Жиһангездің жорығы

Венгрияның «Аударыспақ-Хунгари» федерациясының президенті Иштван Бенцзе мырза ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесін қолдау мақсатында атқа қонып, әуелгі сапарын Ақтау қаласынан бастап, жолай бірнеше облыстың жерін басып өтіп, екі жарым мың шақырым жол жүріп, алдағы аптада Астанаға ат басын тіремекші. Осы экспедицияның Қазақстандағы сапарын жоспарлауға атсалысқан Ақтөбе облыстық тарихи өлкетану музейі табиғат және экологияны ғылыми-зерттеу бөлімінің қызметкері Бекарыстан Мырзабаевпен хабарласқан едік. Біздің сауалымызға орай ол «Жібек жолы» экспедициясының сапар барысы туралы төмендегідей мәліметтерді айтып берді:
Егемен Қазақстан
04.08.2017 710

– Экспедиция тізгіні Иштван Бенцзенің қолында. Оның жанын­да жерлесі, фотограф-кино­­­оператор Ласло Цако бар. Ақтау­дан басталатын ұзақ сапар­дың алғашқы жолбас­таушысы Маңғыстау облыстық ұлттық спорт клубының дирек­торы Қанағат Сүйебаев болды. Олар Ақтаудан шыққаннан салт ат­пен Отпантау, Шетпе, Бей­неу өңі­ріндегі ескерткіштерді ара­лап, одан Үстірттің үстіменен Шал­қардың Бозой дейтін жеріне де­йін сегіз жүз шақырымды 10 тәу­ліктен астам жүріп өтіпті. Мен экспедицияға Ақтөбе облы­сына қарасты Шалқар ауданының Бозой деген жерінен қосылдым. Сол уақыттан бері мадияр бауырларыммен күні-түні бірге жүрмін. Талай ғажап өңірлерді тамашалап келеміз. Мадияр туыстарға атақ­ты батыр Есет Көтібарұлы кесенесін көр­сеттік.

Сонау Ақсақ темір зама­нында тұрғызылған Бал­ға­­сын кесенесіне соқтық. Бұл өлке ертеде әйгілі Орақ батырға қоныс болған жер. Содан Ақтөбе облысының Ырғыз ауданындағы метеорит түскен Жаманшың атты жерге тоқтадық. Төрткүл дүние ғалымдары таңданатын өңірдің бірі осы. Мұнда метео­рит 700 мың жыл бұрын құлаған деп есептеледі. Әлемдегі жүз­ден астам меториттер ішінен көле­мі жағынан Тунгустан ке­йін­гі екінші орын алатын осы Жаман­шың метеориті. Қазан шұң­­қыр диаметрі бес жарым шақы­рым. Метеорит диаметрі 500 метр. Жер планетасының бас­қа бұрышында жоқ «Иргизит» деп аталатын құнды тастар тек осы Жаманшыңда ғана бар. Об­лыс, аудан басшыларының қада­ғалауымен әр елді мекендер­де венгрлермен кездесу жасалып отырды. Меймандарымыз құр­мет-сыйдан кенде болған жоқ. Сөйтіп, оншақты күнде Ақтөбе облысының Ырғыз, Шал­қар аудан­дарына қарасты 700 ша­қы­рымға жуық жерін басып өттік. Содан Ақтөбе шекарасынан асып, Қостанай облысына қарасты Торғайдың Ақшығанақ дейтін ауылына жеттік. Сол маңға таяу тұрған Әбілхайыр ханның зираты бейнетаспаға түсірілді. Одан Жангелдин ауданы, Міржақып Дулатовтың ауылы Қызбелге жеттік. Осы өлкеде венгрлердің 2012 жылы арнайы барып орна­тып кеткен, ағашқа өрнектеп жасал­ған түркілердің 9 метрлік биік ескерткіші тұр. Қызбелден Амантоғай арқылы Амангелді ауданына, одан Арқалыққа өттік. Арқалықтан соң Ә.Майкөтов атындағы ауылға аз аялдап, одан Қарағанды облысының жері Қара­қойын-Қашырлының жазық даласы арқылы, Құланөтпес өзе­ніне тірелдік. Құланөтпес ауы­лы тұрғындарының қолынан дәм таттық. Нұра ауданына қарай­тын Жанбөбек ауылындағы Қарақойын орта мектебінде бір әдемі кездесу өтті. Қазір Ақ­мола о­б­лысының Қорғалжын өңі­рін­деміз. Ендігі жоспар Есіл өзені бойындағы қалың тарихи ескерт­кіштерді асықпай аралау. Сөйтіп, бұйыртса, біз енді бір апта шама­сында Астанаға осы салт атты то­бы­мызбен бармақ­шымыз, – деді. 

Жолаушылар бас-аяғы 2,5 мың шақырым жолды салт атпен жү­ріп өткен. Орта есеппен тәулі­гі­не 70 шақырымнан жүріп отыр­­­ған. Иштван Бенцзенің бұл қазақ даласын төртінші мәрте ат­­пен аралауы екен. Осы сапар­лар­дағы мадияр туыстар көз­деген ең үлкен шаруаның бірі – бұған де­йін түсірілген бейнетас­паларды біріктіріп, бір үлкен тарихи-де­рек­ті фильм жасау көрінеді. 

Ендігі әңгімені, бұйыртса та­мыз айында Иштван Бенцзе мыр­­заның өз аузынан естиміз деген үміттеміз. Оған дейін ата­жұр­тын аралауға құмар мадияр туыс­­тардың сапары сәтті болғай деп тілейік.           

Төлеген Жәкітай

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2018

Алматыда қарт адамдарды қолдауға бағытталған карта қабылданбақ

21.02.2018

Бауыржан Байбек: Жаңа автобус алған тасымалдаушыларға 15 млрд теңге көлемінде демеу қаржы бөлінеді

21.02.2018

Жерге қатысты заң мақұлданып Сенатқа жолданды

21.02.2018

Нұрлан Ермекбаев: Мемлекет дін мен сенімге қарсы емес

21.02.2018

Дмитрий Голобурда ҚР ҚАӨМ Ақпараттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы болып тағайындалды

21.02.2018

Қоғамдық келісімді нығайту мәселелері талқыланды

21.02.2018

Астанада балалар өнер мектебі түлектерінің шығармашылық көрмесі өтті

21.02.2018

Б. Сағынтаев азаматтық авиацияны дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

21.02.2018

Министрлік «Егеменде» жарияланған мақалаға жауап берді

21.02.2018

Ақтөбеде мүмкіндігі шектеулі және аутизммен ауыратын балаларды оңалту орталықтары ашылады

21.02.2018

«Спортинг» – «Астана». Жауапты ойынның жауапкершілігі

21.02.2018

Өскеменде «Жас кәсіпкер» атты бизнес-жобалар байқауы өтті

21.02.2018

«Жолдарда жемқорлықты төмендетудің 10 қадамы» акциясы ұйымдастырылды

21.02.2018

Юлия Галышева: Жүлдегер екенімді елге келгенде шынайы сезіндім

21.02.2018

Нұрсұлтан Назарбаевтың төрағалығымен Қауіпсіздік кеңесінің отырысы өтті

21.02.2018

Қазақстанның латын графикасына көшуі әлемдік БАҚ назарында

21.02.2018

Астаналық жас өнерпаздар латын әліпбиін қолдап флешмоб өткізді

21.02.2018

Атырау облысындағы Сарайшық музейінде заманауи сапар орталығы салынады

21.02.2018

2019 жылы Атырау облысының 99,7 пайызы табиғи газбен қамтылады

21.02.2018

Элизабет Тұрсынбаева Олимпиаданың келесі кезеңіне жолдама алды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Халық тәжірибесі – құндылық

Елшіл қайраткер Смағұл Сәдуақасұлы «Сәрсенбек» атты романында (1922) бас қаһармандарының аузынан «Қазақ неше жылда нағыз Жапониядай болады», «Қазақ Жапония секілді болу үшін өзінің елдігі өзінде болу керек», «Мыңдаған, миллиондаған қазақтар жұмысшы болып істесе, өз жерінің байлығының рахатын көрген емей немене?! Бұл дегенің адам айтқысыз жаңару болар еді» дейтін пікірлер айтқызады. Ел келешегінің мүбәрак жолын меңзеген нұсқа сөз деп қабылдаған дұрыс.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Жүздік құрылымда рулық үлес жоқ

Жақында танымал антрополог-академик Оразақ Смағұловтың «Қазақ халқының шығу тегі» атты еңбегі жарыққа шықты. Туындыда қазақ халқы осыдан қырық ғасыр бұрын Еуразия даласында дара этнос ретінде қалыптасқаны физикалық антропология арқылы дәлелденіпті. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Тобасыз тойымсыздарға тоқтам бар ма?

Қазаққа адал қызмет етуді парыз да қарыз санаған ұлт көсемі Әли­хан Бөкейханов: «Алаштың баласы, бұл жолы болмаса, жақын арада өз тізгі­ні өзінде бөлек мемлекет болар» деп­ті. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әлеуметтік әділеттілік жолы

Енді ғана тағайындалған Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау ми­нистрі Мәдина Әбілқасымова Үкімет отырысындағы өзінің алғашқы баян­дамасында « МӘМС жүйесін енгізуді бастау үшін үстіміздегі жылы толық­қанды дайындық жұмыстары қам­тамасыз етілетін болады» деп атап көр­сетті. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу