Венесуэладағы дағдарыстың сыры неде?

Ең қажетті тауарлардың тапшылығы, өршімелі инфляция, жабық шекаралар, өз саяси қателерінің кесірінен қаражатсыз қалған социалистік үкімет: қазіргі Венесуэланың жағдайы Кеңес Одағының соңғы кезеңдеріне әбден ұқсас. Алайда, КСРО жалпы алғанда ірі жанжалсыз қирап қалса, латынамерикалық елдегі төрт айға жуық уақыт бойы тоқтамай өтіп жатқан наразылық акциялары мен қақтығыстардың салдарынан 90-нан астам адамның өмірі қиылды деген дерек айтылады.
Егемен Қазақстан
17.07.2017 1702
2

Венесуэладағы саяси дағдарыстың ашық кезеңі биылғы 29 наурызда басталды – бұл күнде президент Николас Мадуроға бағынатын Жоғарғы сот жергілікті Парламентті заңсыз шешімдер қабылдады деп айыптап, оның өкілеттіктерін өзіне тартып алмақшы болды. Бірақ соңғы сайлаудың нәтижесінде парламенттік көпшілікке ие болған оппозиция өкілдері бұл өкіммен келіспей, өз қолдаушыларын көшеге шығуға шақырды.

Әрине, осы саяси текетірестің негі­зінде терең әлеуметтік-экономикалық себептер жатыр. Таяуда ғана өңірдегі ауқатты елдердің бірі болып саналатын Венесуэла халқы бүгін шықпа жаным, шықпамен отыр. Өз өндірісін дамытудан баяғыда қол үзген бұл мемлекет «мұнай ақшасына» сатып алынатын импортқа толық тәуелді болып қалды. Мемлекеттік экспорттық түсім болса, оның 95 пайызын мұнайды сатудан пайда болған валюта кірістері құрайды. Сондықтан, 2014 жылы әлемдік мұнай бағасы құлдырағаннан кейін Венесуэлада тұтыну тауарларының тапшылығы бірден сезілді. 

Бүгінде тапшы тауарларды «қара базардан» заңсыз сатып алуға болады, дегенмен, олардың бағаларына қарапайым халықтың қолы жетпейді. Ең төмен жалақының ресми мөлшері шамамен 50 долларға жуық венесуэлалықтар бір аптаға жетер-жетпес негізгі азық-түлікті (сүт, нан, жұмыртқа) сатып алу үшін 200 доллардан астам ақша төлеуі керек. Аяқ киімнің бағасы 700 доллардың шамасында, джинсы шалбарын сатып аламын деген адам 500 доллар төлеуі керек, теледидардың құны 6-7 мың доллардан асып кетеді. Жергілікті халықтың көбі, тіпті өз елінен қашып та кете алмайды. Өйткені, халықаралық әуе билетін сатып алу үшін олар бірнеше жыл бойы ақша жинауы қажет. 

Тауарлардың елге заңсыз кіруін және бағалардың өсуін тоқтатамын деген өкімет шекараға әскери бөлім­шелерін шығарды, валюта айналымына және ресми бағаларға қатысты қа­таң бақылау қойды. Әрине, осындай мұқият ойланбай қолға алынған іс-шаралар кері нәтиже берді – капи­талдың жылыстауы күшейді, «қара базар» өркендеді, бағалар шарықтап өсті. Дүниежүзілік банктің есептеріне сенетін болсақ, биылғы инфляцияның деңгейі 720 пайыздан асуы мүмкін Венесуэланың жылдың соңына дейін қандай күйге түсетіні белгісіз. Қазірдің өзінде халқының 80 пайызы дұрыстап тамақтануға ақша таба алмай қиналуда.

Осыған қоса, денсаулық сақтау саласы да апатты жағдайда. Эко­но­микалық қиыншылыққа байланыс­ты Венесуэладан көршілес елдерге 13 мың дәрігер көшіп кеткен. Негізгі дәрі-дәрмектің тапшылығы 85 пайызға жетсе, ал обыр және гемофилия секілді ауруларға қарсы қолданылатын күшті дәрілердің тапшылығы 90 пайыздан асқан көрінеді. Жұқпалы аурулардың кеңінен таралуы басталған. Жақын арада венесуэлалықтардың мүлдем медициналық көмексіз қалуы әбден ықтимал.

Мұндай қиын жағдайға тап болған халық күрделі саяси мақсаттар үшін емес, өз өмірлері үшін күресуде. Президент Н.Мадуроның рейтингі өте төмен. Венесуэланың астанасы – Каракаста халық пен полицейлердің арасындағы тоқтамайтын қақтығыс әлдеқашан қантөгіске айналып кеткен.
Жалпы, Венесуэланың тарихына көз салсақ, ол ХХ ғасырдың 40-шы жылдары тұңғыш ірі мұнай келісімдеріне қол қойғаннан кейін өркендеді. Елге әлемнің түрлі әйгілі корпорациялары инвестиция мен жаңа технологиялар әкелді. Келесі 40 жыл бойы бұл ел Латын Америкасының ең бай мемлекетіне айналды.
Өткен ғасырдың 80-ші жылдары орын алған әлемдік «қара алтын» нарығының құлдырауы бірнеше мұнай өндіретін елдің экономикаларына айтарлықтай соққы берді. Мәселен, Кеңес Одағы, тіпті жер бетінен жоқ болды. Ал Венесуэлада он шақты жылға созылған экономикалық дағдарыс пен тапшылықтың кезеңі басталды.

Молшылық пен жер астынан шығып жатқан байлықтың табысына әбден малданған халық 1998 жылы бұрынғы десантшы-сарбазды президент етіп сайлады. Уго Рафаэль Чавес Фриас есімді подполковник Венесуэладағы қиыншылықтардың барлығына шетелдіктерді айыптады. «Мұнайымызға тойымсыз» шетелдік корпорацияларды қуып жіберемін және жер қойнауындағы елдің байлығын толығымен халықтың қолына қайтарамын деп уәде берді. Әрине, мұндай уәделер көпшіліктің құлағына жағымды естілді.

Уго Чавес өз сөзінде тұрды – бір­неше шетелдік мұнай-газ компания­ларын қуып, олардың Венесуэладағы активтерін мемлекеттің мүлкіне айналдырды. Чавестің билік басына келуінен кейін аз ғана уақыт өте әлемдік мұнай нарығындағы дағдарыс аяқталды. Бағалардың өсуімен Венесуэланың да байлығы қайтып оралған секілді болды. Елде қандай да бір көзге түсетін қиыншылық шығып қалса, оны Чавес «мұнай ақшасын» аямай жұмсап, түзете салатын еді, халықтың қандай да бір наразылығы пайда болса, мол әлеуметтік төлемдермен ауыздарын жаба салатын еді. 

Алайда, экономиканың мұнайдан басқа салалары дамыған жоқ. Жаңа өндіріс пен жаңа технологияларды жетілдіруге шақырылған шетелдік компаниялар Венесуэланың атын естігеннен безіп кетті. Өз жер қойнауы болса, толығымен ұлттық мұнай-газ компаниясының қолына түсіп, ол да өркендеген жоқ. Мұнай саласындағы жаңа даму жобалары баяғы тиімсіздік пен парақорлықтың астында қалды. 

Осылай 2013 жылы дүниеден қайтқан Уго Чавес өзі таңдап алған мұрагері Николас Мадуроға эконо­ми­калық келешегі бұлыңғыр мемлекетті қалдырып кетті. У.Чавестің шешендік өнерімен, көшбасшылық дарынымен мүлдем салыстыруға келмейтін Н.Ма­дуроның саяси күнкөрісі толығымен мұнай бағасына тәуелді болды. Аз-ақ уақыттың ішінде әлемде мұнай қоры бойынша бірінші орынға ие Вене­суэланы кедейшілік билеп алды. Ал енді бұл тығырықтан шығаратын басшы да, бағдарлама да табылар емес. 

Жанболат ҮСЕНОВ,
Халықаралық қатынастар жөніндегі еуразиялық кеңестің директоры

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.01.2019

Жаңа емле – сындарлы қадам

22.01.2019

Қызылшадан екпе қорғайды

22.01.2019

Кеңсе қызметкерлерінің саулығын кім ойлайды?

22.01.2019

Jaýapkershilik joq jerde...

22.01.2019

Ұлттық бірыңғай тестілеуді жылына төрт рет тапсырады

22.01.2019

Бюджет жобалары артық шығынды көтермейді

22.01.2019

Тарихи-мәдени мұра – баға жетпес қазына

22.01.2019

Қоғам жаңғырмай, сана жаңғырмайды

22.01.2019

Суармалы алқаптар қалпына келтірілуде

22.01.2019

Білімді азаматтар жемқорлыққа неге жол береді?

22.01.2019

Өзара ынтымақтастық мәселелері талқыланды

22.01.2019

Сапалы жолды сақтаудың әлегі

21.01.2019

Мектеп түлегі «Болашақпен» оқи алады

21.01.2019

Шағын фермалардағы жоғарғы технология

21.01.2019

Қостанай облысы өткен жылы алғаш рет экспортқа мол ет шығарды

21.01.2019

Тереза Мэй Еуроодақтан шығуға байланысты қосымша жоспарын таныстырады

21.01.2019

Нұрсұлтан Назарбаев Зимбабве Республикасы Президентінің ресми сапары бойынша брифинг өткізді

21.01.2019

Қазақстанда соңғы 10 жылда нәрестелер өлімі-жітімі екі есе төмендеді

21.01.2019

Қарағандыда мамандандырылған фронт-офис ашылды

21.01.2019

Нұрлан НҰРҒАЛИЕВ: Ағам – мен үшін нағыз қаһарман!

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу