Венесуэладағы дағдарыстың сыры неде?

Ең қажетті тауарлардың тапшылығы, өршімелі инфляция, жабық шекаралар, өз саяси қателерінің кесірінен қаражатсыз қалған социалистік үкімет: қазіргі Венесуэланың жағдайы Кеңес Одағының соңғы кезеңдеріне әбден ұқсас. Алайда, КСРО жалпы алғанда ірі жанжалсыз қирап қалса, латынамерикалық елдегі төрт айға жуық уақыт бойы тоқтамай өтіп жатқан наразылық акциялары мен қақтығыстардың салдарынан 90-нан астам адамның өмірі қиылды деген дерек айтылады.
Егемен Қазақстан
17.07.2017 1290

Венесуэладағы саяси дағдарыстың ашық кезеңі биылғы 29 наурызда басталды – бұл күнде президент Николас Мадуроға бағынатын Жоғарғы сот жергілікті Парламентті заңсыз шешімдер қабылдады деп айыптап, оның өкілеттіктерін өзіне тартып алмақшы болды. Бірақ соңғы сайлаудың нәтижесінде парламенттік көпшілікке ие болған оппозиция өкілдері бұл өкіммен келіспей, өз қолдаушыларын көшеге шығуға шақырды.

Әрине, осы саяси текетірестің негі­зінде терең әлеуметтік-экономикалық себептер жатыр. Таяуда ғана өңірдегі ауқатты елдердің бірі болып саналатын Венесуэла халқы бүгін шықпа жаным, шықпамен отыр. Өз өндірісін дамытудан баяғыда қол үзген бұл мемлекет «мұнай ақшасына» сатып алынатын импортқа толық тәуелді болып қалды. Мемлекеттік экспорттық түсім болса, оның 95 пайызын мұнайды сатудан пайда болған валюта кірістері құрайды. Сондықтан, 2014 жылы әлемдік мұнай бағасы құлдырағаннан кейін Венесуэлада тұтыну тауарларының тапшылығы бірден сезілді. 

Бүгінде тапшы тауарларды «қара базардан» заңсыз сатып алуға болады, дегенмен, олардың бағаларына қарапайым халықтың қолы жетпейді. Ең төмен жалақының ресми мөлшері шамамен 50 долларға жуық венесуэлалықтар бір аптаға жетер-жетпес негізгі азық-түлікті (сүт, нан, жұмыртқа) сатып алу үшін 200 доллардан астам ақша төлеуі керек. Аяқ киімнің бағасы 700 доллардың шамасында, джинсы шалбарын сатып аламын деген адам 500 доллар төлеуі керек, теледидардың құны 6-7 мың доллардан асып кетеді. Жергілікті халықтың көбі, тіпті өз елінен қашып та кете алмайды. Өйткені, халықаралық әуе билетін сатып алу үшін олар бірнеше жыл бойы ақша жинауы қажет. 

Тауарлардың елге заңсыз кіруін және бағалардың өсуін тоқтатамын деген өкімет шекараға әскери бөлім­шелерін шығарды, валюта айналымына және ресми бағаларға қатысты қа­таң бақылау қойды. Әрине, осындай мұқият ойланбай қолға алынған іс-шаралар кері нәтиже берді – капи­талдың жылыстауы күшейді, «қара базар» өркендеді, бағалар шарықтап өсті. Дүниежүзілік банктің есептеріне сенетін болсақ, биылғы инфляцияның деңгейі 720 пайыздан асуы мүмкін Венесуэланың жылдың соңына дейін қандай күйге түсетіні белгісіз. Қазірдің өзінде халқының 80 пайызы дұрыстап тамақтануға ақша таба алмай қиналуда.

Осыған қоса, денсаулық сақтау саласы да апатты жағдайда. Эко­но­микалық қиыншылыққа байланыс­ты Венесуэладан көршілес елдерге 13 мың дәрігер көшіп кеткен. Негізгі дәрі-дәрмектің тапшылығы 85 пайызға жетсе, ал обыр және гемофилия секілді ауруларға қарсы қолданылатын күшті дәрілердің тапшылығы 90 пайыздан асқан көрінеді. Жұқпалы аурулардың кеңінен таралуы басталған. Жақын арада венесуэлалықтардың мүлдем медициналық көмексіз қалуы әбден ықтимал.

Мұндай қиын жағдайға тап болған халық күрделі саяси мақсаттар үшін емес, өз өмірлері үшін күресуде. Президент Н.Мадуроның рейтингі өте төмен. Венесуэланың астанасы – Каракаста халық пен полицейлердің арасындағы тоқтамайтын қақтығыс әлдеқашан қантөгіске айналып кеткен.
Жалпы, Венесуэланың тарихына көз салсақ, ол ХХ ғасырдың 40-шы жылдары тұңғыш ірі мұнай келісімдеріне қол қойғаннан кейін өркендеді. Елге әлемнің түрлі әйгілі корпорациялары инвестиция мен жаңа технологиялар әкелді. Келесі 40 жыл бойы бұл ел Латын Америкасының ең бай мемлекетіне айналды.
Өткен ғасырдың 80-ші жылдары орын алған әлемдік «қара алтын» нарығының құлдырауы бірнеше мұнай өндіретін елдің экономикаларына айтарлықтай соққы берді. Мәселен, Кеңес Одағы, тіпті жер бетінен жоқ болды. Ал Венесуэлада он шақты жылға созылған экономикалық дағдарыс пен тапшылықтың кезеңі басталды.

Молшылық пен жер астынан шығып жатқан байлықтың табысына әбден малданған халық 1998 жылы бұрынғы десантшы-сарбазды президент етіп сайлады. Уго Рафаэль Чавес Фриас есімді подполковник Венесуэладағы қиыншылықтардың барлығына шетелдіктерді айыптады. «Мұнайымызға тойымсыз» шетелдік корпорацияларды қуып жіберемін және жер қойнауындағы елдің байлығын толығымен халықтың қолына қайтарамын деп уәде берді. Әрине, мұндай уәделер көпшіліктің құлағына жағымды естілді.

Уго Чавес өз сөзінде тұрды – бір­неше шетелдік мұнай-газ компания­ларын қуып, олардың Венесуэладағы активтерін мемлекеттің мүлкіне айналдырды. Чавестің билік басына келуінен кейін аз ғана уақыт өте әлемдік мұнай нарығындағы дағдарыс аяқталды. Бағалардың өсуімен Венесуэланың да байлығы қайтып оралған секілді болды. Елде қандай да бір көзге түсетін қиыншылық шығып қалса, оны Чавес «мұнай ақшасын» аямай жұмсап, түзете салатын еді, халықтың қандай да бір наразылығы пайда болса, мол әлеуметтік төлемдермен ауыздарын жаба салатын еді. 

Алайда, экономиканың мұнайдан басқа салалары дамыған жоқ. Жаңа өндіріс пен жаңа технологияларды жетілдіруге шақырылған шетелдік компаниялар Венесуэланың атын естігеннен безіп кетті. Өз жер қойнауы болса, толығымен ұлттық мұнай-газ компаниясының қолына түсіп, ол да өркендеген жоқ. Мұнай саласындағы жаңа даму жобалары баяғы тиімсіздік пен парақорлықтың астында қалды. 

Осылай 2013 жылы дүниеден қайтқан Уго Чавес өзі таңдап алған мұрагері Николас Мадуроға эконо­ми­калық келешегі бұлыңғыр мемлекетті қалдырып кетті. У.Чавестің шешендік өнерімен, көшбасшылық дарынымен мүлдем салыстыруға келмейтін Н.Ма­дуроның саяси күнкөрісі толығымен мұнай бағасына тәуелді болды. Аз-ақ уақыттың ішінде әлемде мұнай қоры бойынша бірінші орынға ие Вене­суэланы кедейшілік билеп алды. Ал енді бұл тығырықтан шығаратын басшы да, бағдарлама да табылар емес. 

Жанболат ҮСЕНОВ,
Халықаралық қатынастар жөніндегі еуразиялық кеңестің директоры

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.07.2018

МҰЗ ҮСТІНДЕГІ ШОҚ ЖҰЛДЫЗ...(ДЕНИС ТЕНГЕ АРНАЛАДЫ)

20.07.2018

Қоғамдық даму вице-министрі тағайындалды

20.07.2018

Үкімет басшысы Бәсекеге қабілеттілік жөніндегі сараптама кеңесінің отырысын өткізді

20.07.2018

Шымбұлақта ІІІ Халықаралық тау және спорт фестивалі басталды

20.07.2018

Әлемдегі ең ауқатты командалар қайсы?

20.07.2018

Мектеп түлектері ауылдастарына ойын алаңын сыйға тартты

20.07.2018

Токио Олимпиадасының бағдарламасы бекітілді

20.07.2018

Астанада «Ұлы Дала рухы» фестивалі аясында іріктеу сындары жалғасады

20.07.2018

Елбасы Денис Теннің қазасын қатты күйзеліспен қабылдаған

20.07.2018

Семейде  «Күміс сиқыры» атты  көрме ашылды

20.07.2018

Бердібек Сапарбаев мәжіліс депутаттарымен кездесті

20.07.2018

Астанада қазақ күресінен Азия чемпионаты өтеді

20.07.2018

Елбасы Денис Теннің өліміне байланысты қылмысты бақылауда ұстауды тапсырды

20.07.2018

Шымкентте «Оңтүстік» арнайы экономикалық аймағын дамыту мәселелері талқыланды

20.07.2018

Денис Теннің өліміне қатысты екінші күдікті іздестіріліп жатыр

20.07.2018

Гомерден қалған мұра

20.07.2018

Көкшетауда көшпелі көрменің тұсаукесері өтті

20.07.2018

«Астана» – келесі кезеңде

20.07.2018

Астанада ертеңнен бастап жолақы 180 теңге болады

20.07.2018

Суға түскенде сақтық керек

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Атақ қымбат па, абырой қымбат па?

Бүгінде қандай жолмен келсе де атақ үшін есі кете, есерлене қимылд­ай­ты­ны­мыз­ды бәрі біледі. Айта­лық, жуырдағы бір мереке күндерінде орден сатылыпты. Бұл орденнің атауы қандай дерсіз – «Қазақстанның құрметті азаматы».

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ауыл шаруашылығын цифрландыру болашақтың баламасыз жолы

Әлем елдерінде қазіргі уақытта ауыл шаруашылығын цифрландыру қарқынды түрде жүріп жатыр. Уақыт өткен сайын бұл салада неше түрлі жаңа технологиялар пайда болып, олар жедел түрде өндіріске ен­гізілуде. Мәселен, Еуропадағы компания­лар енді егістік жағдайын зерттеумен ай­на­лысатын дрондарды да шығара бас­тады. Бұл машиналар фермерлердің егіс шы­ғымдылығын алдын ала болжап бі­лу­леріне жағдай туғызуда. Осы үдеріс ке­ңі­нен қанат жая келе, бүкіл ел бойынша әрбір егіс алқабының шығымдылығын күні бұрын анықтау мүмкіндігі пайда болатын көрінеді. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Аяқдоп аламаны аяқталды

Әлем чемпионаты – тағатсыздана күткен футбол тойы еді. Енді барлығы аяқталып, той тарқасымен біз де алған әсерімізбен бөлісе кетсек. Бұл біріншілік несімен есте қалмақ?

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Биографиялық фильмдердің бәсі биік болуы тиіс

Кейінгі кезде «Еуразия бірінші арнасынан» әйгілі кеңестік манекенші-модель, сән әлемінде «Кремльдің ең әдемі қаруы» және «Кеңестік Софи Лорен» атанған Регина Збарская туралы сериа­л көрсетіліп жатыр. Былай қарасаңыз, сән әлемінің кіндігі саналған Парижді тәнті еткен өмірі жұмбаққа толы сұлудың сол кездегі кеңестік қасаң қағидаларға сыймаған ғұмырын өзгеше қырынан бейнелеген қарапайым, бірақ кемел түсірілген Ресейдің кезекті киноөнімдерінің бірі. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Халық әнінің тоналу тарихы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бо­лашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағ­дарламалық мақаласында, жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деді. Елдің ұлттық-рухани тамыры дегеніміз не? Ол ха­лықты сан ғасырдан бері адастырмай, алып келе жатқан салт-дәстүрі, фольклоры, әні мен жыры. Осылардың ішінде әннің ұлт руханияты үшін орны айрықша. Дана Абай атамыз, «Ұйықтап жатқан жүрек­ті ән оятар, Үннің тәтті оралған мәні оятар» дегенді бекер айтқан жоқ.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу