شەتەلدەگى قازاق جاستارى قازاق كينوسى تاريحىن بىلە مە؟

قازاق كينوسىن قالاي ناسيحاتتاپ جۇرمىز؟

2017-02-10-09_36_18-kazak-kinosyn-kalay-nasikhattap-zhurmiz_-egemen-kazakstan

شىنىندا، ءبىز قازاق كينوسىن قالاي ناسيحاتتاپ ءجۇرمىز؟ ونىڭ كورىنىسىن، ناتيجەسىن قالاي بىلۋگە بولادى؟ سونىڭ ءبىر ايناسى-وڭىرلەردەن جازدا وقۋعا تۇسۋگە كەلەتىن جاستاردىڭ ءبىلىم-بىلىگى دەپ ويلايمىن. ولاردىڭ جاۋاپتارىنان قازاق كينوسىنىڭ جەر-جەردەگى ناسيحاتتالۋ دەڭگەيىن باجايلاۋ قيىن ەمەس.

ارينە، ەڭ الدىمەن، ۇمىتكەرلەردىڭ قازاق ۇلتتىق كينو ونەرىمەن، ادەبيەتپەن، جالپى ونەر مەن مادەنيەتپەن قانشالىقتى تانىستىعى ساراپقا سالىنادى. سونداعى ءبىر بايقاعانىمىز-جاستاردىڭ دەنى ءدال سول جىلى نەمەسە ءۇش-ءتورت جىل بۇرىن جان-جاقتى جارنامالانعان زاماناۋي فيلمدەر مەن ارتىستەردى تەلەسەريالدارداعى ءرولى، سۇحباتتارى، بولماسا باعدارلامالارعا ءجيى شاقىرىلۋى ارقىلى عانا بىلەتىندىگى. ءبىراق، قازاق كينوسى تەك وسى فيلمدەرمەن جانە اكتەرلەرمەن عانا شەكتەلمەسى بەلگىلى عوي. بۇل-جىل سايىن قايتالاناتىن كورىنىس. سول سياقتى بيىل دا ۇمىتكەرلەردىڭ قانداي فيلمدەر مەن ارتىستەر جايىندا كوسىلە شابارى بەسەنەدەن بەلگىلى.

سوڭعى ەكى-ءۇش جىلدا وتاندىق كينو دەگەندە، جاستار تاراپىنان «ابايلاڭىز، سيىر»، «ءسابينا كەلىن»، «اۋىلدان قاشۋ. ماحاببات وپەراتسياسى» سياقتى تاعى دا باسقا ءبىرقاتار كوممەرتسيالىق فيلمدەر تۋرالى وتە كوپ ەستيمىز. ارينە، ولاردىڭ دەنى دەرلىك «رەكەتير»، «جاۋجۇرەك مىڭ بالا» مەن «شال» فيلمدەرىن اتايدى. مۇندايدا كورەرمەننىڭ زاماناۋي قازاق فيلمدەرى جايىنداعى (وندا دا بارلىعىمەن ەمەس) وي-پىكىرلەرى، وتاندىق ونەردىڭ كوپشىلىك نازارىنان تىس قالماۋى قۋانتادى. ءبىراق، الاڭداتاتىن جايتتار دا از ەمەس. مىسالى، جاستارىمىز تەك وسى اتالعان بەس-التى فيلم مەن سونداعى تانىمال اكتەرلەردى، رەجيسسەرلەردى بىلۋمەن عانا شەكتەلىپ قالماسا ەكەن دەيسىڭ. ءتىپتى كەي جاعدايدا فيلمدەگى اكتەرلەردى تانىعانمەن، رەجيسسەرلەرىنىڭ اتىن اتاپ، ءتۇسىن تۇستەپ بەرە الماي جاتاتىنى-قالىپتى جاعداي. بۇل دا-ويلانارلىق ماسەلە.

كەيىنگى وسكەلەڭ ۇرپاق فاريدا ءشارىپوۆا، حاديشا بوكەيەۆا، ءسابيرا مايقانوۆا، ءامينا ءومىرزاقوۆا ءتارىزدى مايتالمان شەبەرلەردى كوپ بىلە بەرمەۋى مۇمكىن. ءبىر جاعى ولارعا بۇل ءۇشىن كىنا تاعۋ دا قيىن. توقسانىنشى جىلعى ۇرپاق ولاردان گورى بايان ەسەنتايەۆا، اسەل ساعاتوۆانى جاقسى تانيدى. ەلۋباي ءومىرزاقوۆ، كەنەنباي قوجابەكوۆ، كاۋكەن كەنجەتايەۆ، ىدىرىس نوعايبايەۆ، ءانۋار مولدابەكوۆ، جامبىل قۇدايبەرگەنوۆ، ءانۋار بورانبايەۆ، نۇرمۇحان جانتورين ەسىمدەرىمەن ەتەنە تانىس بولماعانمەن (كەيدە ءتىپتى ەستىمەگەن دە بولىپ شىعادى)، ەسەسىنە نۇرتاس ادامباي، نۇرلان قويانبايەۆ، ءانۋار نۇرپەيىسوۆ، فارحات ءابدىرايىموۆتىڭ كەيىپكەرلەرىمەن جەتە تانىس دەسەك، ارتىق ايتپايمىز. جاستاردىڭ كۋميرلەرى جاس ونەر يەلەرىنىڭ اراسىنان عانا تابىلادى. وسىعان قۋانۋ كەرەك پە، الدە الاڭداۋ قاجەت پە؟ كلاسسيكتەردەن ارينە، شاكەن ايمانوۆتىڭ ەسىمىن (كەيدە ابدوللا قارساقبايەۆ، ءماجيت بەگالين، سۇلتان قوجىقوۆتىڭ ەسىمى اتالىپ قالۋى مۇمكىن. ءبىراق، مۇنداي جاعداي وتە سيرەك كەزدەسەدى)، فيلمدەردەن-«قىز جىبەكتى»، «مەنىڭ اتىم قوجانى»، «الدار كوسەنى»، «تاقيالى پەرىشتەنى»، «اتاماننىڭ اقىرىن» اتايدى. ءبىراق، «قىز جىبەكتى» شاكەن ايمانوۆ ءتۇسىردى»، «امانگەلدى» ءفيلمىنىڭ سەناريىن بەردىبەك سوقپاقبايەۆ جازدى، ال باستى كەيىپكەردىڭ ءرولىن امانگەلدى يمانوۆتىڭ ءوزى سومدادى» دەگەن جاۋاپتارعا جانىڭىز جابىرقاماي تاعى تۇرا المايتىنىڭىز انىق. راس، مۇنداي تايازدىققا ءسال كەشىرىممەن قاراي سالۋ ءبىز ءۇشىن تۇك ەمەس، ءبىراق ءوزىنىڭ ۇلتتىق ونەرىنەن بەيحابار جان كەيىن مامان بولىپ جارىتا ما؟ قىسقاسى، بۇگىنگى جاستارعا قازاق ۇلتتىق كينو ونەرىنىڭ ايناسى ىسپەتتى قاراۋعا تۋرا كەلەدى.

سوندىقتان نە ىستەمەك كەرەك؟

باسىلىمداردا، سونداي-اق، «قازاقستان»، «حابار» سياقتى مەملەكەتتىك تەلەارنالار مەن راديودان قازاق كينوسىنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنى تۋرالى تولىعىراق ماعلۇماتتار بەرىلىپ وتىرۋى قاجەت. مەملەكەتتىك دەۋىمىزدىڭ سەبەبى، بۇلار ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن وڭىرلەرى مەن الىس اۋىلدارعا تارايتىن بىردەن-ءبىر اقپارات ايدىنىنىڭ كوزدەرى ەمەس پە؟ سول الىس اۋىلداردا ەرتەڭ قازاق كينوسىنا كەلەتىن بولاشاق تالانتتى كينەماتوگرافيستەر ءوسىپ كەلە جاتۋى ابدەن مۇمكىن عوي. ال، الگىندەي ناسيحات جۇرگىزۋدىڭ تاسىلدەرى ولاردىڭ اداسىپ كەتپەي، كينوعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى مەن ىنتاسىنىڭ ارتۋىنا ەداۋىر ىقپال ەتەر ەدى. تىم قۇرىعاندا، ۇلتتىق ونەردىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن قاتار تانىپ-بىلۋلەرىنە سەپتىگىن تيگىزەر دەگەن ۇمىتتەمىز. سوندىقتان قازاق ونەرى، سونىڭ ىشىندە كينو تۋرالى جۇرگىزىلەتىن جۇيەلى، سالماقتى، بايىپتى ناسيحات-ۇلت رۋحانياتىنىڭ ماڭىزدى قادامدارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ەشقاشان ۇمىتپاعانىمىز ابزال. شەتەلدەگى قازاق جاستارى قازاق كينو تاريحىن بىلە مە؟ بۇل دا ەسكەرەرلىك ءبىر ماسەلە. . .

ءنازيرا راحمان قىزى،
كينوتانۋشى، ونەرتانۋ كانديداتى