мінезді осы жағымды-жағым­сыз қасиеттер айқындайды. Ал бүгінгі қазақтың мінезі қандай? Ұлттық намыс­пен шарт сына ала ма, ұстамды ма,  әлде,  шамшыл ма, кекшіл ме, кешірімді ме? Бұл туралы қоғам мен мемлекет ойланса, енді ойланар.

Асылында, мінез өзгермей, оны қалыптастырған салт-дәстүр өзгермейді. Ұлы Абайдың мінезді түземек болуы сон­дық­тан. Ол мінез бен салт-сана­ға екі нәр­се: заман мен сол заманды тізгін­дегендер ықпал етеді. Анығырақ айтсам, биліктегілер заманның талабына қарай ұлттың өмір сүру дағдыларын қорғай отырып, оларды жақсы жағына қарай өзгертуді мемлекеттің басты мін­дет­терінің біріне айналдыруы керек.

1972 жылы Америка Құрама Штат­тарының президенті Конгрестің жа­ны­нан арнаулы комитет құрып, әлеуметтік перспективалық ақпарат жүйесін жасау жөніндегі декретке қол қойды. Бұл комитетті сенатор Э.Кеннеди басқарды. Аталған жүйе арқылы АҚШ ұлттық қауіпсіздік стратегиясының басты мақсаттарының бірі ретінде өмір салтын қорғау міндетін белгіледі. Арада белгілі бір уақыт өткенде президент Б.Клинтон: «Біздің ұлттық қауіпсіздігімізді – халық­ты, территорияны және өмір салтын қорғау менің әкімшілігімнің басты мақ­саты және конституциялық міндеті болып табылады», деп мәлімдеді.

Осыдан соң «Әлеуметтік көрсеткіш-тер» деп аталған жалпы мемлекеттік жүйе жа­салды, сол арқылы АҚШ-тың қатардағы азаматтарының өмір салты параметрлері айқындалды. Олар тар ауқымда алғанда, жеке адамның, кең ауқымда алғанда, тұтас ұлттың мінезі мен ұстанымына тікелей әсер ететін 8 блокка тіркелді. Бұл  «Әлеуметтік көрсет­кіштер» қатарына денсаулық, қоғамдық қауіпсіздік, білім, еңбек, табыс, тұрғын үй, демалу мүмкіндігі және демография кіреді екен. 

Осы параметрлер бойынша АҚШ-тың саяси элитасы америкалықтардың технологиялық жай-күйіне стратегиялық талдау жасайды, ұлттың әлеуметтік
ахуалында пайда болған мәселелерді дер кезінде біледі, елге ішкі және сыртқы ақпараттық-психологиялық әсерді бақылап отырады. Жиналған мәліметтер бойынша мемлекет шешім қабылдайды және жүзеге асырады.

Бізде, Қазақстанда осындай жүйе бар ма? Жоқ болса, оны жасау қажет. Мұнысыз, яғни ұлтты әлеуметтік-психологиялық ұдайы зерттеусіз, оның дәстүрін, өмір салты мен мінезін өзгертемін деу бос әуре. Өзгерту былай тұрсын, барын сақтау да қиын.

Осы күні ұлттың салт-санасына кері ықпал етіп отырған ішкі фактор белгілі. Басты фактор – нарық. Ресей саясаттанушысы М.Калашников: «Махаббат, па­триотизм, асқақ идеяларды, бабалар дәстүріне адалдық секілді тұғырлы қасиеттер нарықтық емес, экономикалық тиімсіз қасиеттерге айналды», дейді.  Мұның шет жағасын көріп жүрміз. Ал тауарға айналған ұлттық қасиеттерді нарықтан қалай қорғаймыз.

Біз сыртқы ­­әсерлерге де тосқа­уыл қой­­ған жоқпыз. Феминизм, либертариан­дық, адам құқын жамылып азғындау, көпмәдениеттілікке әсіре әуестік, ақ­па­рат­тық толассыз агрессия қазақта бұ­рын еш уақытта болмаған сорақы қылықтардың пайда болуына әкеліп соғуда. Қазір әлді елдер көне қытай философы Сун-Цзы айтқан: «Дұшпанды шайқассыз тізе бүктіру – өнердің төресі» қағидасын жүзеге асырып жатыр. Бүгінгі Қытайдың стратегиясында «Мәдени ақпараттық агрессия» деген тармақ бар. Ал АҚШ-тың әскери стратегияға жетік ғалымы Поль Лайнбарджер ақпараттық соғыста таңдап алынған елдің салт-дәстү­ріне, тіліне, өмір сүру дағдылары мен мі­незі­не ықпал етуді ұсынады.

Біз осылардың бәрін мемлекеттік дең­гей­де ескермей, қорғаныс амалда­рын қа­рас­тырмай ұлттық код туралы өре­лі ойды төріне қондыра алмай­мыз. Жиындардың мінбелерінен қазақ­тың тұрмыстық кемші­ліктерін теріп, же­тіс­ті­гін жа­лаулатқаннан ештеңе шықпайды. Ұлттық дәстүр тарих жаз­ған Ата Заңың екенін ойлап, оған әлеу­меттік-психологиялық және эко­номи­ка­лық тұрғыдан қарау парыз.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.04.2018

«Smart Zholy» бағдарламасының үздік стартап жобалары анықталды

20.04.2018

23-26 мамыр күндері Астанада «KADEX - 2018» көрмесі өтеді

20.04.2018

Денсаулық сақтау министрі Орал қаласында

20.04.2018

Заңнамаға архив ісі мәселелері бойынша өзгерістер қаралды

20.04.2018

Дубайдағы инвестициялық кездесуде ОҚО-ның инвестициялық өсу драйвері зерттелді

20.04.2018

Ақтөбеде зиянды қалдықтар тасқыны толастар емес

20.04.2018

ТҮРКСОЙ Шыңғыс Айтматов жылын ашты

20.04.2018

Арсен Венгер «Арсеналдан» кететін болды

20.04.2018

Алматы облысында тау жыныстарының қозғалуы тіркелді

20.04.2018

Петропавлда спорт колледжі ашылады

20.04.2018

Алматыда Парламент Мәжілісінің депутаттары жатақханаларды аралады

20.04.2018

Алдағы демалыс күндері ауа райы қандай болады?

20.04.2018

Солтүстік Қазақстанның жас суретшілері халықаралық байқауда топ жарды

20.04.2018

Оңтүстікте ХҚКО арқылы 10 миллионнан астам қызмет көрсетілді

20.04.2018

Солтүстік Қазақстанда архив ғимараттары жоқ аудандар бар

20.04.2018

«Самұрық-Қазына» АҚ жаңа Даму стратегиясын әзірледі

20.04.2018

Сенаторлар «Қылмыстық құқық бұзушылықтар картасы» интернет порталының жұмысымен танысты

20.04.2018

Қайрат Әбдірахманов Түркия президенті Реджеп Тайып Ердоғанмен кездесті

20.04.2018

Өскемен әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

20.04.2018

Қостанайда балалардың «Алтын микрофон» ән байқауы басталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Кісілік әліппесі

Жер бетінде сонау да сонау көз жеткісіз, көңіл сенгісіз небір ықылымдардан бері жасап келе жатқан заты адам баласының ең зарлы мақсаты не десе, ол – адам болу дер едік. Түр-сипатыңмен, тәніңмен ғана емес, жаныңмен, алпыс екі тамырыңдағы қаныңмен, бүкіл болмыс-бітіміңмен. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Ауылдарды сақтаудың амалы қайсы?

Ауыл халқы азайып барады. Неге? Ешкім­ге ештеңенің керегі жоқ болып кеткен бүгінгідей заманда ол жағын ойлап бас қатырып жатқан да бірде-бір жан жоқ. Бар айтатын уәждері – урбанизация. Бір есептен ол да дұрыс шығар. Қалаларға қарай жа­қындаса ауыл қазақтары да өркениетті өмір­ге араласады, өзгелермен бірге қазіргі за­ман­­ның игіліктеріне ортақтасады. Бірақ... 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Қайырымдылық көмектің қайыры болады

Табиғат апатына немесе соғыс, қарулы қақтығыс салдарынан күйзеліске ұшырап, аштыққа, босқыншылыққа тап болған елдерге қайырымдылық көмек көрсету – халықаралық қоғамдастықтың игі шарала­ры­ның бірі. БҰҰ-ның Халықаралық соты ондай көмектердің азық-түлік, киім, дәрі-дәрмек түрінде болуын, қару-жарақ түрінде берілмеуін қатаң бекіткен.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Тағам сыры: аурудың алдын алу мүмкін бе?

«Ас – адамның арқауы» деп кішкен­тай­ымнан естіп өскен адам ретінде, та­мақ жемесе адамның күші болмайды, жұ­мыс істеуге, өмір сүруге энергиясы жетпейді деп ойлайтынмын.  Бірақ ас­тың да асы бар, оның пайдасы мен зияны туралы шы­найы да, өтірік те, ойдан құрас­ты­рыл­ған да әңгімелерді көп естіп, кейде білмегендіктен сеніп те қалып жүреміз.

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Алматы: Шағын ауданның астарлы ақиқаты

Алматыда аты жоқ, бірақ, нөмір­­­лен­­ген 12 шағын аудан бар. Шын­туай­­тында, олар 12 емес, барлығын қос­­қанда – 13. Қала сәулетіне билік жүр­гізуші партия қызметкерлері, сірә, жобалау үстінде «шайтанның 12-сін» сес­ көрген-ау, ақырғы шағын ауданды – 10 «А» деп белгілепті. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу