Жиһангездің жорығы

Венгрияның «Аударыспақ-Хунгари» федерациясының президенті Иштван Бенцзе мырза ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесін қолдау мақсатында атқа қонып, әуелгі сапарын Ақтау қаласынан бастап, жолай бірнеше облыстың жерін басып өтіп, екі жарым мың шақырым жол жүріп, алдағы аптада Астанаға ат басын тіремекші. Осы экспедицияның Қазақстандағы сапарын жоспарлауға атсалысқан Ақтөбе облыстық тарихи өлкетану музейі табиғат және экологияны ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкері Бекарыстан Мырзабаевпен хабарласқан едік. Біздің сауалымызға орай ол «Жібек жолы» экспедициясының сапар барысы туралы төмендегідей мәліметтерді айтып берді:
Егемен Қазақстан
04.08.2017 1268
2

– Экспедиция тізгіні Иштван Бенцзенің қолында. Оның жанын­да жерлесі, фотограф-кино­­­оператор Ласло Цако бар. Ақтау­дан басталатын ұзақ сапар­дың алғашқы жолбас­таушысы Маңғыстау облыстық ұлттық спорт клубының дирек­торы Қанағат Сүйебаев болды. Олар Ақтаудан шыққаннан салт ат­пен Отпантау, Шетпе, Бей­неу өңі­ріндегі ескерткіштерді ара­лап, одан Үстірттің үстіменен Шал­қардың Бозой дейтін жеріне де­йін сегіз жүз шақырымды 10 тәу­ліктен астам жүріп өтіпті. Мен экспедицияға Ақтөбе облы­сына қарасты Шалқар ауданының Бозой деген жерінен қосылдым. Сол уақыттан бері мадияр бауырларыммен күні-түні бірге жүрмін. Талай ғажап өңірлерді тамашалап келеміз. Мадияр туыстарға атақ­ты батыр Есет Көтібарұлы кесенесін көр­сеттік.

Сонау Ақсақ темір зама­нында тұрғызылған Бал­ға­­сын кесенесіне соқтық. Бұл өлке ертеде әйгілі Орақ батырға қоныс болған жер. Содан Ақтөбе облысының Ырғыз ауданындағы метеорит түскен Жаманшың атты жерге тоқтадық. Төрткүл дүние ғалымдары таңданатын өңірдің бірі осы. Мұнда метео­рит 700 мың жыл бұрын құлаған деп есептеледі. Әлемдегі жүз­ден астам меториттер ішінен көле­мі жағынан Тунгустан ке­йін­гі екінші орын алатын осы Жаман­шың метеориті. Қазан шұң­­қыр диаметрі бес жарым шақы­рым. Метеорит диаметрі 500 метр. Жер планетасының бас­қа бұрышында жоқ «Иргизит» деп аталатын құнды тастар тек осы Жаманшыңда ғана бар. Об­лыс, аудан басшыларының қада­ғалауымен әр елді мекендер­де венгрлермен кездесу жасалып отырды. Меймандарымыз құр­мет-сыйдан кенде болған жоқ. Сөйтіп, оншақты күнде Ақтөбе облысының Ырғыз, Шал­қар аудан­дарына қарасты 700 ша­қы­рымға жуық жерін басып өттік. Содан Ақтөбе шекарасынан асып, Қостанай облысына қарасты Торғайдың Ақшығанақ дейтін ауылына жеттік. Сол маңға таяу тұрған Әбілхайыр ханның зираты бейнетаспаға түсірілді. Одан Жангелдин ауданы, Міржақып Дулатовтың ауылы Қызбелге жеттік. Осы өлкеде венгрлердің 2012 жылы арнайы барып орна­тып кеткен, ағашқа өрнектеп жасал­ған түркілердің 9 метрлік биік ескерткіші тұр. Қызбелден Амантоғай арқылы Амангелді ауданына, одан Арқалыққа өттік. Арқалықтан соң Ә.Майкөтов атындағы ауылға аз аялдап, одан Қарағанды облысының жері Қара­қойын-Қашырлының жазық даласы арқылы, Құланөтпес өзе­ніне тірелдік. Құланөтпес ауы­лы тұрғындарының қолынан дәм таттық. Нұра ауданына қарай­тын Жанбөбек ауылындағы Қарақойын орта мектебінде бір әдемі кездесу өтті. Қазір Ақ­мола о­б­лысының Қорғалжын өңі­рін­деміз. Ендігі жоспар Есіл өзені бойындағы қалың тарихи ескерт­кіштерді асықпай аралау. Сөйтіп, бұйыртса, біз енді бір апта шама­сында Астанаға осы салт атты то­бы­мызбен бармақ­шымыз, – деді. 

Жолаушылар бас-аяғы 2,5 мың шақырым жолды салт атпен жү­ріп өткен. Орта есеппен тәулі­гі­не 70 шақырымнан жүріп отыр­­­ған. Иштван Бенцзенің бұл қазақ даласын төртінші мәрте ат­­пен аралауы екен. Осы сапар­лар­дағы мадияр туыстар көз­деген ең үлкен шаруаның бірі – бұған де­йін түсірілген бейнетас­паларды біріктіріп, бір үлкен тарихи-де­рек­ті фильм жасау көрінеді. 

Ендігі әңгімені, бұйыртса та­мыз айында Иштван Бенцзе мыр­­заның өз аузынан естиміз деген үміттеміз. Оған дейін ата­жұр­тын аралауға құмар мадияр туыс­­тардың сапары сәтті болғай деп тілейік.           

Төлеген Жәкітай

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.01.2019

«ҚТЖ» ҰК» АҚ басшысы Сауат Мыңбаев «Қорғас-Шығыс қақпасы» АЭА нысандарында болды

24.01.2019

Ольга Довгун Токио олимпиадасы қарсаңындағы басты міндеттерді атады

24.01.2019

Басқа басылымдардан: Қазақстанда Жастар жылы ашылды

24.01.2019

Астананың инвесторлар үшін тартымдылығы артты

24.01.2019

Астана экономика құрылымында ШОБ үлесі бойынша көш бастап тұр

24.01.2019

Астанада әлемдік сауда орталығы салынады

24.01.2019

Ақтөбе облысында «7-20-25» бағдарламасы бойынша 202 өтінім мақұлданды

24.01.2019

Астық пен ұн тасымалдауды қамтамасыз ету – «ҚТЖ» ҰК» АҚ ерекше бақылауында

24.01.2019

Қызылордада балық өсіруге субсидия бөлінді

24.01.2019

«Жастар жылындағы жетістігің» акциясы желтоқсанға дейін жалғасады

24.01.2019

Жетісу университетінде Жастар орталығы құрылды

24.01.2019

Өткен тәулікте елордадан 17 мың текше метрден астам қар шығарылды

24.01.2019

Елордаға 2 мың тонна көмір жеткізілді

24.01.2019

Франция елшісінің кеңесшісі Лор Кастен: «Мен үшін Қазақстан – Абай!»

24.01.2019

Астана қалалық ЖИТС орталығында жыл сайын 300 мыңнан астам зерттеу жүргізіледі

24.01.2019

Өрт каскаларын жинаумен айналысатын подполковник

24.01.2019

Семей жастары сенімді ақтайды

24.01.2019

Венесуэладағы шеру соңы биліктің ауысуына әкелді

24.01.2019

Атырау әлеуметтік мекемелерінде ай сайын ашық есік күні өтеді

24.01.2019

Ақын Оразақын Асқар өмірден озды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу