Венесуэладағы дағдарыстың сыры неде?

Ең қажетті тауарлардың тапшылығы, өршімелі инфляция, жабық шекаралар, өз саяси қателерінің кесірінен қаражатсыз қалған социалистік үкімет: қазіргі Венесуэланың жағдайы Кеңес Одағының соңғы кезеңдеріне әбден ұқсас. Алайда, КСРО жалпы алғанда ірі жанжалсыз қирап қалса, латынамерикалық елдегі төрт айға жуық уақыт бойы тоқтамай өтіп жатқан наразылық акциялары мен қақтығыстардың салдарынан 90-нан астам адамның өмірі қиылды деген дерек айтылады.
Егемен Қазақстан
17.07.2017 1032

Венесуэладағы саяси дағдарыстың ашық кезеңі биылғы 29 наурызда басталды – бұл күнде президент Николас Мадуроға бағынатын Жоғарғы сот жергілікті Парламентті заңсыз шешімдер қабылдады деп айыптап, оның өкілеттіктерін өзіне тартып алмақшы болды. Бірақ соңғы сайлаудың нәтижесінде парламенттік көпшілікке ие болған оппозиция өкілдері бұл өкіммен келіспей, өз қолдаушыларын көшеге шығуға шақырды.

Әрине, осы саяси текетірестің негі­зінде терең әлеуметтік-экономикалық себептер жатыр. Таяуда ғана өңірдегі ауқатты елдердің бірі болып саналатын Венесуэла халқы бүгін шықпа жаным, шықпамен отыр. Өз өндірісін дамытудан баяғыда қол үзген бұл мемлекет «мұнай ақшасына» сатып алынатын импортқа толық тәуелді болып қалды. Мемлекеттік экспорттық түсім болса, оның 95 пайызын мұнайды сатудан пайда болған валюта кірістері құрайды. Сондықтан, 2014 жылы әлемдік мұнай бағасы құлдырағаннан кейін Венесуэлада тұтыну тауарларының тапшылығы бірден сезілді. 

Бүгінде тапшы тауарларды «қара базардан» заңсыз сатып алуға болады, дегенмен, олардың бағаларына қарапайым халықтың қолы жетпейді. Ең төмен жалақының ресми мөлшері шамамен 50 долларға жуық венесуэлалықтар бір аптаға жетер-жетпес негізгі азық-түлікті (сүт, нан, жұмыртқа) сатып алу үшін 200 доллардан астам ақша төлеуі керек. Аяқ киімнің бағасы 700 доллардың шамасында, джинсы шалбарын сатып аламын деген адам 500 доллар төлеуі керек, теледидардың құны 6-7 мың доллардан асып кетеді. Жергілікті халықтың көбі, тіпті өз елінен қашып та кете алмайды. Өйткені, халықаралық әуе билетін сатып алу үшін олар бірнеше жыл бойы ақша жинауы қажет. 

Тауарлардың елге заңсыз кіруін және бағалардың өсуін тоқтатамын деген өкімет шекараға әскери бөлім­шелерін шығарды, валюта айналымына және ресми бағаларға қатысты қа­таң бақылау қойды. Әрине, осындай мұқият ойланбай қолға алынған іс-шаралар кері нәтиже берді – капи­талдың жылыстауы күшейді, «қара базар» өркендеді, бағалар шарықтап өсті. Дүниежүзілік банктің есептеріне сенетін болсақ, биылғы инфляцияның деңгейі 720 пайыздан асуы мүмкін Венесуэланың жылдың соңына дейін қандай күйге түсетіні белгісіз. Қазірдің өзінде халқының 80 пайызы дұрыстап тамақтануға ақша таба алмай қиналуда.

Осыған қоса, денсаулық сақтау саласы да апатты жағдайда. Эко­но­микалық қиыншылыққа байланыс­ты Венесуэладан көршілес елдерге 13 мың дәрігер көшіп кеткен. Негізгі дәрі-дәрмектің тапшылығы 85 пайызға жетсе, ал обыр және гемофилия секілді ауруларға қарсы қолданылатын күшті дәрілердің тапшылығы 90 пайыздан асқан көрінеді. Жұқпалы аурулардың кеңінен таралуы басталған. Жақын арада венесуэлалықтардың мүлдем медициналық көмексіз қалуы әбден ықтимал.

Мұндай қиын жағдайға тап болған халық күрделі саяси мақсаттар үшін емес, өз өмірлері үшін күресуде. Президент Н.Мадуроның рейтингі өте төмен. Венесуэланың астанасы – Каракаста халық пен полицейлердің арасындағы тоқтамайтын қақтығыс әлдеқашан қантөгіске айналып кеткен.
Жалпы, Венесуэланың тарихына көз салсақ, ол ХХ ғасырдың 40-шы жылдары тұңғыш ірі мұнай келісімдеріне қол қойғаннан кейін өркендеді. Елге әлемнің түрлі әйгілі корпорациялары инвестиция мен жаңа технологиялар әкелді. Келесі 40 жыл бойы бұл ел Латын Америкасының ең бай мемлекетіне айналды.
Өткен ғасырдың 80-ші жылдары орын алған әлемдік «қара алтын» нарығының құлдырауы бірнеше мұнай өндіретін елдің экономикаларына айтарлықтай соққы берді. Мәселен, Кеңес Одағы, тіпті жер бетінен жоқ болды. Ал Венесуэлада он шақты жылға созылған экономикалық дағдарыс пен тапшылықтың кезеңі басталды.

Молшылық пен жер астынан шығып жатқан байлықтың табысына әбден малданған халық 1998 жылы бұрынғы десантшы-сарбазды президент етіп сайлады. Уго Рафаэль Чавес Фриас есімді подполковник Венесуэладағы қиыншылықтардың барлығына шетелдіктерді айыптады. «Мұнайымызға тойымсыз» шетелдік корпорацияларды қуып жіберемін және жер қойнауындағы елдің байлығын толығымен халықтың қолына қайтарамын деп уәде берді. Әрине, мұндай уәделер көпшіліктің құлағына жағымды естілді.

Уго Чавес өз сөзінде тұрды – бір­неше шетелдік мұнай-газ компания­ларын қуып, олардың Венесуэладағы активтерін мемлекеттің мүлкіне айналдырды. Чавестің билік басына келуінен кейін аз ғана уақыт өте әлемдік мұнай нарығындағы дағдарыс аяқталды. Бағалардың өсуімен Венесуэланың да байлығы қайтып оралған секілді болды. Елде қандай да бір көзге түсетін қиыншылық шығып қалса, оны Чавес «мұнай ақшасын» аямай жұмсап, түзете салатын еді, халықтың қандай да бір наразылығы пайда болса, мол әлеуметтік төлемдермен ауыздарын жаба салатын еді. 

Алайда, экономиканың мұнайдан басқа салалары дамыған жоқ. Жаңа өндіріс пен жаңа технологияларды жетілдіруге шақырылған шетелдік компаниялар Венесуэланың атын естігеннен безіп кетті. Өз жер қойнауы болса, толығымен ұлттық мұнай-газ компаниясының қолына түсіп, ол да өркендеген жоқ. Мұнай саласындағы жаңа даму жобалары баяғы тиімсіздік пен парақорлықтың астында қалды. 

Осылай 2013 жылы дүниеден қайтқан Уго Чавес өзі таңдап алған мұрагері Николас Мадуроға эконо­ми­калық келешегі бұлыңғыр мемлекетті қалдырып кетті. У.Чавестің шешендік өнерімен, көшбасшылық дарынымен мүлдем салыстыруға келмейтін Н.Ма­дуроның саяси күнкөрісі толығымен мұнай бағасына тәуелді болды. Аз-ақ уақыттың ішінде әлемде мұнай қоры бойынша бірінші орынға ие Вене­суэланы кедейшілік билеп алды. Ал енді бұл тығырықтан шығаратын басшы да, бағдарлама да табылар емес. 

Жанболат ҮСЕНОВ,
Халықаралық қатынастар жөніндегі еуразиялық кеңестің директоры

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.11.2017

Елордада көлік қозғалысына байланысты ерекше акция өтті

19.11.2017

Еліміздің басым бөлігінде алдағы апта жаңбырлы болады

19.11.2017

Астанадан Жалтыркөл кентіне автобустар қатынайды

19.11.2017

Түймебаев шетелдік жетекші бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдерімен кездесті

18.11.2017

ОҚО-да биыл жалпы өңірлік өнім көлемі 1 340 491 млн. теңгені құрады

18.11.2017

Үкімет басшысы Жамбыл өңірінің жай-күйімен танысты

18.11.2017

Атырауда ақын Өтеген Оралбаевтың шығармашылық кеші өтті

18.11.2017

Өзге ұлт өкілдері де латын қаріпті көне кітаптарды ұстап көрді

18.11.2017

Оңтүстікте он айда өнеркәсіп кәсіпорындарымен 684 млн теңгеге жуық өнім өндірілді

18.11.2017

ОҚО-да орташа жалақы мөлшері 101 мың теңгеден асқан

18.11.2017

Төрт дүркін чемпион дүркіретіп той берді

17.11.2017

Әбдіқалықованың төрағалығымен Мемлекеттік наградалар жөніндегі комиссияның отырысы өтті

17.11.2017

Сағынтаев оңтүстік өңірлердің аграршыларымен кездесті

17.11.2017

ОҚО әкімі жазушы-драматург Дулат Исабековпен кездесті

17.11.2017

Үкімет басшысы Жамбылдағы минералды тыңайтқыштар зауытына барды

17.11.2017

«Нұр Отан» партиясында «Көш көлікті болсын» акциясы өтті

17.11.2017

Қыздар университетінің студенті гран-при иегері атанды

17.11.2017

Түлкібаста биыл 31 өндірістік кооператив құрылды

17.11.2017

Назарбаев «Royal Dutch Shell» концернінің бас атқарушы директорымен кездесті

17.11.2017

ТМД-ға мүше мемлекеттердің жастар ісі жөніндегі Кеңесінің отырысы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ, кинотанушы

Коммерциялық кино: ақша һәм арзан күлкі

Немістің атақты кино теоретигі Зигфрид Кракауэрдің «Коммерциялық кино мен көпшілік психологиясы өзара байланысты және ол спираль тек­тес болып келеді» деген пікірі бар. Шынында да, коммерциялық ки­но мен  көпшілік, яғни көрермен пси­хологиясының арасында қандай байланыс бар?   

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Зардабын қателіктің тартқан білер

Кез келген адам шешімі күрде­леніп, бірнеше сот процестеріне ұласатын дауға басын сұға қой­май­ды. Одан өзіне пайда жоқ екенін де біледі. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Күйгелектік қадірді кетіреді

«Қоғамда болып жатқан терең өзгерістерге байланысты біздің тарихқа қайтадан үңіліп, сол кездерден бүгінгі күннің проблемаларынан шығудың жолын іздеп, болашаққа сабақ алуымыз керек», деген еді Президент Н.Назарбаев өзінің «Тарих толқынында» кітабында. Тарихтан сабақ алу – қай заманда болса да күшін жоймайтын, ескірмейтін маңызды мәселе.        G M T     Определить языкАзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский   АзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский                   Звуковая функция ограничена 200 символами     Настройки : История : Обратная связь : DonateЗакрыть

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Тілде буын жоқ...

Көп сөйлейміз. Көпіріп. Әңгі­ме­­ні көп айтамыз. Тіл безеп. Ше­шенсиміз. Көсемсиміз. Кеуде ұра­мыз. Біз білеміз дейміз. Біздікі ғана дұрыс. Өзгелердікі сандырақ. Біз ба­тырмыз. Біз ақынбыз. Біздей данышпан халық жоқ. Осының бәрі рас па екен өзі?..

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Түрлі өмірді бастан кешу мүмкіндігі

Оны адамға кітап қана бере алады

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу