2016 -جىلى قازاقستانعان قانشا قازاق كەلدى؟ نە بەرىپ جاتىر؟

ەلگە ەل قوسىلسا – قۇت

جۋىردا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى 2016 -جىلى ەلىمىزگە 33,7 مىڭنان استام قازاق كەلگەنىن جاريالادى. ولاردىڭ %65,5 ى وزبەكستاننان، %24,9 ى قىتايدان، %3, -ى تۇرىكمەنستاننان، %2,7 ى موڭعوليادان كەلىپتى. دەمەك، بۇلاردىڭ ءبارى دە قازاق تىلىندە سويلەيتىندەر دەگەن ءسوز. ءبىر جىلدا قازاق تىلىندە تازا سويلەيتىندەر كوشى ءسويتىپ 34 مىڭداي ادامعا ۇلعايىپ وتىر. سالت- سانانىڭ بايۋىنا، ءداستۇرىمىزدىڭ جاڭعىرا تۇسۋىنە ونىڭ ىقپالى دا از بولماس. وتكەن جىلداعى قۋانىشتى حاباردىڭ ەڭ ۇلكەنىنىڭ ءبىرى وسى ەمەس پە؟

ارينە، ءتىلدىڭ بولاشاعىنا دەگەن الاڭداۋشىلىق ەستى قازاقتىڭ ءبارىنىڭ دە باسىندا بار. 95 پايىز قازاقى توپتا قازاقتاردىڭ وزگە تىلدە شۇلدىرلەپ وتىرعانى جانىڭدى اۋىرتادى. جانە سول ءۇردىس جىلدان جىلعا ازايماي كەلە جاتقانى دا انىق جايت. قازاق تىلىندەگى مەكتەپ سانى كوبەيىپ، ونداعى انا تىلىندە وقيتىن بالا سانى ارتا ءتۇسىپ وتىرسا دا ۇزىلىستە بالا اتاۋلى وزگە تىلدە وڭمەڭدەپ قويا بەرەتىن مەكتەپتەر از ەمەس.

سىنىپتان جاڭا عانا ءوز تىلىندە سويلەپ شىققان بالاعا كەيبىر اتا-انانىڭ دا وزگە تىلدە شۇلدىرلەپ، سۇراقتىڭ استىنا الىپ جاتقانىن ءجيى كورەمىز. دەگەنمەن، بۇل ىستە دە ىلگەرىلەۋشىلىك بار. كەيبىر بىلىكتى، ۇلتىنا جانى اشيتىن ديرەكتورلار باسقاراتىن مەكتەپتەردەگى جاعداي كوش ىلگەرى. ولار ەپتىلىكپەن تالاپ ەتەدى، جۇمىس ىستەيدى، سونىڭ ارقاسىندا ناتيجە دە بار. مۇعالىمدەر ديرەكتوردىڭ تالابىن ورىنداۋ ءۇشىن ۇمتىلىپ، وقۋشىلارىنىڭ دا ءتىلىنىڭ دۇرىس بولۋىن تالاپ ەتىپ جاتادى.

قالا بوبەكتەرىنىڭ انا ءتىلىن دامىتۋعا «بالاپان» تەلەارناسى دا شەكسىز ۇلەس قوسىپ وتىر. كەيدە بالالار تۇگىل ۇلكەندەردىڭ ءوزى سيرەك قولداناتىن ادەمى ادەبي سوزدەردى بوبەكتەر «بالاپاننان» ەستىپ الىپ، اۋىزدارىنان تاستاماي ايتىپ جۇرەدى. ءتىپتى، سولاردىڭ اسەرىمەن اتا-انالارى دا انا تىلىنە بۇرىلا باستادى. ءبىر ورىس ءتىلدى دوسىمىز «مازمۇنى» دەگەن سوزگە قاتتى تاڭىرقاعانى ەسىمىزدە. «قازاقتا وسىنداي دا ءسوز بار ەكەن- اۋ، مەكتەپتەگى قىزىم «بالاپاننان» ۇيرەنىپ الىپتى» ، دەپ ول ۇزاق ۋاقىت اۋزىنان تاستاماي ايتىپ ءجۇردى.

«بالاپان» ارناسى جۋان قارىن «اقىماق» باي مەن اقىلدى الدار كوسەنىڭ مۋلتفيلمىمەن شەكتەلىپ قالماي، بالالار قىزىعا كورەتىن، وقيعالارى قازىرگى بالالاردى قىزىقتىراتىن شەتەلدىك مۋلتفيلمدەردى دە شەبەرلىكپەن اۋدارىپ ءجۇر. بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىز «توبوتتاردى» ، «قۇتقارۋشىلاردى» سول «بالاپاننان» ەستىگەن تىلىندە ايتىپ، ايعايلاپ جۇرگەنى. «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسىنىڭ دا ءتىلىمىزدى دامىتۋعا قوسىپ جۇرگەن ۇلەسى ايتارلىقتاي.

پرەزيدەنت ءوزىنىڭ سوڭعى جولداۋىندا جىل سايىن ەلىمىزدە 400 مىڭعا جۋىق بالا تۋىلعانىن ايتتى. «بۇل 1999 -جىلعى دەڭگەيدەن 2 ەسەگە جۋىق جوعارى» ، – دەدى ەلباسى. وسىنشا بالانىڭ 80 پايىزدان استامى بۇگىنگى ۇلەسى 65 پايىزعا بارىپ قالعان قازاق حالقىنا تيەسىلى ەكەنى بەلگىلى. وسىنشا بالاقان امان ءوسىپ، قازاق مەكتەپتەرىنە بارسا، ءتىلىمىزدىڭ باعى جىل سايىن جانا تۇسەرى ءسوزسىز.

ءسوزىمىزدى ورالمانداردان باستادىق قوي، سولارمەن اياقتايىق. جاسىراتىنى جوق، ءوز ىشىمىزدەگى كەيبىر جاس جۋرناليستەر ءتىلىمىزدى بۇزىپ، قۇلاققا تۇرپىدەي تيەتىن جاڭا سوزدەر قولدانىپ جاتادى. مىسالى، «فيزيچەسكوە ناسيليە» دەگەن ءسوزدى «فيزيكالىق زورلىق» ، «فيزيچەسكوە رانەنيە» دەگەندى «فيزيكالىق جاراقات» دەيتىن بولىپتى. بۇل سوزدەردىڭ باياعىدان قالىپتاسقان «زورلىق- زومبىلىق» ، «دەنە جاراقاتى» دەگەن اۋدارماسى بار ەكەنىن بىلمەيدى، ءتىپتى بىلگىسى كەلىپ ىزدەنبەيدى، سودان سوڭ سوزبە-ءسوز، ولاق اۋدارما جاساي سالادى. ونى ەكىنشىسى قاعىپ اكەتەدى. وسىنداي وراشولاقتىقتار ءتىلىمىزدى جۇتاتىپ بارادى.

ال الىستان كەلگەن اعايىندار اراسىنان شىققان جۋرناليستەر، كەرىسىنشە، ءتىلدىڭ تۇزەلۋىنە، سوزدەردىڭ ماعىنالى، بەينەلى سينونيمدەرىن قولدانۋعا بەيىم. ولار باسقا تىلدەن سوزبە- ءسوز اۋدارمايدى، كەرىسىنشە، قازاقتىڭ ءوز ءتىلىنىڭ كەڭ ارناسىنان ءنار الىپ جاتاتىنىن بايقايسىڭ. بۇل باسقالارىمىزعا دا يگى ىقپالىن تيگىزىپ، جۇتاڭدىققا قارسى تۇرۋىمىزعا سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. قالاي دەسەك تە، قازاقى باۋىرلاردىڭ قاپتاعانىنا، ەلگە ەل قوسىلىپ، قۇت قونىپ جاتقانىنا قۋانىشىمىز شەكسىز.

جاقسىباي سامرات، «ەگەمەن قازاقستان»

3 پىكىر

  • ورالمان نە بەرىپ جاتىر دەگەن سابەت كەزىندەگى سۇراقتى ايتۋدىڭ وزى ۇيان ماسقارالىق ، ورالعان بىر قازاقتىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قاۋپسىزدىگىنە قوسقان ولشەۋسىز ۇلەدى ، ساناسى تاياز باسشىلار ورالماننىڭ ورنىن تولىق تۇسىنسە ەكەن .

  • ورالمان نە بەرىپ جاتىر دەگەن سابەت كەزىندەگى سۇراقتى ايتۋدىڭ وزى ۇيان ماسقارالىق ، ورالعان بىر قازاقتىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قاۋپسىزدىگىنە قوسقان ولشەۋسىز ۇلەسى ، ساناسى تاياز باسشىلار ورالماننىڭ ورنىن تولىق تۇسىنسە ەكەن .