Жастарға жайбасарлық жараспайды (Махметғали Сарыбековпен сұхбат)

Егемен Қазақстан
29.11.2016 87
1-1-2016Ел ертеңінің тірегі бүгінгі жастарымыз тәуелсіздік жылдары өмірге келіп, білім мен тәрбие алды, азамат болып шыңдалды. Шынайы тәуелсіздік қазақстандық жастарға не берді? Тәуелсіздік құндылықтарын жастарымыз қалай пайдалануда? Осы бағытта М.Х.Дулати атындағы Тараз мемлекеттік университетінің ректоры Махметғали Сарыбековті әңгімеге тартқан едік. – Махметғали Нұрғалиұлы, сіз 2009-2012 жылдары Білім және ғылым министрінің орынбасары бола жүріп, респуб­лика­мыздағы мемлекеттік жастар саясатына жауапты болдыңыз. Осыған байланысты жастар саясатына қандай баға бере аласыз? – Әлемдік тәжірибені алсақ, бүгін жастар саясатын ұйым­дастыру негізгі 3 модель бойынша дамып келеді: либералдық, континенталдық, азиялық. Ли­бералдық модельде жастар сая­саты жеке сала ретінде қарал­майды. Жастар саясаты негізінен азаматтық қоғам арқылы іске асады. Бұл саясат жекеменшік компаниялар және жеке адамдармен қаржы­ландырылады. Континенталдық модель бо­йынша жастар саясаты жеке сала ретінде қарастырылады. Оны арнайы мемлекеттік орган ұйымдастырады. Қаржыландыру мемлекет тарапынан жүргізіледі. Саяси партиялар жастар саясатына араласпайды. Азиялық модельде жастармен жүргізілетін жұмыс мемлекеттік саясаттың жетекші бағыты ретін­де алынады. Бұл жұмыспен жеке мемлекеттік орган айналыса­ды. Қазақстандық модель кон­ти­ненталдық және азиялық жүйе­лердің негізгі элементтерін пай­даланған. Республикамыз тәуелсіздік алғаннан кейін 1999 жылы Жастар саясатының тұжырымдамасы қабыл­данып, ол 2012 жылға дейін пайдаланымда болды. Бұл құжат өз міндеттерін орындады және заман талаптарының өзге­руіне байланысты қазіргі күн уақыт сұранысына жауап бере алмай қалды. Негізінен 1999 жылғы тұжырымдама оқушы және студент жастарға арнал­ған болатын. Ал олар жалпы жас­тардың тек қана жартысын (50%) құрайды. Сонымен қатар, екінші жартысы (қалған 50%) бұрынғы тұжырымдамада еске­рілген жоқ: бұл – жұмысшы жастар, ауыл жастары, өзін-өзі ұйымдастырған жастар, марги­налдық жастар және басқалар. Сол себептен 2012 жылы «2020 жылға дейінгі мемлекеттік жастар саяса­тының тұжырымдамасы «Қазақ­стан 2020: келешекке жол» деп аталатын жаңа тұжырымдама қабылданды. Тұжырымдаманың негізгі өзгешелігі ол жастардың барлық категорияларын қамтиды. Осы тұжырымдаманың негі­зінде Елбасының тапсырмасымен 2015 жылы «Мемлекеттік жас­тар саясаты туралы» Қазақстан Республикасының жаңа Заңы қабылданды. – 2012 жылы қабыл­данған Жастар саясаты тұжырым­да­ма­­­сының негізгі қағидалары қандай? – Біріншіден, соңғы жылдары жастарға арналған мынандай жобалар дамып келеді: «Жастар тәжірибесі», «Жасыл ел», «Дип­лом­мен – ауылға!», «Жастар кадр­лық резерві», «Мемлекеттік қызмет мектебі», «Жастар – Отанға». Бүгін жастардың барлық категорияларын қамтып, оларды біріктіретін жаңа жобалар қажет. Екіншіден, кейінгі жылдары мынандай әлеуметтік жаңару бағдарламалары іске асуда: «Жұ­мыс­пен қамтудың жол картасы-2020», «Бизнестің жол картасы-2020», «Қолжетімді тұрғын үй-2020», «Аймақтардың даму бағдарламалары». Тұжы­рым­дама жаңа мемлекеттік жас­тар саясатын осы әлеуметтік бағ­дар­ламалармен дұрыс ұштас­тыруы қажет. Үшіншіден, бүгін жастардың әр категория­сына (қалалық және ауылдық жас­тарға, жастардың этникалық топ­тарына, формальды емес көш­бас­шыларына) нақты адрестік тәсілдер пайдалану қажет. – Жастар саясатында қандай мәселелерді қазіргі кезеңде өте өзекті деп санайсыз? – Бұндай мәселелер аз емес. Мысалы, Елбасы кезінде жас­тарға арналған «әлеуметтік лиф­тілерді» құруды тапсырды. Оның мысалы ретінде қабілетті жас­тарды мемлекеттік қызметке тартуды және жастардың волон­терлық орталықтарын құруды көрсетті. Ендігі кезде әр аймақта «әлеуметтік лифтілерді» қалай құрамыз және оның нақты меха­низмі қандай болады деген мәсе­лені шешу қажет. Бұл мәселе бүгінге дейін толық шешімін тапқан жоқ. Екіншіден, қазақстандық қо­ғам­дағы жастар саясатына д­еген көзқарасты өзгерту ке­рек. Жастар саясатын бір күн­­дік акцияларға, шулы пиар-компанияларға айнал­дыруға болмайды. Қазіргі кезде күн­делікті, жүйелі және кешенді негізде нақты жұмыстарды іске асыру қажет. Сонда ғана біз жас­тар саясатында кездейсоқ, фраг­ментарлық іс-шараларға жол бермейміз. Сонымен қатар, сан жағынан неғұрлым көп және жас­тардың барлық категориялары қамтылатын болады. – Сіздің барлық уақытыңыз жастардың арасында өтуде. Университет ректорының жас­тармен жұмыс атқарудағы не­гізгі мақсаты неде? – Мен жастармен кездескенде бір мәселені жиі айтамын. Қазақ халқының «адам өмірі қамшының сабындай қысқа» деген теңеуі бар. Ал, студенттік өмір бар болғаны 4-ақ жыл, өте қысқа сәт. Осы жылдарды біздің жастарымыз өздері үшін тиімді пайдалануға тиіс. «Бүгін болмаса, ертең болады» деген жастардың арасында «жайбасарлық» көзқарас болмау керек. Барлық нәрсені (оқу, ғылыммен айналысу, спортпен шұғылдану, университеттің қоғамдық жұмы­сына белсене қатысу, т.б.) бірдей жақсы жасауға болмайды. Бірақ бір нәр­сені басқалардан жақсы жасаймын деген жастарда ұмтылыс болуы керек. Қазақ жастарының арасында дарынды және талантты, қабілетті және қарымды жастар көп. Сол әлеуетті сыртқа шығару үшін, халыққа паш ету үшін жастарға қажетті жағдайлар жасау қажет. Бұл – университет ректорының негізгі міндеттерінің бірі. Тараз мемлекеттік университетінде жылдан-жылға студенттік кон­тингенттің сапасы жақсаруда. Оған дәлел, «Болашақ» бағдар­ламасы бойынша АҚШ, Ұлы­британия, Францияның универ­ситеттерінде оқитын жастардың саны көбейді, әр жылы облыс әкімінің шығармашыл жастарға арналған грантын жеңіп алушылар, жас ғалымдардың мемлекеттік стипендияларын ие­лену­шілер қатары артуда. Сонымен бірге, жыл сайын университеттің 10-15 студенті сыртқы академиялық ұтқырлық бағдарламасы негізінде АҚШ, Батыс Еуропа, Орталық Азияның жетекші университеттерінде бір академиялық кезең мерзімінде (4 ай) дәріс тыңдайды. Бұндай мүмкіндікке біздің жастарымыз тікелей Елбасы саясатының арқасында жетіп отыр. Бірде-бір елде жастар шетелге мемлекеттік бюджет арқылы жіберілмейді. Осындай жағдай тек қана Қазақ­станда жасалған. Бүгінгі жастар оны дұрыс пайдалануы қажет. – Жалпы айтқанда, сіздің ойыңызша Тәуелсіздік құнды­лықтарының жастарға тигізген игі ықпалы қандай? – Тәуелсіздіктің арқасында жаста­рымыз көптеген құнды­лықтарға ие болды. Мысалы, біз басқа саяси жүйеде тәрбиелендік. Көп мәселелер Орталыққа (Мәс­­кеуге) қарап шешілетін. Ке­ңес Одағы кезіндегі қазақ жас­та­рының бойында басқа ұлт­тарға жалтақтау психологиясы, «не болса да, халықпен бірге көреміз» деген менталитет қалып­тасты. Құдайға шүкір, Елба­сымыздың жастарға деген шынайы қамқорлық саясатының негізінде бүгінгі жастарымыз ондай көзқарастан арылды. Бүгінгі жас­тарымыз алғыр, келешекке үлкен үмітпен қарайды. Елбасына сенеді, Елбасының саясатын қолдайды. Осы құндылықтардың барлығын жастарымызға тәуел­сіздік беріп отыр. – Аға буын өкілі ретінде жас­тарға қандай тілек айтар едіңіз? – Егемен еліміздің арайлы ақ таңының барқытты пер­десін тек белсенді, білімді де білікті жас­тар ғана аша алады. Сондықтан да болашағы зор ай­бынды Қа­зақстанның сенім артар азаматтары асқақ рухты алғыр да айбынды жастар десек қателеспейміз. Еліміздің жастарына қай уақытта да үлкен сеніммен қараған Елбасы Н.Ә.Назарбаев өз Жолдауында: «Мен сіздер, бүгінгі жастар, ерек­ше ұрпақ екендеріңізді қай­та­лаудан жалықпаймын. Сіз­дер тәуелсіз Қазақстанда өмірге келдіңіздер және сонда ержетіп келесіздер. Сіздердің жастық шақтарыңыздың уақыты – біздің еліміздің көтерілу және гүлдену уақыты. Сіздер осы жетістіктер рухын және та­быс­қа деген ұмтылушылықты бой­ларыңызға сіңірдіңіздер», деп атап көр­сетті. Расында, ұлттың кемел келе­шегіне, бүгінгі жас ұрпаққа артылар ең үлкен міндет – білім мен біліктілік және шынайы пат­риоттық. Қазақстанның дамуына айтарлықтай үлес қосатын, тәу­ел­­­сіздігіміздің тамырын терең­де­тіп, қазақ елінің атын күллі әлем­ге паш ететін де осы – жастар! – Әңгімеңізге рахмет. Әңгімелескен Оралхан ДӘУІТ, «Егемен Қазақстан» ТАРАЗ
СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.05.2018

Еліміздегі төрт мемлекеттік ЖОО-ның ректорлары лауазымына үміткерлер белгілі болды

22.05.2018

Бақытжан Сағынтаев «ИТП» ДКҚ Басқару комитетінің отырысын өткізді

22.05.2018

Самал Еслямова белгілі дат режиссерінен шақырту алған

22.05.2018

Сергей Дворцевой: Самалдың бойында қайсар мінез жатыр

22.05.2018

Астанада ертең де дауыл болады

22.05.2018

Бес мыңнан астам қазақстандық абитуриент «Болашақпен» шетелде оқығысы келеді

22.05.2018

Ресей Президенті Нұрсұлтан Назарбаевты футболдан әлем чемпионатының ашылу рәсіміне шақырды

22.05.2018

Жамбыл облысы әкімінің орынбасары тағайындалды

22.05.2018

Самал Еслямова: Туған еліңнің ықыласын сезіну – нағыз бақыт

22.05.2018

Сыр өңірінің әкімі «Рухани жаңғыру» бағдарламасы бойынша атқарылып жатқан игі істерді таныстырды

22.05.2018

Үкімет отырысында көтерілген мәселелерге шолу

22.05.2018

Полиция сержанты бір отбасын өрттен құтқарып қалды

22.05.2018

Сенаторлар суармалы жерлерді пайдалануды тәртіпке келтіруге шақырды

22.05.2018

Елордалық шығармашылық топ Атырауға жетті

22.05.2018

Курчатовтағы Ұлттық Ядролық Орталықта жас ғалымдар мен мамандардың ғылыми конференциясы өтті

22.05.2018

Семейдегі орманның өртенуі адам қолымен жасалған іс болуы мүмкін

22.05.2018

Солтүстік Қазақстан диқандары тұқым себуді жалғастыруда

22.05.2018

Сыр өңіріндегі тарихи-мәдени ескерткіштердің 3D картасы әзірленеді

22.05.2018

Солтүстік Қазақстанда жазғы ат жарысы маусымы ашылды

22.05.2018

Атырауда лифтіде жасөспірімдердің қаза табуына байланысты тергеу жүргізіледі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Алматының алмасы. Шырын қайда?..

Алматы жұрты күнде жауған жауын­мен, түнде ұрған суықпен жағаласып жүріп Алатаудың бөктеріндегі биылғы алма бақ гүл шашқан көркем шақтан көз жазып қалған сыңайлы. Содан ба екен, біреу «Биыл алма гүлдеді ме?» десе, біреу «Биыл өзі алма бола ма?» дейді қамығып. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Рух көтерудің жолы

Кейінгі өскелең жас ұрпақты патриот­тық рухта қалай тәрбиелейміз, ертеңгі ел қорғар өрендеріміздің бойына отаншылдық пен патриотизмді, елге, жерге деген сүйіс­пен­шілік сезімін  қалыптастырып, келешекте ержүрек, батыл болып өсулері үшін не істеуіміз керек деп,  жастардың ертеңгі тағдыры мен таңдауына жиі бас ауыртып, жанымыздың жабырқап жататыны рас.

Қамбар Ахмет,

Каспий мен Қара теңіздерді жалғау кімге тиімді?

Мамырдың екінші онкүндігінде ақпарат һәм саясат алаңында қызу тал­қыланған тақырыптың бірі – Қазақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Каспий мен Қара теңіздің арасын жал­ғайтын «Еуразия» каналын салу жөніндегі пікірі болды. 

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Кешегінің жұрнағы, бүгінгінің көнесі 

Әдебиетке әркімнің-ақ таласы бар заман өтіп кеткенін мойындау қалай болған күнде ауыр. Нарық зама­нының елең-алаңында қолына қалам ұста­ған жігіттердің арасынан адамдар кітап­қа оралады әлі дегенді сеніммен айт­қандарына қарағанда әдебиеттің өмірдегі артықшылығына үміттері күшті болған-ау, шамасы. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қолдан жасалған қасірет

Жылда мамырдың соңындағы Аза тұту күні жақындаған сайын мен қазақпын деген әрбір адамның жүрегі қарс айрылмауы, 30-шы жылдардағы саяси қуғын-сүргіннің, ғаламат ашаршылықтың құрбандарын еске алып күңіренбеуі мүмкін емес дер едік. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу