Жеңіс күнін жақындатқан Жолтаев

Жамбайбек Жолтаев – Отан алдындағы әскери борышын кеңес-фин соғысында жалғастырып, Ұлы Отан соғысын аяғына дейін қолынан қаруы түспеген қайсар жандардың бірі.
Егемен Қазақстан
13.04.2017 3174

Кейіпкеріміз туралы әңгімені сәл әріректен бастайық. Өткен ғасырдың алғашқы ширегінде кеңестік биліктің сорақы саясатымен жүргізілген геноцидті, ашаршылықтан баудай түсіп қырылған халықты көзімен көрген Ырысымбет отбасын алып, Қырғызстанға қоныс аударуға мәжбүр болған жандардың бірі. Әйелі көп құрсақ көтерсе де, балалары кішкентайынан шетіней бергені де жанына бататын. Тек ізін жалғар жалғыз тұяқ – ұлы Жамбайбек пен қызы Зиякүл ғана аман қалды.

Осылайша, бір шаңырақтың атұстары Жамбайбек Жолтаев 1920 жылы 5 мамырда Жамбыл облысы Көлқайнар елді мекенінде дүниеге келді. Дәулеті жеткілікті, бақуатты тұрмысы бар Ырысымбет жалғыз ұлын оқытуға онша асыға қоймады, сол себепті Жамбайбек мектепке кеш барды. Сонысына қарамастан, бір жылда екі класты тәмамдап, жеті жылдықты үздік бітіреді. Үлгерімі жақсы бала мамандар жетіспеген уақытта бастауыш сыныптарға ұстаздық та етіпті. 1938 жылы Қатипа Тілеубайқызымен отбасын құрады.

Қаршадайынан еңбекке араласқан Жамбайбек Жолтаев 1938 жылдың күзінде Қырғыз КСР Талас облысының Киров ауданы Жуантөбе совхозынан әскер қатарына шақырылды. Алыс әрі қауіп-қатері көп сапарға аттанып бара жатып, үйдегі аяғы ауыр әйеліне ұл туса есімін «Әскер», дүниеге қыз келсе «Әскеркүл» қоюын тапсырады. 

Гатчина қаласындағы Ленинград әскери округының 412-ші артиллериялық полкінің нысана көздеушісі калибрі 152 мм гаубицалардың зеңбірегінен атыс жүргізуге, қуатты әскери техниканың көмегімен қарсыластың орналасқан ауданы мен техникасын жоюдың, алдыңғы шепке шығуына жол бермеудің әдіс-тәсілдеріне үйренеді. 

Әскери борышының бір жылы өткен соң, 1939 жылдың қысында 19 жастағы бозбала Жамбайбек 7-ші армияның құрамында «Маннергейм сызығын» (Финляндияның әскери және мемлекеттік қайраткері маршал Карл Густав Эмиль Маннергеймнің бастамасымен салынған бекініс) бұзып өтуге бағытталған шабуылға қатысты. Карель мойнағында орналасқан «Маннергейм сызығы» туралы аз-кем ақпарат бере кетейік. Бұл ұзындығы – 135 шақырым, ені – 90 шақырым аумақты алып жатқан терең орлардан, тікенек сымдардан өрілген қоршаулардан, оқ жаудыру көздерінен, қалыңдығы 2 метрге жететін бетон және гранит қабырғалардан тұратын қуатты қорғаныс жүйесі болатын. Шахмат тәртібінде қойылған доттардың үстіндегі топырақ үйіндісінде қалың шөп пен ағаш өскендіктен, кеңес әскеріне атысты төбеден оқ ату траекториясы бойынша жүргізуге тура келді. Соғысқа сақадай-сай дайын тұрған фин әскері арнайы киім-кешекпен, мұз үстінде жүруге арналған табаны бұдырлы бәтеңкелермен, сол уақыттың озық үлгідегі мерген винтовкаларымен жабдықталған еді. Ал біздің жауынгерлер палаткаларда жан сауғалап, сақылдаған сары аязда шылғаулары шешіліп қалған аяқтары етікке жабысып жатты. Олардың мадақ мен марапат туралы ойлайтын жағдайы болған жоқ. Туған жерге тірі қайтуды аңсады. 

1940 жылдың қаңтар айы болатын. Балтық теңізінің жағасында, Финляндия шекарасына жақын орналасқан Ленинград облысындағы Выборг қаласының маңы. Қаладан бірнеше шақырым жердегі ұрыс даласында жау оғынан ауыр жараланып, қардың астында қаны қатып қалған қатардағы Жолтаевты санитарлық взвод тауып алды.

Тіршілік нышаны сезілмейтін жауынгерді алғашында санитарлар өлдіге санапты. Өйткені, есептоп түгелдей қырылған, жау снаряды дәл түскен зеңбіректің күл-талқаны шыққан. Татар дәмі таусылмаған бозбаланың тірі екенін кірпігі қимылдағанынан біліп, госпитальге жеткізген. 

Арада бірнеше күн өткенде госпитальде есін жиғанда жанында қан құйып отырған донор-қыздың «Қандай әдемі қазақ!» деген жылы сөзін естіді. Шынында да, Жамбайбек Жолтаев сұңғақ бойлы, қою қара шашы артына қайырылған, көздері терең, жанары өткір жігіт болатын. Екі айдай госпитальда емделген қатардағы жауынгер Жолтаев денсаулығының жарамсыздығына байланысты Қызыл Армияның қатарынан босатылып, еліне жіберіледі. 

Осылайша, әкесі оқ пен оттың ортасында жүргенде дүниеге келген қызы Әскеркүлді құшағына алады. Алайда, арада үш ай өткенде, адамзат тарихындағы ең сұрапыл оқиғалардың бірі – Екінші дүниежүзілік соғыстың басталарын кім білген?! Жамбайбек әскери комиссариаттың «ауыл шаруашылығымен айналыс» дегеніне көнбей, жауынгерлік тәжірибесін алға тартып, сан мәрте соғысқа сұранды. Ел басына күн туған кезеңде тыныш жата алмайтынын айтып, майдан даласына ерікті түрде жіберуін талап етеді. Сөйтіп, кеңес-фин соғысынан сау оралғаннан кейін 1943 жылы дүниеге келген ұлы Аманкелдіні маңдайынан иіскеп, жау шебіне аттанып кетті. 

202-ші атқыштар дивизиясының 645-ші атқыштар полкінің құрамында 1943 жылы 30 тамыз бен 9 қыркүйек аралығында Орлов облысы Комаричск ауданының Глубокая, Радогощь, Кокино және тағы басқа елді мекендерін азат етудегі ұрыста телефонист, қатардағы жауынгер Ж.Жолтаев қолбасшылық пен құрылымдар арасындағы байланысты үздіксіз қамтамасыз етудегі қайсарлығымен көзге түсіп, «Ерлігі үшін» медалімен марапатталды. Жаудың артиллериясының толассыз дүмпуіне қарамастан, жауған снарядтың астында жүріп үзілген байланысты қалпына келтіргені үшін екінші мәрте «Ерлігі үшін» медалі кеудесінде жарқырады. 1945 жылдың 24-26 қаңтарында Катовице ауданында жаудың әскері қуатты артиллериялық – минометті оқ жаудырғанда танытқан жанқиярлық батылдығы үшін «Қызыл Жұлдыз» орденімен, 1945 жылы 18 сәуірде маңызды барлау мәліметтерін жеткізгені үшін тағы да «Ерлігі үшін» медалімен марапатталды. 

Жеңіс күні қарсаңында Германия жерінде 239-шы миномет полктің құрамында аса маңызды жауынгерлік тапсырманы орындағаны үшін сержант Жамбайбек Жолтаев төртінші мәрте «Ерлігі үшін» медалін алды. Жерлесіміздің туған жылы, әскерге шақырылған уақыты, әскери шені, Отан қорғау жолындағы борышын атқарған жерлері, ерліктері, марапаттау бұйрықтары туралы деректер Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігінің Орталық мұрағаты берген анықтамада көрсетілген. 

Айта кетейік, 17-ші атқыштар дивизиясы Воронеж (1943 жылдың 20 қазанынан бастап 1-ші Украина) майданының құрамында Киевті азат ету операциясына қатысып, артиллериялық шабуыл жүргізуде асқан шеберлігімен, ерлігімен танылды. Киев және Житомир қалаларын азат етудегі жауынгерлік міндеттерді үлгілі орындағаны үшін екі шаһардың «Киевтік», «Житомирлік» деген құрметті атақтарға ие болды. Дивизия Корсунь-Шевченко мен Проскуров-Черновицкіні, Львов қаласын азат ету және Броды ауданындағы неміс-фашист әскерінің топтарын талқандау бағытындағы Львов-Сандомир шабуыл операцияларына да қатысты. Бұдан соң Польша жерін азат етуде ерлік көрсетті. 1945 жылы 19 қаңтарда Краков қаласы үшін, одан әрі Домбровск көмір бассейні үшін шайқасты. Жоғарғы Силезский операциясында Оппельн қаласындағы, Нейсе өзенінің сол жағалауындағы жау әскерін талқандау және қоршау кезінде атыс міндеттерін нәтижелі орындады. 1945 жылғы 27 сәуірде Виттенберг қаласын азат етуге бағытталған Берлин шабуыл операциясында 13-ші армияның құрылымдарына қолдау беріп, Берлиннің оңтүстік-батысында қоршалған жау топтарының көзін жойды. Қайсар қазақ жауынгерлік жолын Прага шабуыл операциясында аяқтады. 

Жамбайбек Жолтаев кеңес-фин және Ұлы Отан соғыстарының бел ортасында жүрді. «Ат басына күн туса – ауыздықпен су ішер, Ер басына күн туса – етігімен су кешер» дейді бабаларымыз. Қазақ даласынан Батысқа, майданға бет алған, Берлинге дейін ну орман, ми батпақтан ауыр техникаларды сүйреп, сыз окопта жатып, жауған оқ, жанған оттың ортасынан аман өтті. Қаруластарының қазасын көрді, фашист басқыншыларының қатыгездігін, аштық пен суықты басынан кешті. Қиын-қыстау кезеңде өзіне жүктелген жауынгерлік тапсырмаларды аса шеберлікпен орындап, Отан алдындағы борышын абыроймен атқарды. 1945 жылдың 9 мамырында Ұлы жеңісті Берлин түбінде қарсы алғанымен, 1946 жылы ғана демобилизацияланды. 

Елге келген соң, мұғалімдік жұмысына қайта оралды. Жамбыл педагогикалық училищесінде сырттай оқып, алғашқы түлектерімен қатар бітірді. Педагогикалық институтты, 1952-1955 жылдар аралығында Бішкектегі жоғары партия мектебін де бітіріп алды. Қырғызстанның Фрунзе және Талас облыстарына қарасты елді мекендерде ферма меңгерушісі, мектеп директоры, аудандық партия комитетінің қызметкері, партия комитетінің хатшысы қызметтерін атқарды. 1959 жылы өмірлік жары Қатипаның денсаулығына байланысты Қазақстанға көшіп келген соң, Жамбыл облысының Куйбышев совхозында партия комитетінің хатшысы, Билікөл совхозында ферма меңгерушісі, Ильич атындағы совхозда директордың орынбасары және тағы да басқа лауазымдарда еңбек етті. 

«Қырық жыл қырғын болса да, ажалы жетпей өлмейді» деп сеніп, жан жарын күткен, айнымас серігі болған, әулеттің анасы Қатипа Тілеубайқызы 1970 жылы дүние салды. Өткеніміз бен бүгінімізді сабақтастырып, Жеңіс күнін жақындатуға жанын аямаған Жамбайбек Ырысымбетұлы Жолтаев болса, 1977 жылы бар-жоғы 57 жасында өмірден озды. Ерлігімен де, еңбегімен де еліне сыйлы болған азамат өзі басшылық жасаған Талас ауданының Ильич атындағы совхозда жерледі.  

Талай қырғынды басынан кешірген жауынгердің дүниеден өткеніне биыл 40 жыл толады. Батырдың «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін» және «Берлинді алғаны үшін» медалдері, «Қызыл Жұлдыз» ордені, төрт бірдей «Ерлігі үшін» медалі, «Жауынгерлік қызметі үшін», «Киев қорғанысы үшін», «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы Жеңісінің жиырма жылдығы», «1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы Жеңісінің отыз жылдығы» мерекелік медалдері – ұрпағы үшін мәңгілік ерлік пен өрліктің мұрасы. Аллаға шүкір, бүгінгі күні тоғыз баласынан 30 немере, 53 шөбере, 10 шөпшек бар. Ал, қиын-қыстау заманда тірі қалған Зиякүл апайдың жалғыз ұрпағы Дәмен апай отбасымен Талас облысындағы Шолпанбаев атындағы ауылда тұрады, бірқатар ұл-қыздары Бішкек қаласында. 

Сөз соңында. 

Ұлы Жеңістің 72 жылдығы да ие астында тұр. Атаулы күннің қарсаңындағы шаралардың барлығы жастарды Отанымызды сүюге, ел-жерімізді құрметтеуге, патриот болуға тәрбиелейді. 9 мамыр – бұл бейбітшілік үшін болған ұлы күрес салтанат құрған күн. Бұл майдан даласында мерт болғандарды да еске алатын күн.  Екінші дүниежүзілік соғыстың отты жылдарында неміс-фашист басқыншыларын жеңу үшін шейіт болғандар да, аман-есен оралғандар да, көзі тірі қалғандар да ел жадынан ешқашан ұмытылмақ емес. Отанын қорғау үшін отбасын елде қалдырып, қолына қару алған жауынгердің тағдыры әрқилы. Олар туралы тарих ұл-қыздарымызды батылдыққа, батырлыққа баулуға тиіс. Жыл өткен сайын батыр бабаларға деген сый-құрмет көбеймесе, азайған емес. Алдағы уақытта Жамбайбек Жолтаев сынды қаһармандардың рухына бүгінгі ұрпақ тағзым етіп, олардың ерлік жолдары туралы талай дүниелер жазылатынына сенімдіміз. 

Алуа ИСКАКОВА

Суреттер Жамбайбек Жолтаевтың отбасылық мұрағатынан алынды 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.12.2017

Дәурен Абаев ақпарат саласының үздіктерін марапаттады

15.12.2017

Елбасы ҚР мен ХҚҚДБ арасындағы Қарыз туралы келісімді ратификациялады

15.12.2017

Шымкентте Тәуелсіздік күні 558 отбасы қоныс тойын тойлады

15.12.2017

Қанат Ислам «Құрмет» орденімен марапатталды

15.12.2017

Астанада бес жылға арналған денсаулық сақтау саласын дамыту бағдарламасы әзірленіп жатыр

15.12.2017

ҚХЛ жұлдыздары матчының 70%-ға жуық билеті сатылды

15.12.2017

Тәуелсіздік күніне Атырау облысында жаңа демалыс саябағы ашылды

15.12.2017

ҚХА құттықтауы

15.12.2017

Газ транзиті де, экспорт та ұлғайды

15.12.2017

Самұрық-Қазына: бесжылдық дамудың көкжиектері

15.12.2017

Жаңаша экономикалық ойлау – Елбасы феноменінің бір қыры

15.12.2017

Қазынасы мол елді инвестордың өзі іздеп келеді

15.12.2017

Ұлы Дала халқының құрамдас бөлігі

15.12.2017

Алматыда «Қазақ деректі киносы күндері» аяқталды

15.12.2017

«Қайт, қазақ Отаныңа!»

15.12.2017

ШҚО-да роботтандырылған хирургия орталығы ашылады

15.12.2017

Барқыт үннің иесі

15.12.2017

Төрқаланы тұғырға қондырған қалам

15.12.2017

Тәуелсіздікке үлес – барлық мүддеден биік күрес 

15.12.2017

Астанада «Мәңгілік Ел» қай­раткерлері: Хам­за Қиқымов» тақы­ры­бында көр­кемөнер көрмесі ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Елдіктің киесі

«Қазақ елі үшін ең басты құндылық не?» десе, мың-миллиондаған отандастарымыз: «Ол біздің алтыннан да ардақты, күмістен де салмақты Тәуелсіздігіміз!», деп жауап қатары шүбәсіз.

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Намыс туралы нақыл

Ата-бабалардан мирас болып жет­кен Ұлы Даланың түпкі тари­хына­ бармай, ХХ ғасыр басында, тура 100 жыл бұрын Ресей патша­лығы құрдымға кетуге таяп, ақ пен­ қызыл айқасқан кеңестік жаңа импе­рия күш ала бастаған шақта, 1917 жылы 5-12 желтоқсанда Алаш қай­раткерлерінің Алашорда автономиясын құру қадамы сан ғасыр­дың қойнауында қайнап піскен ұлттық намыстың тәуелсіз ел болуға ұмтылысының басы еді. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Әділеттің ақ жолынан Трампша аттау

Жуырда АҚШ президенті Дональд Трамп Иерусалимді Израильдің ас­та­на­сы дегенді мойындап, АҚШ ел­шілігінің Тель-Авивтен сол қалаға кө­шірілетінін мәлімдеді. Үстіміздегі жылдың маусым айында ғана елші­лікті көшіруді кейінге қалдырған Трамп­тың бұл шешімі қандай да бір қы­сы­мның күштілігінен екені көрініп тұр.   

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Дарын мен қарым

Дарын – тағдырдың сыйы. Ұстай алсаң құстай ұшасың, ұстай алмасаң мұрттай ұшасың. Ұстай алғанның қарымы зор. Бағы биік. Затына қарай аты, еңбегіне қарай өнбегі телегей теңіз. Ұстай алмағанның ұсқыны кірмейді. Қадамы ілгері жүрмейді. Қанша жетектегенмен, қамқорлық көрсеткен кері кетіп, күндердің күнінде күлкіге айналып, көлденең «кермеге» ұрына береді. Мұны өмір сабағына көз жібергенде көріп-біліп отырмыз.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Абыздар мен Алыптар

Кезінде қазақ әдебиетінің классик ақсақалы Ғабит Мүсіреповтің «Социалистік Қазақстан» газетінде шыққан «Дәстүр және жаңашылдық» деген мақаласы жан сарайын өзі айтатын есрафіл самалындай желпіп, зиялы қауым мен жазушы жамағатқа кеңестік тымырсықтың көбесін сөккен сәуледей әсер етіп еді. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу