Жоңғар дулығасы

Қазақ тарихындағы ең бір қилы кезең жоңғар шапқыншылығы болса керек. Не болу, не бордай тозу мәселесі қабырғадан қойылып, ұлт ретінде жо­йыл­ып кету қаупі туындаған сындарлы сәт ретінде тарих жадында қалды.

03.04.2017 371

Түрлі шығармалар мен фильмдерде қазақ-жоңғар соғысының үнемі көрініс беріп отыратыны да сондықтан шығар-ау. Дегенмен, осындай қиын-қыстау кезеңнен біздің ел аман-есен өтті. Бірақ жоңғар жұртына ондай бақыт бұйырмапты. Қызылорда облыстық тарихи-өлкетану музейінде тұрған «Жоңғар дулығасын» ең алғаш көргенде алдымен ұлтымыздың жойылып кетпей, азат күнге аман жеткенімізге шүкіршілік еттік.

Ал енді мынау «Жоңғар дулығасы» деген не? Айтайық. Бұл дулыға 1968 жылы музей қорына өткізілген. Бірақ мұндай құнды жəдігердің қайдан келгендігі, кімнің әкелгені белгісіз. Зерттеуші мамандар дулығаның ХVІІІ ғасырға жататынын, оның жоңғарларға тəн дүние екенін айтады. Ерекше əдіспен жасалған дулыға қалың матадан тігілген. Бас киім үлгісі күлəпара тəрізді. Дулығаның жалпы пішіні төртке бөлініп, алдыңғы екі жағына айдаһар, артқы екі бөлігіне феникс құсының бейнесі бейнеленген. Маңдайында өсімдік тəрізді диадемамен бедерленген тілшесі бар.Үш-төрт ғасырлық тарихты бойына жиған дулыға сонысымен-ақ келушілердің назарын өзіне аударып, қызығушылығын арттырады. Біздің білуімізше, Қазақстандағы басқа бірде-бір музейде мұндай дулыға жоқ. Сондықтан бұл дулыға соңғы кездері ғалымдардың үлкен қызығушылығын тудырып отыр.

Музей қорына белгісіз жағдайда түскен тағы бір аса құнды экспонаттардың бірі – шиті мылтық. Ортаазиялық мылтықтың бір түрі болып саналатын мылтықтың да музейге қалай келгені белгісіз. Десек те, кейбір деректерде бұл мылтықтың түрі Бұқарада соғылғаны, ал қаруды Сыр өңірінің қазақтары пайдаланғаны туралы деректер кездеседі екен. Осындай мінәйі себептерден соң оны «Қоқан мылтығы» деп те атайды. Мұны тарихшылардың өзі растайды. Кезінде құны өте қымбатқа бағаланған экспонат музей қорына 1958 жылы өткізілген. Құндағы ағаштан жасалып, Шығыс елдеріне тəн оқпантайдың ішкі жағы алты қырлы етіп темірден соғылған қарудың ұзындығы 150 сантиметр. Қызылорда облыстық тарихи-өлкетану музейінде бұдан да басқа құнды дүниелер жетерлік. Тарихи жәдігерлердің мұрагеріндей болған музей қорында жалпы саны 55416 зат сақтаулы тұр. Оның ішінде археологиялық ғылыми-зерттеу жұмыстары кезінде ескі қалашықтардан табылған түрлі көне қолжазбалар, кітаптар, қару-жарақтар бар.

Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан»

ҚЫЗЫЛОРДА



КОЛУМНИСТЕР

Гүлзейнеп Сәдірқызы,

Ең ауыр күнә

Ана құрсағындағы шара­на­ның 18 күнде жүрегі соғып, 8 апта­да айналасындағы тір­ші­л­ікті се­зе бастайды екен. Ал 12 апта­да саусағын сорып, ба­сын қимылдатады. Міне, сол кеу­де­сі­не жан бітіп, адам кейпіне келген шақалақ өзіне келе жатқан қау­іпті, жасалатын қиянатты сез­генде жиырылып қарсылық көр­сететін көрінеді. Демек, әйел ағ­­засында жүріп жатқан табиғи қа­лыпты күшпен бұзып, баланы жасанды жолмен алдыртып тас­тау әйел үшін құдай алдында күнә, адам алдында қылмыс де­се де болғандай. Өйткені, Ис­лам дінінде кісі өлтіру ең ауыр кү­нә болып есептеледі. Ал ана құр­са­ғындағы кеудесінде жаны бар шарананы кесіп, бөлшектеп алып тастау ауыр күнәға жатпай ма?..

Самат МҰСА, «Егемен Қазақстан»

Ұлттарды ұйыстырудың ұтымды үлгісі

1995 жылғы 1 наурызда Мемле­кет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясын құру туралы Жарлыққа қол қойды. Сөйтіп, Президент жанынан басты міндеті мемлекет пен азаматтық қоғам институттары арасындағы әріптестік негізінде этностар мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету, тиімді этносаралық іс-қимыл жүргізу, біртұтас саяси, құқықтық, мәдени орта қалыптастыру болып белгіленген жаңа консультативті-кеңесші орган құрылды.

Айбын ШАҒАЛАҚ, "Егемен Қазақстан"

​Елбасы һәм елдік жобалар

Ғасырға бергісіз осы 25 жылдың ішінде біз санамыздағы «сарысулардан» арылып, еңсемізді тіктедік, елдігіміздің іргесін бекіттік. Отарлық саясат құрдымға жібергісі келген ұлттық құндылықтарымызбен қау­ыштық. Дініміз бен діліміз қайта жаң­ғырды. Тағдыр жазуымен түрлі кезеңдерде киелі Қазақ жеріне келіп тұрақтаған ұлыстардың ынтымақ-бір­лігі нығайып, біртұтас халық ретінде қалыптасуға бет алды. Оның бүгінгі айқын көрінісі – Елбасының Мәңгілік Ел идеясының Қазақстан қоғамы тарапынан дұрыс қабылдануы және осы мұрат жолында ұйыса бастауы.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

​Тарих кені – туған жер

«Қазағымның көп тарихы Көк­шеде, қаланып тұр Оқжетпестей текшеге»... Осыдан біраз жылдар бұ­рынғы бір өлеңімізде осылай деп­піз. Шын мәнінде де Көкшетау халқымыздың кенен тарихы қат­пар­ланған қасиетті жерлерінің қа­тарынан ойып тұрып орын алатынына сөз бар ма?

Алдан СМАЙЫЛ, жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты

​Ұлтты танып болдық па?

Өткен 25 жылдың ішінде дамыған елдердің үлгісінде технологиялық трансфертті жүзеге асырдық. Алыс-жақын мемлекеттермен экономикалық қарым-қатынастарды реттедік. Осы үдерістерді қорытындылаған ғылыми орталықтар Қазақстанда экономиканы нарыққа көшіру үрдісі аяқталды деп отыр. Яғни, ендігі кезекте әлеуметтік-рухани, адами-шығармашылық мұрат­тарды сол экономика арқылы баянды етуді шұғыл қолға алу керек.

Пікірлер(0)

Пікір қосу