Үш театр бір ғимаратта отыр

Тарихи деректерді кез келген жерге қыстыра беру ыңғайсыз болады. Біз Тахауи Ахтанов атын­дағы Ақтөбе облыстық драма театрының бүгінгі жай-күйі жөнінде жазуды жоспарлаған кезде оның арғы-бергі тарихына талдау жасауды қажет деп таппаған едік. Әйтсе де, айтпай кетуге болмайтын бір тың деректі оқырмандар назарына ұсынғанды жөн көрдік.

Егемен Қазақстан
10.04.2017 970

Айталық, аталған өнер ұжымының алғашқы құрылуы мен қалыптасуы жөнін­де архив материалдарына сүйене отырып, зерттеу жүргізген ақтө­белік қаламгер, өнертанушы Марат Мырзағұл оны отызыншы жылдардың орта кезінде рес­публикада ашылған алғашқы театрлардың қатарына қосады.  

Атап айтқанда, 1935 жылдың күзінде Ақтөбе облыстық музы­калық қазақ драма театры құрыл­ған. Жас та жаңа театрдағы ал­ғаш­­қы қойылымдар қатарына Мұх­тар Әуезовтің «Еңлік-Ке­бегі» мен «Түнгі сарыны», Жұ­мат Шаниннің «Арқалық батыры» және Бейімбет Майлиннің «Шұғасы» мен «Малқанбайы» кіреді. Ақтөбе театрының тұң­ғыш режиссері Ғұмар Омаров екенін де автор «Тахауи театры тари­хынан» деген кітабында атап көрсетіпті. Содан бері арада сексен жылдан астам уақыт өткенін есептеп шығару ешкімге де қиындық келтірмейді.

Міне, осындай өзіндік дәс­түрі мен тарихы, әрі кәсіби ше­берлігі қалыптасқан театрдың бүгінгі жай-күйі қандай деген орынды сауал туады. Бұған жау­а­п із­деу мақсатында біз таяуда Тахауи Ахтанов атындағы Ақтөбе облыстық драма театрында болған едік. Мұндағы маман-режиссерлермен, труппа актерлерімен және театрдың жетекшілерімен кездесу барысында көкейге келген кейбір ой-пікірлер төмендегідей.

Еліміздегі барлық кәсіби дең­гейдегі театрлар халыққа мә­де­ни қызмет көрсететін, олар­дың рухани талап-тілектері мен сұраныстарын орындайтын тең­десі де, баламасы да жоқ өнер ұжым­дары болып табылады. Бұл міндет бүгінгі әңгімеміздің бас­ты арқауына айналып отырған Ахтанов театрына да тән. Жыл ішінде қанша спектакльді сахнаға шығару керектігі, оған бюджеттен қанша қаражат жұмсалатыны жөнінде алдын ала жасалған шығармашылық жоспарда мін жоқ дерліктей. Алайда, «әттең тонның келтесі-ай» дегендей, орынның тарлығы, қойылымды қоюға қажетті бірден-бір фактор сахнаның жетіспеуі – ақтө­белік театр жетекшілерінің ады­­мын аштырмай отыр десек, шын­дықтан алшақ кетпейміз.

Бұлай болатын себебі, облыс­тық драма театры ғимара­тын­да біреу емес, екеу емес, үш бір­дей өнер ұжымы сығылысып отырғаны дей аламыз. Бұлар облыстық қазақ және орыс драма театры ұжымдары және «Екі езу» сатиралық театры болып шықты. Мұның алдыңғы екеуі тіпті дербес театр мәртебесіне де ие бола алмай, бар болғаны қазақ және орыс труппалары деңгейінде ғана әупіріммен күн кешіп келеді екен. Қандай да болсын әдеби-драматургиялық тұрғыдағы дү­ние­ні сахнаға шығару, оның көркемдік деңгейін олқы түсір­меу және көрермендердің бүгінгі биік талғам-тілектеріне сай өресі биік, рухани құндылығы жоғары қойылым әзірлеу белгілі бір уақытты қажет етеді. Ал егер бұған бөлінген уақыт жетпесе немесе қысқалық қылса қандай қойылымның да екі-үш қайнауы кем, дүмбілез болып шықпай ма? Үш театр алма-кезек спектакль әзірлеуі үшін олардың әрқай­сысына он-он бес күн ғана уақыт берілетінін білдік. Бұл арада толыққанды туындыны сах­наға шығару еш мүмкін емес, деп қынжылады Т.Ахтанов театры­ның директоры Нұрлыбек Жұбатқан.

Кәсіби театрдың аты – кәсіби театр. Мұнда кәсіби шеберлік пен терең ізденістерге ғана жол ашық. Халықтық театрлар мен көркемөнерпаздық деңгейіндегі, таяз дүниелер мен дилетанттық кәсіби театрға қойылатын биік талғаммен еш үйлесе алмайды. Әрі еш сыйыса алмайды. Осы орайда, аталған өнер ұжымының кәсіби деңгейі мен актерлік ше­бер­лікті одан әрі көтеру ісі де өз кезегін күтіп тұрғандай әсер қалдырады. Журналистік зерттеу барысында тағы бір аңғарғанымыз Ахтанов театрында талантты да дарынды актерлер бар. Олардың бірқатарының атал­ған мамандық бойынша қызмет атқарып, өздеріне бекі­тілген тиісті рөлдерді сомдап жүргендеріне де біраз жыл­дардың жүзі ауыпты. Әйтсе де, олардың кәсіби деңгейін одан әрі тереңдету және қайтадан мамандандыру, сонымен бірге, актерлер құрамын арнайы оқу орнын бітірген жас мамандармен толықтыру төңірегінде түйт­кілдер кездеседі.

Кез келген театрдың көркем­дік деңгейі көтеріліп, бағы ашылуына режиссерлердің тигізетін ықпалы мол. Шынтуайтына келгенде қазіргі күні Ахтанов театрында оның шығармашылық тұрғыдан толыса түсуіне септі­гін тигізе алатын тың әрі соны шығармашылық шешімдер енгізіп, өнер ұжымына жаңа­шылдық лебі мен рухын сіңіре алатын білікті режиссердің бол­мауы да өнер ұжымының бұрынғы асқақ мәртебесін тұқыр­та түсетіндей әсер береді. Әрине, бұл арада біз біраз уақыт бас режиссер қызметін атқарған Мағзом Бақытжанов пен көрермен көңілінен шыққан, біраз сахналық туындылардың тұсауын кескен жас талантты режиссер Алмат Шариповтің еңбектерін жоққа шығарудан аулақпыз. Алайда, біз Ахтанов театрында болған күні таяу­да ғана қаламгер Мырзан Кен­жебайдың «Тілеу батыр» тарихи-драмасын сәтті сахналай білген А.Шарипов М.Әуезов атындағы Қазақ академиялық драма театрына ауысып кетіп бара жатқанын өз аузынан есті­дік. Мұндай жағдайда төрт құбы­ласы онсыз да тең бола алмай жүрген театрдың режиссурасы қандай болар екен деген ойда қалғанбыз. Өйткені, бас режиссер тұрмақ, қатардағы режиссері жоқ театрдың шығармашылық шырайы кіре қоюы екіталай емес пе? Ал спектакль қою үшін анда-санда өзге жақтан арнайы шақырылған режиссер қысыл-таяң жағдайдан тек уақытша шығып кетудің бір жолы мен амалы ғана екені тағы да аян.

Кез келген өнер ұжымының атағын асқақтатып, мәртебесін биік­тететін – қатардағы өнер өрендері. Егер олар өз уақытында тиісті атақтар мен мемлекеттік марапаттарға ие бола алмаса, рухы мен сағын сындырып алуы да ғажап емес. Бұл ретте Ахтанов театрында зейнет жасындағы «Құрмет» орденінің иегерлері Шалқия Бақытжанова мен Бақыт Айтовадан өзге тиісті атақ пен мемлекеттік мәртебеге ие болған бірде-бір актердің болмауы да оларды моральдық тұрғыдан ынталандыру ісі кенжелеу қалып қойғанын көрсетеді. Көзге түсіп жүрген актерлер мен театрдың өзге де мамандарын «Мәдениет саласының үздігі» төсбелгісіне ұсыну мәселесіне бұдан төрт жыл бұрын Нұрлыбек Жұбатқан театрға директор болып келгеннен кейін ғана қолға алыныпты.

Әлбетте, тақырыпқа шығарып отырғанымыздай бүгінгі ма­териа­лымыздың басты арқауы Т.Ахтанов атындағы Ақтөбе об­лыстық драма театрының бү­гінгі күні сапалы әрі көркемдік деңгейі жоғары сахналық қойы­­лымды шығару үшін тым тарлық етіп жүргені жөнінде еді ғой. Ендеше, бұған қатысты қандай түйін жасауға болады? Осы арада театр ұжымының мүшелері газет тілшісіне баяндап бергеніндей, төмендегідей жайтты шегініс ретінде айта кетудің орайы келіп тұрғандай. Осыдан тұп-тура жеті-сегіз жыл бұрын сол кездегі Мәдениет министрлігінің басы-қасында жүрген жетекші азаматтар мен облыс әкімі өңір орталығында бой көтеретін жаңа қазақ театры ғимаратының сызбалық жобасын театр ұжымына таныстырған екен. Театр директоры Нұрлыбек Жұбатқан осы жобаны біздің де көзімізге көрсетіп, қолымызға ұстатты.

Несін айтасыз, бұл жобаның сызба түріндегі сәні мен сәулетіне тіл жетпейді. Оны облыс орта­лы­ғындағы «Нұр-Ғасыр» меші­тінің маңынан тұрғызу белгі­ленген екен. Соған сәйкес теа­тр ғимаратында үш бірдей көрер­­мендер залын жасақтау жо­баланған. Тіпті, болашақта бой көтеретін өнер ордасының алғаш­қы қазығы қағылатын күн де айтылыпты. Мұны естіген­де, әрине, ақтөбелік театр майтал­мандарының қуанышында шек болмапты. Алайда, кейіннен оның іске аспай аяқсыз қалып қойғаны өкінішті-ақ. Мұның басты себебі неде деген сауалдың төркінін тануға талпына тұрсақ та, оған тұшымды жауап таба алмадық.

Ақтөбе еліміздің батыс өңі­ріндегі жыл сайын қанатын кеңге жайып келе жатқан болашағы мол қала. Қазір мұндағы тұрғындар саны жарты миллионнан асып түседі. Таяу және алыс келешекте агломерациялық даму сипатына сай тұрғындар санын миллионға жеткізу жөніндегі демографиялық бағдарламалар да бар. Осындай жағдайда қала­ның үш бұрышында үш театр ғимараты айнадай жарқырап халықтың рухани сұранысын қанағаттандырып жатса, қандай жарасымды. Әлемдік тіл қолда­нысында театрды қасиетті де киелі орын ретінде храмға теңеу үрдісі орныққан. Бұған қоса теа­тр жақсылыққа үндеп, жаманнан жирендіретін тәрбие орны. Өнеге ошағы. Келешегі кемел кентте мұндай олқылықтың орын алуы көңілге қона бермейді. Өзіңіз ойлап, ақыл таразысына салып көріңізші. Бір ғимаратта – үш театр. Мұндай көрініс өркенді өңірдің «бір кем дүниесі» болып қалып қоймаса игі. Сондықтан да, алдағы жылдарда Ақтөбеде жаңа қазақ театрының дербес ғимараты бой көтереді деп сенгіміз келеді.

Темір Құсайын,

«Егемен Қазақстан»

Ақтөбе облысы

Суретте: Т.Ахтанов театрының сыртқы көрінісі



СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

28.05.2017

Қытайда және Түркияда жер сілкінді

28.05.2017

Қостанайда «Қоғамдық омбудсмен» жұмысын бастады

27.05.2017

Боксшы Фируза Шәріпова кезекті жеңісіне қол жеткізді

27.05.2017

Гарри Поттер жайлы кітаптар қазақ тіліне аударылуы мүмкін

27.05.2017

Қанат Исламның келесі қарсыласы кім болуы мүмкін?

27.05.2017

Дзюдошы Максим Раков Азия чемпионы атанды

27.05.2017

ШҚО денсаулық сақтау басқармасына жаңа басшы тағайындалды

27.05.2017

Назарбаев университетінің алғашқы докторларына дипломды Елбасы тапсырды

27.05.2017

Елбасы мемлекет қайраткері Мырзатай Жолдасбековті мерейтойымен құттықтады

27.05.2017

Өскемендік азамат Астанаға жаяу аттанып кетті

27.05.2017

Қарағандыда қызмет барысында қаза болған жандарға арналған мемориалдық тақта орнатылды

27.05.2017

ОҚО-да «Қазақстанның үздік тауары» байқауының жеңімпаздары анықталды

27.05.2017

Елбасы: «Болашақ» қаржысын Назарбаев университетіне бағыттау керек

27.05.2017

Мемлекет басшысы Назарбаев университетінің түлектерін құттықтады

27.05.2017

Ақтөбеде тасқын судан зардап шеккендерге мешіт қызметкерлері көмек көрсетті

27.05.2017

Шәкәрім қажы суреттерінің тарихы

27.05.2017

Биыл  Ленгер қаласында 480 пәтер пайдалауға берілмек

27.05.2017

Қанат Ислам: Бапкерім 12 раунд жекпе-жекке тапсырма берді 

27.05.2017

СҚО-да «Мерейлі отбасы» конкурсының жеңімпаздары анықталды

27.05.2017

Солтүстік Қазақстанда 60,5 мың бала жазғы лагерьде демалады

КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Ер мен Жер

Қазақтың әзелден ардақ тұтып қастерлейтін қасиетті ата құн­ды­лық­тарының арасында Ер мен Жердің ала­тын орны ерекше. Ер қашанда туып-өскен жеріне тартып туады. Осы бір жайды «Тау баласы тауға қа­рап өседі» деп жырлаған тұма жырлы Тұманбай Молдағалиевтай ақын аға­мыз да кезінде жақсы аңдатқан еді. Се­бебі, ер жерге кіндігімен байланады, ту­ған жерінің барша қадір-қасиетін тұ­ла бойына сіңіріп, көкірегіне құй­ып, соған бүкіл жан-жүрегімен із­гі­лік қайнарына бас қойғандай сусын­дап өседі. Осылайша туған жер ал­дын­да­ғы перзенттік парыз жүгі сал­мақ­та­на бермек, туған жерге деген пер­зент­тік ыстық ілтипат пен махаббат тұр­паттанып толағайлана түспек.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Басты құндылық – рухани тазалық

«Өмір сүру үшін өзгере білу керек», деді Президент Нұрсұлтан Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында. Заман талабына сай лайықты өмір сүру үшін қазіргі уақыттағы жаңғырудың да негізгі мақсаты – осы.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Қазақ киносы неге дәстүрді ұлықтай алмайды?

Бір жылдары Қазақстанның мә­дениет күндері аясында Үндістанға сапарлап бардық. Көнеден көнермей жеткен мәдениеті, өнердің қай түрінен де әлемдік өркениетке қосар қомақты үлесі бар, бай тарихты, жер жүзіндегі жәдігерлер бесігінің бірі Үндістанға табан тірегенде таңданарлық қай­шылыққа тап болғанбыз. Сенің санаңда қалып­тасқан бай мәдениет, өр­кениет, ежелгі дәстүріне сызат түс­пеген ғажайып әлемге кереғар тір­шілік – қағаз жәшіктерден үй жасап, көшеде туып, көшеде тұрып жатқан халық менмұндалап алдымыз­дан шыққан. Тілім өкше ересек, кір қожалақ бала, қол жайған қайыр­шыдан аяқ алып жүре алмайсыз.

Әйіп ЫСҚАҚОВ, биология ғылымдарының докторы, профессор

Біліктілік – ауыл дамуының алғышарты

Мал шаруашылығы ата кәсібі­міз ғана емес, еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ете­тін маңызды салалардың бірі сана­ла­ды. Мал басының басым бөлігі, яғни 80 пайыздан астамы қосал­қы шаруашылықтарда шоғыр­ланған­дықтан, Елбасы тапсыр­масымен оларды кооперативтерге бірікті­ріп, оңтайландыру шаралары­ның қолға алына бастауы өте құптарлық.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ұрпақ тағдырымен ойнаған оңбайды

Ұлттың ұлылығы ұрпағынан көрі­неді. Бұл – әлімсақтан белгілі нәрсе. Ал сол ұрпақ тағдырына былық араласса, ар былғанады. Содан да шығар, ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының «Ба­ланы ұлша тәрбиелесең – ұл бол­мақ­шы. Құлша тәрбиелесең – құл бол­мақ­шы», деп өсиет қалдырып кеткені. Біз осы өсиетті орындай алдық па, әлде бәрін заманға теліп, теріс басқан аяғымызды, дүниенің құлы болуға ұм­тылған ниетімізді түзеуге мұршамыз жет­пей жүр ме? Бұл санамыздағы ақау­дан, ұлтты ұлт ететін мәдени-ге­не­тикалық кодымыздың әлсіздігінен, тіп­ті мүлде кеміп кеткенінен болып отыр ма?

Пікірлер(0)

Пікір қосу