Жиырма жылдық сүргін

Бұл суретті қызылордалық фототілші Болат Омарәлиев ағамыз жыл басында жіберген болатын. Бастапқыда тарихы жазылмаған сурет бір түрлі көрінгені рас. Фотоның астына бір ғана сөз жазылыпты: «Бұл кісі – өте қиын тағдырлы адам». Іле-шала «Зарлық ағамыз 20 жыл бойы жапанда жалғыз қашып жүріп, аман қалған» деген ақпар келді.
Егемен Қазақстан
23.05.2017 1888

Осыдан-ақ суреттен түсі­рілген суреттің ар жағында бір адамның ғана басынан өткен азаптың айтылмаған даты тұрғанын түсіну қиын емес еді. Соры бес елі саяси-қуғын сүргін құбандарының ішінде қаншама қасірет кетті екен. Ең ғажабы атылып кетті деген суреттегі адам 1985 жылы өз ажалынан қайтыс болған. Ал жылдар бойы түрменің мұра­ғатында жатқан құжаттар байырғы фототілшінің объек­тивіне ілінуінің өзі де сирек құбылыс. Бертінде қайтыс болған нағашысының суретін КГБ архивінен тапқан Болат ағамыз да көпке дейін таңға­лумен жүреді. Сонымен...

– 1992 жылдары Қызылорда облыстық әкімдігінің тапсырмасымен «Боздақтар» ат­ты кітап шығаратын болып, соғыста хабарсыз кеткен­дер, ашаршылықта өлген, «ха­лық жауы» атанғандардың құжаттары мен фотосуреттерін қарау үшін кітаптың жауап­ты редакторы Хамит Ембер­генов ағамызбен сол кездегі Мем­лекеттік қауіпсіздік коми­тетімен дауласып жүріп, архивке кіргеніміз бар. Рұқсат алғаннан кейін Хамит аға екеуміз екі бөлек құжаттар ақ­тарып отырып, мына қызыққа кез­дестім. «Мемлекеттік аса қа­уіпті қылмыскер», «Жа­пон тыңшысы» Орақбаев Зар­лық №58 статьямен атуға бұ­йырылды» деген құжатты тауып, шалқамнан түсе жаздадым. Зарлық ағамыз маған нағашы болып келеді. Әрі бір ауылданбыз. Және бала кезден ол кісіні көріп, өстік. Кейін 1985 жылы өз ажалынан қайтыс болғанын да білеміз. Тек ара-тұра 1937 жылы екі-үш ай түрмеде отырғанын шешем Рәмзеден естіп қалушы едім. 

Сонда деймін-ау, ұшқан құс, жүгірген аң шыға алмаған абақтыдан, талай жазықсыз арыс­тарымыз қаша алмай, бірден атылып кеткен жерден бұл кісі қалай сытылып кет­кен? Төбе шашыңды тік тұрғызған «атақты №58 баппен» атуға бұйырылған адам қалай түрмеден құтылды деп қайран қалып, отырып қалдым. 

Сұрастыра келгенде біл­генім, Зарлық ағамыздың кіші баласы Әуештің (Әуелбек) ай­туынша, ол кезде атуға бұйы­рылғандарды атар алдында екі сағат түрменің ауласына шығарып алып барып, содан кейін ажал құштырады екен. 

Әуелбектің әкесінің айтқа­нын еске түсіріп отырғанда ес­тігенім, соттың үкімі шы­­ғып, оларды далаға шы­ғарғанда, түрме бастығы керемет жараулы атпен кіріп келіпті. Сол сәтте Зарлық аға­мыз барыстай атылып келіп, оны атынан аударып жіберіп, атқа ырғып мініп алып, түрме қақпасын жанталаса жаба берген қарауылдарды (надзиратель) аттың омырауымен қағып жіберіп, қақпадан ағып өте шыққан көрінеді. Бірден түрме маңындағы Сыр­дария өзенінен жүзіп өтіп кетеді. Артынан бірде-бір мыл­тықтың дауысы шықпаған. Зарлық ағамыздың пайымдауын­ша, арғымағын қимаған түр­ме бастығы «оқтарың атқа тиіп кетеді»  деп қарулы қарауыл­дар­ға атқызбаған болу керек.
– Зарлық бабамыз неден жазықты болған? Содан әрі қайда барып паналаған?

– Зарлық ағамыздың қа­рындасы Қымбат Жүсіпо­ваның сөзіне қарағанда, 1937 жылдың басында ауылда «Құлболды» Ишанның ұрпағы мақсұм Ак­малды тұтқындауға келгенде інісі Икрам «мен Ак­мал­мын» деп ағасының орнына ке­тіп, атылып кеткенде Зарлық на­ға­шымыздың әкесі Орақбайды да байдың баласы деп, атышулы №58 статья­мен атып жіберіпті. Сол 1937 жылдың күзінде ауыл болып еккен бидайын жабыла орып жатады. Орақшылар түскі тамақтарын ішіп бола бергенде төбелерінен бір қос қанатты ұшақ ұшып өтіпті.

Сонда көп орақшының бірі Зарлық ағамыз: «Ой мынау ұшақтың қанатының астында «Долой СССР» деп жазулы тұр ғой» деп қалады. Осы сөзді ол кісі қай жетіскеннен айтты дейсің?! Ішіндегі жазықсыз кеткен әкесінің шері бар ғой. Ертеңінде-ақ Зарлық ағамыз тұтқындалған...
– Ол кісіні бала кезден көріп өссеңіз, бертінде қайтыс болса, қалай аман қалды екен?
– Зарлық ағамыз содан 1957 жылға дейін 20 жыл бо­йы Қызылқұмның Қара­қал­пақ­стандағы шекарасында, елсіз жерде жалғыз өзі бой тасалап жүрген. Қыстың аязды күн­дерінде күндіз қалың сек­сеуілді үйіп жағып, кешке отты былай ысырып тастап, ор­нындағы ыстық жерге шапан жа­мылып жатқан. Жеркепе қазып алған.

– Егер бұл сүргін жиырма жылға созылған болса, тағдыры шынында да сұмдық екен?! Аты да Зарлық...

– Зарлық Орақбаев Қызыл­орда облысы, Сырдария ауданы, Қоғалыкөл ауылында 1902 жылы туған. Тұтқындалғанда 35 жаста екен. Кейін елде 83 жасында қайтыс болды деп отырмын ғой. Әйелі Мауыты 1911 туып, 2001 жылы тура 90 жасап, өмірден өтті. Зарлық аға­мыздың өзі Орақбайдың қайтыс болып кеткен 12 баласынан кейін көрген жалғыз ұлы. Он үшінші болып туған баласы. Сондықтан атын Зарлық деп қойған екен.

Айтқандай бұл кісінің үш баласы болды. Тұңғышы Әсия 1932 жылы туған. Ұлдары Айт­бай 1945 жылы, кенжесі Әуелб­е­к (Әуеш) 1949 жылы туған. Сонда деймін-ау, Зар­лық аға­мыз ұрланып үйіне ке­ліп жү­ретін болу керек. 

Міне, бір ғана суреттегі бір ғана тағдырдың сыры осы!

Айнаш ЕСАЛИ,
«Егемен Қазақстан» 

Суретті суреттен түсірген 
Болат ОМАРӘЛИЕВ

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.04.2018

Бүгін Үкімет отырысында қандай мәселелер талқыланды?

24.04.2018

Солтүстік Қазақстанда құс өнімдері сатылымнан алынып тасталды

24.04.2018

Солтүстік Қазақстанда асық атудан ел чемпионаты өтті

24.04.2018

Қазақстан мен Норвегия парламенттерінің ынтымақтастығы нығая түседі

24.04.2018

Майқайың кентінде дзюдо күресінен ашық турнир өтті

24.04.2018

Қостанайда үш тілде сөйлейтіндер қатары көбейіп келеді

24.04.2018

Сенат Төрағасының орынбасары «Единая Россия» партиясының өкілімен кездесті

24.04.2018

Назарбаев орталығында «Қазақ тіліндегі 100 жаңа оқулық» жобасы талқыланды

24.04.2018

Қостанайда «Тіл – парасат» атты облыстық байқау өтті

24.04.2018

Солтүстікқазақстандық жас бишілер бас жүлдемен оралды

24.04.2018

Гендік ауруды емдейтін әлемнің үздік дәрігерлері Қазақстанға келді

24.04.2018

СІМ: Торонтода зардап шеккендердің арасында қазақстандықтардың бар-жоғын тексеріп жатыр

24.04.2018

Қазақстанның 12 кеден бекетінде байланыс жылдамдығы ұлғайды

24.04.2018

Үкімет басшысы мал шаруашылығын дамытуды тапсырды

24.04.2018

Оңтүстікте «7-20-25» бағдарламасы бойынша 104 көпқабатты тұрғын үй салынып жатыр

24.04.2018

Қазақстанның жас ғалым-педагогтарының I Республикалық Слеті өтеді

24.04.2018

Петропавлда бірнеше отбасы баспанасыз қалды

24.04.2018

Қазақстан Ауғанстанда болған террорлық шабуылдарды айыптады

24.04.2018

Астанада инвестициялық форум өтеді

24.04.2018

Торонтодағы көлік шабуылынан 10 адам қайтыс болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Киберспортпен күнелткендер

Балаңыз телефон немесе теледидар арқылы түрлі ойындар ойнаса аса қатты қорықпаңыз. Ол қазір еріккеннің ермегі емес. Мұны қазіргі жаһанданған әлемде киберспорт деп атайды. Ғаламтордың дамуымен бірге бұл спорт қазір елімізде де белең ала бастады.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Не ішіп-жеп жүрсіз, ағайын?

Жақында Астананың ірі азық-түлік дүкенін аралап жүріп бір қыздың атағы бүкіл Қазақстанға танымал мүйізі қарағайдай компанияның сүтін іздеп таба алмай, ол неге жоқ деп жағалай сұрап жүргенін кө­ріп қалдым. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Тажалға қарсы табанды күрес керек

Ашығын айту керек, есірткі мәселесі біздің елде өте күрделі. Ол небір отба­сының шаңырағын шайқалтып, айық­пас кеселге ұшыратып жатыр. Сондықтан да Елбасы «Таразының бір басында оны әкеліп, тарататын адамның өмірі тұрса, екінші басында соның  «көмегімен» қор болған есірткі тұтынушылардың ғұмыры тұр» деді.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Оқшауланудан – интеграциялануға

Алдымен мына мәселеге назар аударайық. Өткен жылы Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёев Қазақстан, Түрікменстан және Қырғызстан елдерінде сапарда болды. Биылғы жылдың наурызында ол Тәжікстанға мемлекеттік сапармен барды. Душанбе халықаралық әуежайында Ш.Мирзиёевті Тәжікстан президенті Эмомали Рахмонның өзі қарсы алды.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Кісілік әліппесі

Жер бетінде сонау да сонау көз жеткісіз, көңіл сенгісіз небір ықылымдардан бері жасап келе жатқан заты адам баласының ең зарлы мақсаты не десе, ол – адам болу дер едік. Түр-сипатыңмен, тәніңмен ғана емес, жаныңмен, алпыс екі тамырыңдағы қаныңмен, бүкіл болмыс-бітіміңмен. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу