Ұлттық құндылықтарға үндейді

Егемен Қазақстан
01.12.2016 139
ek37979«Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың жаңа кітабы «Ұлы дала ұлағаттары» – Ұлы даламыздың ұландарына арналған түйдек-түйдек ұлағатты ой сарындарымен өріледі. Әрине, Елбасы еңбегінде шоқтығы биік әрі жан-жақты көтерілген та­қы­рып­тың бірі – ана тіліміздің ахуалы екені белгілі. Президентіміз бұл жолы да аталған мәселе төңірегінде келелі ой, кемер сөз айтқан. Шынында, Кеңес заманында қаракөз қандастарымыз еліміздегі халықтың 39 пайызын ғана құрады. Сонымен қатар, бұл жүйе біз­дің мәдениетіміз бен әдебиетімізге, төл тарихымызға талай шабуыл жасады. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдар­да емес пе, біздің жүз томдық ауыз әде­биет­іміз бен фольклорымыздың жиын­тық кітап болып шыққаны. Сол сияқты қазақ қоғамындағы зия­­лылардың тағдыр-талайына зер салып қарасаң, ұлтымыз ұлықтаған Абай мен Ыбырай, Шоқан секілді бес-алты тұлғаны ғана шығарып, қалғанының көзін құртты. Ал осыларға дейінгі за­ман­ның билері мен олардың әділ ше­шім­дері, шешен сөздері, эпос-жыр­ла­рымыздың басым көпшілігі халыққа жат ұғымды сіңіретін дү­ние­лер деп те­рістелді. Осындай құн­ды­лығы мен қо­ры бар біздің қазақ дү­ние­дегі ұшан-теңіз рухани байлыққа ие са­наулы ұлттардың бірі еді. Мұны ел игі­лігіне қолданудың орнына, Кеңес заманы керісінше жұмыс істеді. Мектеп, балабақша мен ЖОО-да халықтық қазынаны пайдалануды былай қойып, қа­зақ тілінде білім беру ісі өте үлкен қыс­паққа алынды. Мұның артында Мәс­кеудің сұрқия саясаты жатып, әрі-беріден соң, «осы қазақтың өз алдына мем­лекет ретінде қалыптасуына негіз бар ма, жоқ па? Өйткені, Тәуелсіз ел болу үшін халықтың елу пайызынан арт­ы­ғы қазақтар болуы керек» деген сарын­да сериялы мақалалар оқтын-оқтын жарияланып жатты... Міне, ғасырлар бойы сіңген осын­дай әрекеттің салдары мен зардабынан ендігі ретте құтыла қою оңай ша­руа ма екен? «Арамызда асы­ға­тын­­дар көп» деп, Елбасымыз өз кі­та­бын­­­да өте орынды айтады. Десек те, Тәу­­­елсіздіктің аз уақытының ішінде әжеп­­­тәуір жетістіктер болды. Олай дей­­­тін себебім, ең негізгі байлығымыз да, бақытымыз да қолымызда емес пе? Ол – Ата Заңымызда «Қазақ тілі – мем­­лекеттің тілі» деп нақты атап көр­се­тілген. Ал ендігі мәселе кімде? Әрбір кеу­де­сінде жаны бар, өзін намысты азаматпын деп есептейтін адам қазақша сөйлеп, ұл-қыздарын да қазақша сөйлеуге ауыздандырса құба-құп. Осындай ойды Елбасымыз әр отбасында «әлди-әлди» қазақша айтылуы тиіс деп бұл кітабында да қайталайды. Бұдан артық не деу керек? Әлде, өз тілін білуі үшін халықты зорлау керек пе? Бұл біздің елдегі демократияға қайшы. Демек, ана тіліміздің тағдыры әр азаматымыздың ар-намысымен жан­дануы керек. Өйткені, тілдің та­биғи түрде өсіп-өркендеу жолы осы. Мы­салы, орыстың тіліне әдебиет 300 жыл аударылды. Әлемнің ғылым-білі­мін игеру үшін үш ғасыр қажет еткенде, біздің ширек ғасырлық жетістігіміз қа­лай болады екен? Ол аздай, қазір есік-терезеңді жауып, өзіңмен-өзің оңаша отау құрып отыратын заман емес қой. Қандай қоғам болса да өзінің ма­ңыз­дылығын жоғалтпайтын дін мен діл мәселесі де «Ұлы дала ұла­ғат­та­ры­нан» тыс қалмаған. Бұл мәселеде Пре­зидентіміздің айтқан пікірлерін мем­лекеттің ұстанған бағыт-бағдары, көз­қарасы деп ұғынған жөн. Мәселен, Кеңес үкіметі дінді жойып жібереміз деп қаралап, жамандағаннан басқа дәйек айтқан жоқ. Ал енді Нұрсұлтан Әбішұлы бұл мәселеге қатысты не дейді. Ол «дін – мәдениеттің бір са­ты­сы болса, біздің кісілігіміз, адам­гер­ші­лігіміз, адамдығымыздың бәрі-бәрі ар-ұятымызбен тығыз бай­ланысы бар» деді ғой. Тіпті, өз заманының аққан жұл­дызындай болып, жарқ етіп өткен Шоқан Уәлиханов та, дін Исламға дейін де Тәңірге табынып, оның өзіндік мә­дениеті болғандығын айтып кетті емес пе? Оған бүгінгі тұрмысымызбен ас­тасып кеткен көп­теген дәстүр-жора­лғыларымыз ай­қын дәлел бола алады. Ал енді әлгі террорист атанып, ел ішіне лаң салып жүргендер туралы Мемлекет басшысы олар саясаттың құрбанына айналып отырғандығын нақтылайды. Расымен де, терроризмнің Ислам дініне ешқандай қатысы жоқ. Хәкім Абай бүй дейді: «Махаббатпен жаратқан адамзатты, Сен де сүй ол Aлланы жаннан тәттi. Адамзаттың бәрiн сүй, бауырым деп, Және хақ жолы осы деп әдiлеттi» – деген жырымен дін ұстану жайындағы ең негізгі үш махаббатты айтады. Қазіргі діннің жайы мен күйін ұғып-түсіну үшін Абайдан асырып, пікір білдіру мүмкін емес. Расымен де, «Ұлы дала ұлағатында» айтылатынындай, «біз – жоқтан бар, иманнан ар жасаған ұрпақтың өкіліміз. «Мың өліп, мың тіріле жүріп», қайсар рух, өмірге деген құштарлықтың арқасында ақыры Тәуел­сіз­дігімізге қол жеткіздік». Ал енді біздің мемлекетіміз қандай қиын-қыстау кезеңдерді бастан өт­керіп, қаншама азапты күндердің куәсі болса да қарияларын құрмет тұтқан. Қазақтың ақсақалдары – ха­лық­тың береке-бірлігінің ұйытқысы. Пре­зидентіміз өз кітабында мынадай бір эпизодты келтіріп, балғын балалық шағын еске түсіреді. «Бала кезімізде мектепке бара жат­қанда, кең көшенің бойында кеңесіп, өткен-кеткеннің сәлемін сәтімен алып, батасын беріп, бақытыңды үстеп отыратын қарияларды көп көретінбіз. Олардың алдын кесіп өтпей, тоқтап, назарын аударып, аузымызды толтырып «ассалаумағалайкүм» деп амандасып, сонан соң көптен күткен керек істі тындырғандай болып, шаттана жүгіріп бара жататынбыз. Әкемнің көзін көрген, анамның қолынан дәм татқан сол қариялар туралы бүгін ұзақ жылдардың қырқасынан ойлана еске алсақ, сол кездер біздің аза­мат­тық қалыптасуымыздың саналы сабағындай болған екен». Міне, Елбасымыз осындай мыса­лы­мен бүгінгі балалар мен ба­та­гөй қариялар арасындағы өз за­маны­ның ыстық ықылас, пейілге то­лы қарым-қатынасын көз алдыңа кел­тіріп, осы үрдісті ұлықтай түседі. Бұл біздің ұлтымыздағы ұрпақтар са­бақ­тастығының сақталуы үшін қажет дү­ниелердің бірі. Ендеше, мемлекеттің даму жолында ұлттық құндылықтарды ұлық­тай отырып, алдыңғы толқын мен кейінгі толқын өкілдерін ілтипатты байланысқа үндейтін Ұлы даланың еркін ойлы ұландары үшін ұлттық ұлағаттың бірі де бірегейі – осы бір ұлағатты ой болса керек-ті. Жабайхан ӘБДІЛДИН, Ұлттық ғылым академиясының академигі, философия ғылымдарының докторы
СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.01.2019

Жамбылда экономиканың барлық салаларында 4-5 пайыз өсім бар

17.01.2019

Станимир Стоилов ұлттық құрамадан кетті

17.01.2019

Оралдықтар 19 қаңтарда суық суға шомылады

17.01.2019

Маңғыстауда «Қошқар-Ата» қалдық қоймасына қатысты жұмыстары тұрақты жүргізіліп келеді

17.01.2019

Жаңадан ашылған ауданға жастар оралып жатыр

17.01.2019

«Егемен» жазған мақала сенатор сауалына арқау болды

17.01.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында сержанттар кеңесі өтті

17.01.2019

113 мыңнан астам отбасы тұрғын үй жағдайын жақсартты - Қ.Өскенбаев 

17.01.2019

Шымбұлақта фристайлдан әлем кубогі өтеді

17.01.2019

Атырау облысында екпе алмаған балалар қызылшаға шалдығып жатыр

17.01.2019

Алматыдағы Баум тоғайы түрлене түспек

17.01.2019

Бокстан Қазақстан әйелдер құрамасы Сербиядағы турнирді сәтті бастады

17.01.2019

Талдықорғанда «ақылды» аялдама салынып жатыр

17.01.2019

Қазақстандық теннисшілер жұбы екінші кезеңге шықты

17.01.2019

Галышева мен Рейхерд АҚШ-тағы әлем кубогі кезеңінде бақ сынайды

17.01.2019

Шайбалы хоккейден әйелдер құрамасы әлемдік сынның финалына өтті

17.01.2019

Батыс Қазақстан ТЖД 17 күнде 43 SMS-хабарлама таратты

17.01.2019

 Қостанайда 867 үкіметтік емес ұйымның 586-ы жұмыс істейді

17.01.2019

ТҮҚЖБ-ның әр төртінші заемы «Нұрлы жер» бағдарламасы бойынша берілген

17.01.2019

Батыс Қазақстанда 256 мемлекеттік қызметкердің орны бос тұр

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу