Ұлттық құндылықтарға үндейді

Егемен Қазақстан
01.12.2016 86
ek37979«Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың жаңа кітабы «Ұлы дала ұлағаттары» – Ұлы даламыздың ұландарына арналған түйдек-түйдек ұлағатты ой сарындарымен өріледі. Әрине, Елбасы еңбегінде шоқтығы биік әрі жан-жақты көтерілген та­қы­рып­тың бірі – ана тіліміздің ахуалы екені белгілі. Президентіміз бұл жолы да аталған мәселе төңірегінде келелі ой, кемер сөз айтқан. Шынында, Кеңес заманында қаракөз қандастарымыз еліміздегі халықтың 39 пайызын ғана құрады. Сонымен қатар, бұл жүйе біз­дің мәдениетіміз бен әдебиетімізге, төл тарихымызға талай шабуыл жасады. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдар­да емес пе, біздің жүз томдық ауыз әде­биет­іміз бен фольклорымыздың жиын­тық кітап болып шыққаны. Сол сияқты қазақ қоғамындағы зия­­лылардың тағдыр-талайына зер салып қарасаң, ұлтымыз ұлықтаған Абай мен Ыбырай, Шоқан секілді бес-алты тұлғаны ғана шығарып, қалғанының көзін құртты. Ал осыларға дейінгі за­ман­ның билері мен олардың әділ ше­шім­дері, шешен сөздері, эпос-жыр­ла­рымыздың басым көпшілігі халыққа жат ұғымды сіңіретін дү­ние­лер деп те­рістелді. Осындай құн­ды­лығы мен қо­ры бар біздің қазақ дү­ние­дегі ұшан-теңіз рухани байлыққа ие са­наулы ұлттардың бірі еді. Мұны ел игі­лігіне қолданудың орнына, Кеңес заманы керісінше жұмыс істеді. Мектеп, балабақша мен ЖОО-да халықтық қазынаны пайдалануды былай қойып, қа­зақ тілінде білім беру ісі өте үлкен қыс­паққа алынды. Мұның артында Мәс­кеудің сұрқия саясаты жатып, әрі-беріден соң, «осы қазақтың өз алдына мем­лекет ретінде қалыптасуына негіз бар ма, жоқ па? Өйткені, Тәуелсіз ел болу үшін халықтың елу пайызынан арт­ы­ғы қазақтар болуы керек» деген сарын­да сериялы мақалалар оқтын-оқтын жарияланып жатты... Міне, ғасырлар бойы сіңген осын­дай әрекеттің салдары мен зардабынан ендігі ретте құтыла қою оңай ша­руа ма екен? «Арамызда асы­ға­тын­­дар көп» деп, Елбасымыз өз кі­та­бын­­­да өте орынды айтады. Десек те, Тәу­­­елсіздіктің аз уақытының ішінде әжеп­­­тәуір жетістіктер болды. Олай дей­­­тін себебім, ең негізгі байлығымыз да, бақытымыз да қолымызда емес пе? Ол – Ата Заңымызда «Қазақ тілі – мем­­лекеттің тілі» деп нақты атап көр­се­тілген. Ал ендігі мәселе кімде? Әрбір кеу­де­сінде жаны бар, өзін намысты азаматпын деп есептейтін адам қазақша сөйлеп, ұл-қыздарын да қазақша сөйлеуге ауыздандырса құба-құп. Осындай ойды Елбасымыз әр отбасында «әлди-әлди» қазақша айтылуы тиіс деп бұл кітабында да қайталайды. Бұдан артық не деу керек? Әлде, өз тілін білуі үшін халықты зорлау керек пе? Бұл біздің елдегі демократияға қайшы. Демек, ана тіліміздің тағдыры әр азаматымыздың ар-намысымен жан­дануы керек. Өйткені, тілдің та­биғи түрде өсіп-өркендеу жолы осы. Мы­салы, орыстың тіліне әдебиет 300 жыл аударылды. Әлемнің ғылым-білі­мін игеру үшін үш ғасыр қажет еткенде, біздің ширек ғасырлық жетістігіміз қа­лай болады екен? Ол аздай, қазір есік-терезеңді жауып, өзіңмен-өзің оңаша отау құрып отыратын заман емес қой. Қандай қоғам болса да өзінің ма­ңыз­дылығын жоғалтпайтын дін мен діл мәселесі де «Ұлы дала ұла­ғат­та­ры­нан» тыс қалмаған. Бұл мәселеде Пре­зидентіміздің айтқан пікірлерін мем­лекеттің ұстанған бағыт-бағдары, көз­қарасы деп ұғынған жөн. Мәселен, Кеңес үкіметі дінді жойып жібереміз деп қаралап, жамандағаннан басқа дәйек айтқан жоқ. Ал енді Нұрсұлтан Әбішұлы бұл мәселеге қатысты не дейді. Ол «дін – мәдениеттің бір са­ты­сы болса, біздің кісілігіміз, адам­гер­ші­лігіміз, адамдығымыздың бәрі-бәрі ар-ұятымызбен тығыз бай­ланысы бар» деді ғой. Тіпті, өз заманының аққан жұл­дызындай болып, жарқ етіп өткен Шоқан Уәлиханов та, дін Исламға дейін де Тәңірге табынып, оның өзіндік мә­дениеті болғандығын айтып кетті емес пе? Оған бүгінгі тұрмысымызбен ас­тасып кеткен көп­теген дәстүр-жора­лғыларымыз ай­қын дәлел бола алады. Ал енді әлгі террорист атанып, ел ішіне лаң салып жүргендер туралы Мемлекет басшысы олар саясаттың құрбанына айналып отырғандығын нақтылайды. Расымен де, терроризмнің Ислам дініне ешқандай қатысы жоқ. Хәкім Абай бүй дейді: «Махаббатпен жаратқан адамзатты, Сен де сүй ол Aлланы жаннан тәттi. Адамзаттың бәрiн сүй, бауырым деп, Және хақ жолы осы деп әдiлеттi» – деген жырымен дін ұстану жайындағы ең негізгі үш махаббатты айтады. Қазіргі діннің жайы мен күйін ұғып-түсіну үшін Абайдан асырып, пікір білдіру мүмкін емес. Расымен де, «Ұлы дала ұлағатында» айтылатынындай, «біз – жоқтан бар, иманнан ар жасаған ұрпақтың өкіліміз. «Мың өліп, мың тіріле жүріп», қайсар рух, өмірге деген құштарлықтың арқасында ақыры Тәуел­сіз­дігімізге қол жеткіздік». Ал енді біздің мемлекетіміз қандай қиын-қыстау кезеңдерді бастан өт­керіп, қаншама азапты күндердің куәсі болса да қарияларын құрмет тұтқан. Қазақтың ақсақалдары – ха­лық­тың береке-бірлігінің ұйытқысы. Пре­зидентіміз өз кітабында мынадай бір эпизодты келтіріп, балғын балалық шағын еске түсіреді. «Бала кезімізде мектепке бара жат­қанда, кең көшенің бойында кеңесіп, өткен-кеткеннің сәлемін сәтімен алып, батасын беріп, бақытыңды үстеп отыратын қарияларды көп көретінбіз. Олардың алдын кесіп өтпей, тоқтап, назарын аударып, аузымызды толтырып «ассалаумағалайкүм» деп амандасып, сонан соң көптен күткен керек істі тындырғандай болып, шаттана жүгіріп бара жататынбыз. Әкемнің көзін көрген, анамның қолынан дәм татқан сол қариялар туралы бүгін ұзақ жылдардың қырқасынан ойлана еске алсақ, сол кездер біздің аза­мат­тық қалыптасуымыздың саналы сабағындай болған екен». Міне, Елбасымыз осындай мыса­лы­мен бүгінгі балалар мен ба­та­гөй қариялар арасындағы өз за­маны­ның ыстық ықылас, пейілге то­лы қарым-қатынасын көз алдыңа кел­тіріп, осы үрдісті ұлықтай түседі. Бұл біздің ұлтымыздағы ұрпақтар са­бақ­тастығының сақталуы үшін қажет дү­ниелердің бірі. Ендеше, мемлекеттің даму жолында ұлттық құндылықтарды ұлық­тай отырып, алдыңғы толқын мен кейінгі толқын өкілдерін ілтипатты байланысқа үндейтін Ұлы даланың еркін ойлы ұландары үшін ұлттық ұлағаттың бірі де бірегейі – осы бір ұлағатты ой болса керек-ті. Жабайхан ӘБДІЛДИН, Ұлттық ғылым академиясының академигі, философия ғылымдарының докторы
СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.08.2018

Жамбылда 250-ге тарта адам донорға мұқтаж

20.08.2018

2019 жылға тегін дәрі-дәрмектерді сатып алу басталды

20.08.2018

Зарина Дияс АҚШ-тағы турнирдің финалына шықты

20.08.2018

Рауан Кенжеханұлы «Нұр Отан» партиясы Төрағасының Бірінші орынбасарының кеңесшісі болып тағайындалды

20.08.2018

Ел мен жерді қадірлеуді өнерімен ұқтырып жүрген Александр

20.08.2018

«Ы.Алтын­сарин – ұлы педагог, ағартушы» атты көрме өтті

20.08.2018

Аялдамадағы  үш  азамат (әңгіме)

20.08.2018

Шымкентте Шәмші әндері әуеледі

20.08.2018

Қызылордада суға батқан жігітті құтқарды

20.08.2018

Көк­­шетауда тұңғыш элек­трондық кітапхана-коворкинг орта­лығы қызмет көрсетеді

20.08.2018

«Реал Мадрид» Испания чемпионатын жеңіспен бастады

20.08.2018

«Kazakh Tourism ҰК» ел аумағындағы ең биік 20 шыңға арнайы экспедиция ұйымдастырады

20.08.2018

Жайылма елді мекені диқандарының өсіріп жатқан қарбызының даңқы өрлеп тұр

20.08.2018

Ақтауда үздік тауар өндірушілер анықталды

20.08.2018

Азиада аламаны басталды

20.08.2018

Кемпірбай сыйға кенде емес

20.08.2018

«Қазақ әдебиеті», 1961 жыл»

20.08.2018

Тәкен және күй өнері

20.08.2018

Қазақстанның танымалдығы арта түсті

20.08.2018

Баянауылда туризм қалай өрістемек?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Уикипедияның үйретері не?

Бүгінде адамдар қолдарына кітапты жиі ала бермейді. Оған себеп – интернет. Халық қажет деген мәліметтерді компью­терді ақтарып, уикипедиядан іздейді. Мұның өзі өскелең уақыттың талабы. Бі­­рақ сол ақпараттық технологияңыз уақыт­­тың талабымен үндескенімен, нақты ақпарат алып, тарихи шындыққа көз жет­кізгісі келген талғампаз адамдардың талабына сай келе бере ме? Міне, мәселенің осы жағына келгенде үлкен күмән туындай­тын тәрізді.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу