اقىننىڭ جارى: مۇقاعالي قايتىس بولاردا جازۋشىلار وداعىنا سوڭعى رەت بارعىسى كەلدى…

ee09936dddd267be2e11abf51fb623f3_resize_w_520_h_

مۇقاعالي 1974-1975-جىلدارى ءجيى-ءجيى اۋىرىپ ەمقاناعا ءتۇسىپ ءجۇردى. ەمدەۋ ورنىندا جاتسادا، ءسال ايىعا باستاسا، قولىنا قالامىن الىپ ولەڭ جازۋعا كىرىسىپ كەتەدى. سونداي كەزدەردە كۇنىنە التى، جەتى، كەيدە سەگىز ولەڭ جازىپ تاستاعان كەزدەرى دە بار ەكەن. ولەڭدى اۋرۋلار تىنشتالىپ، ۇيقىعا كەتكەن سوڭ اسحاناعا بارىپ جازامىن.
مەنىڭ كابينەتىم-اۋرۋلاردىڭ اسحاناسى،-دەيدى.
-ءوزىڭدى ءوزىڭ كۇشتەي بەرمەسەڭشى، دەمال، الدىمەن ناۋقاسىڭنان ايىق. ولەڭ قايدا قاشار دەيسىڭ،-دەيمىن ەمحاناعا بارعان سايىن.
-مەن ولەڭ جازۋمەن، ولەڭ وقۋمەن اۋرۋىمدى ەمدەيمىن. ولەڭگە كىرىسكەندە بارلىق اۋرۋىمدى ۇمىتقانداي بولام. قۇدايىم قولىما قالام ۇستاۋعا شامامدى كەلتىرسە، ولەڭ ءوز-وزىنەن نوسەرلەپ توگىلىپ جاتادى،-دەيتىن. مۇمكىن ءومىرىنىڭ قىسقارىپ كەلە جاتقانىن، ءار ساعات ەسەپتە ەكەنىن بىلگەن دە بولار. مۇقاعالي تاعى ەمحاناعا 1975-جىلدىڭ اياعىندا قىستا ءتۇستى. ۇلكەن بالامىز جۇلدىز ەكەۋمىز جۇمىستان كەيىن تاماق الىپ، ەمحاناعا باردىق. جۇلدىز قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ زاڭ فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ، گۋريەۆكە جىبەرىلگەن. اكەسى اۋرۋ بولعان سوڭ ول سۇرانىپ كەلىپتى. مۇقاعالي جۇدەۋ، نارداي جىگىت، ارىقتاپ، شۇيكەدەي بوپ ازىپ بارا جاتقان سىقىلدى. كوزدەرىنىڭ ەتى سارعىش تارتىپ شۇڭىرەيە تۇسكەن. سونداي جۇدەۋ جۇزىنە كوزىم ءتۇسىپ، قالاي كۇرسىنىپ جىبەرگەنىمدى بىلمەي قالدىم. حالى اۋىر ادامنىڭ الدىندا بۇل قىلعىمنىڭ ونى قانداي كۇيگە تۇسىرەرى دە بەلگىلى. دەرەۋ سوزگە ايلاندىرعان بولدىم. مۇقاڭ دا سەزىپ قالدى دا، جۇلدىزبەن سويلەسىپ كەتتى. -ەندى كەلىپ قالپىسىڭ، كەلگەنىڭ دۇرىس بولدى. گۋريەۆكە بارماي-اق قوي. وسىننان دا ءبىر جۇمىس تابارمىز. ءوزىڭ ەشتەمە ويلاما!-دەپ بالاسىنىڭ باسىنان سيپادى . سونان قوشتاسىپ، تۇندە ۇيگە قايتتىق. ەرتەسىندە كەشكە تامان جۇلدىز ەكەۋىمىز مۇقاڭا تاعى كەلدىك. كەشەگىدەن ءسال كوڭىلدىلەۋ ەكەن. ۇستەل ۇستىندە ولەڭ جازعان داپتەرى اشىق جاتىر، سول بەتتەن «كۇرسىنبەشى» دەگەن ولەڭىنىڭ شەت جاعاسىن كورىپ قالدىم. وسى ولەڭدى وقىپ، مەنى قالاي شەبەر سۋرەتتەگەنىنە تاڭداندىق. 1973-جىلى گوركي اتىنداعى ادەبيەت ينستيتۋتىندا وقىدى. ونى بىتىرمەي، بالالارىن، الماتىسىن ساعىنىپ قايتىپ ورالدى. كىم بىلەدى، ءومىرىنىڭ سوڭىنىڭ تاقالىپ كەلە جاتقانىن ءبىلىپ، ءبىر كۇندە بولسا ءوز اتا مەكەنىندە، وتىنىڭ باسىندا بولايىن دەدى مە، قايدام. مۇقاعالي ءارقاشان اتامەكەنىن وقۋدان جوعارى قويدى. «روسسيا مەنسىز-اق كۇن كورەر-اۋ، ال مەنىڭ روسسياسىز كۇنىم قاراڭ»،-دەپ تۇرگەنوۆ ايتقانداي، موسكۆادا ۇزاق تۇرا المادى. الماتىسىنا جەتۋگە اسىقتى. ول بۇل ومىردەن ەرتە كەتەتىنىن بىلەتىن. كەيدە: «مەن ەلۋ جىلدىق تويىمدى كورە المايمىن، بالالارىڭا باس بول، مەنى جوقتاتپا، سەن ءوزىڭ كەتكەنشە ازىق بولاتىن دۇنيە جازىپ كەتتىم. سوعان يە بول! قىسىلماسسىڭ! وزىڭە-ءوزىڭ مىقتى بول»،-دەپ وتىراتىن. «قويشى ەرتەڭ كەتەتىندەي، قايداعى سۇمدىق ويدى قايدان سۋىرىپ الاسىڭ، كىم اۋىرمايدى. جامان ويلاما! ءالى-اق اعاش اتىڭا مىنەسىڭ!»-دەپ قويامىن. ءبىراق ارتىنان سەزىكتەنىپ جۇرەم. ۋاقىتىندا ايتقاندارىنا ءمان بەرمەگەن ەكەنمىن. بۇل سوزدەر مەنىڭ ەسىمدى تەز جيناتقىزدى. مۇقاڭنىڭ ايتقانى ايداي كەلدى. مىنە، قازىر جاققانىم مۇقاعاليدىڭ وتى، ايتقانىم-سونىڭ اتى.

img22
بالا دەگەندە ونىڭ جان دۇنيەسى بولەك ەدى . «تاڭەرتەڭ جىلاتىپ-ەڭىرەتىپ اكەلە جاتقان كىشكەنتايلاردى كورگەندە، نە ىستەرىمدى بىلمەي، كەتىپ بارا جاتىپ، ىلگەرى جۇرگىم كەلمەي قالادى. سولاردى كورگەن سايىن بالدىرعاندار ومىرىنەن الىنعان «تاڭعى ۇيقىنىڭ ءتاتتىسى-اي!» دەگەن اتپەن داستان جازۋعا دايىندالىپ ءجۇرمىن، ءساتى كەلسە» دەپ داستاننىڭ جوسپارىن دا ، قالاي جازاتىندىعىن دا ايتىپ قوياتىن. امال نە، بۇل ويىن ورىنداي الماي كەتتى. مەن جاسىمنان ادەبيەتتى ءسۇيىپ ءوستىم، وعان سەبەپكەر ءوز اعايىم بولسا، نەمەرە اعام ءابدۇيسىپ اكىمجانوۆ تا كوپ سەبەپ بولدى. ەڭ العاشقى وقۋ وسى كىسىنىڭ اسەرىنەن باستالعان. قازىر ونەرگە دەگەن قۇمارلىق بۇرىنعىدان دا ارتا تۇسكەن. مۇقاعاليدىڭ قايسى ولەڭىن الساڭ دا، قانداي ادەمى، ءتىلى جاتتىق، ءبىر ءسوزى، ۇيقاسى شاشاۋ شىقپاي، ورىن-ورىنىندا ءتىزىلىپ، نوسەرلەپ، توگىلىپ تۇرادى. ادام بالاسىنىڭ شىڭراۋدا جاتقان ويىن، تۇلا بويداعى رۋحاني سەزىمدەرىن قوزعايدى، ءدال باسادى. مۇقاعالي پوەزياسى ەرەكشە. قارتقا دا، جاسقا دا، شوپانعا دا، عالىمعا دا تۇسىنىكتى. ولەڭدەرى تۇنىپ تۇرعان مۋزىكا. مۇقاعالي پوەزياسىندا تەك شەبەر اۋدارماشى مەن تەرەڭ تالدايتىن ءادىل سىنشىلار كەرەك-اق.

مۇقاعالي-ۇلكەن ويدىڭ ادامى. ول ۇلكەن جۇمىس ىستەرىندە، الدىن-الا وعان كوپ دايىندىقتار جۇرگىزەتىن، جان-جاقتىلى زەرتتەيدى. «ۋاقىت ءار دايىم باتىل ادام جاعىندا» دەمەكشى، دايىندىقتان سوڭ ىسىنە باتىل كىرىسىپ كەتەدى. اينالاداعىلادىڭ ءبارىن ۇمىتادى. جازىپ بىتكەن سوڭ عانا « جوسپار ورىندالدى!» دەپ ءبىر بوي جازىپ، ماسايراپ، كوڭىلدەنىپ قالادى. سونداي ءبىر كەزدە مىنەزى جىلدام الماگۇل دەگەن ۇلكەن قىزىم:-پاپا، قانشا ولەڭ جازدىڭ؟-دەمەسى بارما. سونداي كۇتپەگەن سۇراققا اشۋلانىپ قالعان مۇقاعالي:-الما-جان ، سەن ەشۋاقىتتا مۇنداي سۇراق قويما. مەن توقىما ىستانوگى ەمەسپىن عوي، قىزىم،-دەگەندە المامىز ورىنسىز، ءارى اڭعالدىقپەن قويعان سۇراۋىنا وكىنىپ قالدى. قايتىپ مۇنداي سۇراۋلارعا جۋىمايتىن بولدى. مۇقاعالي بالالارىن جاقسى كوردى دەپ جوعارىدا ايتىپ ءوتتىم ەمەسپە؟ قانداي قيىندىق بولسا دا، ولاردىڭ كوڭىلىن قالدىرعىسى كەلمەيدى. بالالارىنا تالاپ قويا ءبىلدى. «ەي باتشاعار، قازاق ءتىلىن دۇرىس سويلە، كوپشىل بول، پالەندى قۇلاتتىم دەپ بوسپە! نەشە ولەڭ جازدىڭ دەمە، قالاي جۇمىس ىستەدىڭىز دەپ سۇرا. ومىردە بارلىق نارسەنىڭ ءوز ورنى بار. ەڭ اياعى تەلەفونمەن سويلەسۋدىڭ دە ءوز زاڭدارى بار. زاڭنان شىقپا، جولدان شىقپا!» دەپ وزىنەن كەتكەن قاتەلەرىن بالالارىنان كەزدەستىرمەۋگە تىرىساتىن. سول قازاق ءتىلى دەمەكشى، ەكى بالا قازاق مەكتەبىن، ەكى بالا ورىس مەكتەبىن ءبىتىردى، ءبىراق ءبارى دە تازا قازاقشا سويلەيدى.

اۋرۋ ءبىر جابىسقان سوڭ كەتۋى قيىن ەكەن. مۇقاعالي تاعى اۋرىپ جاتتى، دارىلەرىن جوندەپ بەردىم دە الماعا تاپسىرىپ جۇمىسقا كەتتىم. ۇيدە ءبىر اۋرۋ ادام بولسا، ەشتەڭەنىڭ دە بەرەكەسى بولمايدى ەكەن. كەشكە كەلسەم، مۇقاڭ ۇيىقتاعانداي كەيىپتە جاتىر ەكەن، ءوڭى بوپ-بوز. جۇرەگىم الاي-دۇلەي بولىپ اس ازىرلەيتىن بولمەگە كەلسەم، الماگۇل بوزداپ وتىر. -پاپام ناشار عوي، دارىگەر شاقىر. ەرنى كەۋىپ دوڭگەلەپ جاتىر. ازدان ءدارى بەردىم، كوپ ىشپەيدى، ءبىر كەزدە: «الما، اناۋ بالكوننىڭ بۇرىشىندا ورمەكشىنىڭ تورى بار ەكەن. سوعان ورمەكشى ءبىر شىبىندى قاماپ الىپ كەشكە دەيىن زارلاتتى. كورىپ جاتىپ ودان ارى قينالدىم. سول توردى قۇرتشى!» دەگەن سوڭ، توردى الىپ بالكوندى سىپىرىپ تاستادىم،-دەدى الما. «اقىننىڭ جانى نەدەگەن نازىك! ءوزى ارەڭ وتىرىپ، شىبىنعا جانى اشىعانىن قارا»،-دەپ ويلاپ وتىرمىن. الدىمدا اۋىر قايعى كۇتىپ تۇرعانداي، سونى ويلاپ ەدىم، دەنەم دىرىلدەپ كەتتى. تۇنگە قالسا اۋرۋى ودان ارى اۋىرلايتىنىن بىلەمىن. نە ىستەرىمدى بىلمەي، وي تۇبىنە جەتە الماي وتىرىپ، مۇقاعالي ولەڭىنە ءبىرىنشى «ءسات ساپار » جولداعان ءابدىلدا ءتاجىبايەۆ اعامىزدان كومەك سۇرادىم.
ابەكەڭ قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ بولىمىنە تەلەفون شالىپ، جاعدايدى ايتىپتى. بىردەمدە ءبىر توپ دارىگەر ماشينامەن جەتىپ كەلدى. مۇقاعاليدى ەپتەپ قاراي باستادى. قان قىسىمىن ولشەپ، جۇرەگىن تىڭداپ، ۋكىلىن سالىپ، ءدارىسىن بەردى. « اۋرۋحاناعا جەتكىزبەسە بولمايدى، ۇيدە اۋىر بولادى»،-دەگەن سوڭ، مۇقاڭدى دەرەۋ كيىندىرىپ، اۋرۋحاناعا اپاردىم. دارىگەرلەر بىرىنەن-ءبىرى ەستىپ، جاردەمدەسە باستادى. سولاردىڭ ارقاسىندا، ابەكەڭنىڭ ارقاسىندا، اۋرۋدىڭ بەتى قايتىپ مۇقاڭ بەرى قاراي باستادى. جيىرما شاقتى كۇن ەمدەلىپ ءتاۋىر بولىپ، ەمحانادان شىقتى.
سول ءبىر جىلدار ۇلكەن ۇمىتپەن ەڭ بولماسا، مۇقاعاليدى ءبىر جۇمىسقا ورنالاستىرار دەگەن ماقساتپەن ءوزى قازاقستانداعى «ەڭ مىقتى »اعامىزدىڭ اتىنا ءبىر ءجايدى ايتىپ حات جازدى. سول حاتتان كوپ ءۇمىت كۇتىپ ءجۇردى. «اي سوڭىنان ىلەسسە، جۇلدىز قايدا قاشار دەيسىڭ» دەگەندەي «مىقتى اعامىز» ءبىر حابار بەرسە ءبارى قالپىنا كەلەر دەگەن ويدامىز. ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ «قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتى شاقىرىپ جاتىر»،-دەگەن حابار الدىق. ەكەۋىمىز دە قاتتى قۋاندىق. بارلىق جاعدايىمىز دەرەۋ جاقسارىپ كەتەتىندەي بولىپ وتىرمىز. مۇقاعاليعا مەن دە ىلەستىم. سونداعى ءجايدى ويلاسام، كۇنى بۇگىنگىدەي جۇرەگىم قان جىلايدى. ۇلكەن ۇيگە جاقىنداپ بارعاندا، دالىزدە ەكى ادام تۇر ەكەن. ەكەۋى دە مۇزداي كيىنگەن. سونىڭ بىرەۋى «جۇلدىز» جۋرنالىنا كوپ جىل رەداكتور بولعان بەكەجان تىلەگەنوۆ. وزدەرى بىزگە قىر كورسەتىپ تۇرعانداي. مۇقاعاليدى وڭاشا شاقىرىپ الدى، مەن سىرتتا كۇتىپ قالدىم.

img10
-ءسىز ۇلكەن كىسىگە ارىزدانعان ەكەنسىز، ەندى جۇمىسىڭىزدىڭ ءبارىن دە جازۋشىلار وداعى بىتىرەدى، سوعان بارىڭىز!-دەپتى. وتىر دەپ ايتۋ دا جوق ، سالەمدەسۋ دە جوق، سونىمەن قايىرىمعا كەلمەي ەكى بەينە جوق بولدى. ءتىپتى ءجاي قاراپايىم ادامگەرشىلىك دەگەن قايدا؟! ەڭ بولماسا كابينەتتەرىنە شاقىرىپ جاۋابىن ايىتپاي، ادام قاتارىندا ەسەپتەمەي، كرەسلودا وتىرعان سۇر بەينەلەر، بيروكراتتار ءدال وسى قالپىمەن جەرگە ءتىرى تىعىپ جىبەرەردەي بولدى. وسىنداي قورلاۋ ادام ەمەس، حايۋاندى دا اشىندىرادى عوي. وسى ءبىر توپاس مىنەزدەر، كەلەڭسىزدىكتەر اقىننىڭ ءومىرىن ءبىراز قىسقارتىپ جىبەردى عوي. كەيىن جازۋشىلار وداعى دا ءبىر ءسوز ايتپاي «باياعى جارتاس، ءبىر جارتاس» دەپ اباي اتامىز ايتقانداي، جىلى ءجۇزىن كورسەتپەدى. بىردە اكادەميادان ءبىر كىسى كەلىپ، قازاق سوۆەت ەنسيكلوپەدياسى ءۇشىن مۇقاڭنىڭ سۋرەتىن، ءومىربايانىن جازدىرىپ الىپ كەتتى. وندا ءوزى بار. قاراپ جۇردىك. 1975-جىلى 7 تومدىق شىقتى. بۇل كەزدە مۇقاعاليدىڭ سۇيەكتى شىعارمالارىنىڭ ءبارى باسىلىپ، جارىققا شىعىپ، حالىققا تانىلعان، دارىندى اقىن بولعان كەزى ەدى. ال ەنسيكلوپەديا دا مۇقاعاليدىڭ سۋرەتى بەرىلمەگەن. كىتاپتارىنىڭ ءتىزىمى عانا بەرىلگەن. قاراپ وتىرساڭ، مۇقاعاليعا تارلىق جاساعانىنا قارىنىڭ اشادى. بەيمالىم بىرەۋلەرگە سۋرەتىمەن ەتەكتەي-ەتەكتەي ورىن بەرگەن. كوپ ادام وسىنداي جۇدەپ جۇرگەنندە قول ءۇشىن بەرۋدىڭ ورنىنا، ايتەۋىر امالىن تاۋىپ قۇزدان قۇلاتۋعا تىرىستى. ءبىراق مۇقاعالي قازاق حالقى امان بولسا اتاۋسىز قالمايدى. مۇقاعالي ەڭبەگى، دارىنى، تالانتى، اقىندىعى ەشكىمگە كىرىپتار بولمادى دا، ەشكىم دە قۇلاتا المادى. قايتا جىل وتكەن سايىن ءار قىرىنان جارقىراي بەردى. مەن كەيدە تاڭدانام. مۇقاعالي جىر توككەن جىلدار توقىراۋ زامانى بولدى. ءدال قازىر توقىراۋ دۇنيەسىنەن ارتىلىپ تۇرعان وزگەرىستى كورە المادىم. ميىمىزدا ونىڭ تۇقىمى كەتپەستەي بوپ، ۇيا سالىپ العان سىقىلدى. ءبىر جازۋشىلار ءتىلى دە باي، ويى دا كەڭ، بولاشاق ۇرپاققا رۋحاني تاربيە بەرە الاتىن، قاي جاعىنان السا دا جوتاسى بيىك شىعارمالارىمەن تۇككە يە بولا الماي قالعاندا، قايداعى ءبىر جازۋشى سىماقتار «قىز مىنەزىمەن» مەملەكەتتىك سيلىقتارعا يە بولىپ، ەلىنىڭ «ەلەۋلىسى» حالقىنىڭ «قالاۋلىسى» بوپ ومىردە شالقىپ ءجۇر. بۇگىن كىمدەر مىقتى ءومىر سۇرسە، قازىردە ءومىر سولاردىكى. قاشان ادىلەتتىلىككە قولىمىز جەتەدى؟ مۇقاعاليدىڭ ۇلان قايىر ەڭبەكتەرى ءالى ءوز باعاسىن العان جوق. بىرەۋلەر شىعارمالارىندا مۇقاعاليداي كونپىسكە تاۋ جۇگىن كوتەرتىپ قويىپ، سول جۇكتىڭ قالقاسىندا ءجۇرىپ ءوزى ماقتالعانىنا، كوزگە تۇسكەنىنە، ءوز قۋلىعىنا ءوزى ءدان ريزا بولادى. يت اربانىڭ كولەڭكەسىندە كەلە جاتىپ، مىنا اربانى مەن سۇيرەپ كەلە جاتىرمىن دەپ ماردىمسيتىن مىسال ولەڭنىڭ كەرى.
تەلەديدار كورگەندە دە، كينو كورگەندە دە مۇقاعالي ونىڭ كەيىپكەرلەرىمەن بىرگە قۋانىپ تا ، قايعىرىپ تا وتىراتىن. بىردە چيليدە بولىپ جاتقان قاندى ۋاقيعانى كورىپ وتىردىق. حالقىنىڭ ۇلى اقىنى پابلو نەرۋدانىڭ ءولىمىن كورىپ، مۇقاعالي قاتتى ءتۇڭىلدى، قينالدى، جانىن قويارعا جەر تاپپاي، مازالانىپ ءجۇردى. سول حابار بىتە سالىپ، مۇقاڭ دەرەۋ جازۋ ستولىنا وتىرىپ، «يلچ شۋاعىم مەنىڭ» دەگەن پوەماسىن سول كۇنى تۇنىمەن جازىپ، ەرتەسىندە گازەتكە تاپسىرىپ كەلدى. ەكى-ءۇش كۇن وتكەن سوڭ، موسكۆا اقىندارىنىڭ پابلو نەرۋدا تۋرالى ازالى ولەڭدەرىن گازەتتەن وقىدىق. «ۇلى اقىنعا جان كۇيزەلىسىمدى ءبىرىنشى جەتكىزگەن مەن ەكەنمىن!»-دەپ مۇڭايىپ وتىردى.
مۇقاعالي ءوزى قاتارلى ادامدارمەن تەز ءتىل تابىسىپ، دوستاسىپ كەتىپ ءجۇردى. بىردە قالجان نۇرمۇقانوۆتى، بىردە قازىعۇمار قۋندىقوۆتى ەرتىپ كەلىپ تانىستىردى. ءبىرى ادەبي سىنشى، جازۋشى، ءبىرى قازاقتىڭ تۇڭعىش تەاتر زەرتتەۋشىسى ەدى.

انۋاربەك دۇيسەنبيەۆتى دە ءارى قۇرداسىم، ءارى تۋىسىم دەپ جاقسى كورۋشى ەدى. انۋاربەكتىڭ «قاھارمان قورعان»دەگەن كىتابى باسپادان شىققاندا، ەكەۋى بىزگە كەلىپ كىتاپتىڭ شىققانىن اتاپ ءوتتى. كەتەردە انۋاربەك قولتاڭبا جازعان كىتابىن سيلادى. وندا «مۇقاشقا! ءبىر-ءبىرىمىزدى وزىمدەي تۇسىنەتىن ۇلى تۋىسىما! التىن قۇرداسىما! ىزدەيتىن جالعىز باۋرىما! ا. دۇيسەنبيەۆ»،-دەپ جازىلعان التىن قولدارىنىڭ تاڭباسى تۇر. ءور كەۋدەلى ارداقتى اقىن، ول دا قايتتى دۇنيەدەن. ءشامىل قۇرداسىن دا ۇناتاتىن. اراعا ءبىر ەكى جىل سالىپ، ۇشەۋى دە كەتتى ول دۇنيەگە!

ورىس جولداستارى دا بولۋشى ەدى. گەننادي كرۋكلياكوۆ، سەرگەي كيسەليەۆ دەگەن ءارى جاس، ءارى تالانتتى اقىندار كەلىپ ءجۇردى. ۇيدە قولتاڭبا جازىلعان كىتاپتار ءبىر كەبەجە. وقىپ وتىرساڭ بىرىنەن ءبىرى وتەدى. ەرەكشە ءبىر ءسوز ونەرى كورمەسىنە كىرگەن سياقتى بولاسىڭ. ونىڭ ىشىندە اندرەي ۆوزنسسەنسكي، ۋكراينا اقىنى ە. لەتيوج تە ت. ب بار. وسى اقىنداردىڭ ءبارى دە اقىن جۇرەگىنىڭ دارقاندىعىنا، ولەڭىنىڭ ءۇندى، قۇدىرەتتىلىگىنە، كەڭدىگىنە، تالانتىنىڭ بيىكتىگىنە، ءوزىنىڭ جەكە باسىنىڭ ادالدىعىنا، ازاماتتىعىنا باس يەدى.

مۇقاعالي اسىرەسە، وزىنەن كەيىنگى ءسوز ءقادىرىن بىلەتىن، جاڭا عانا قالامىن ۇشتاي باستاعان جاس اقىنداردى، ستۋدەنتتەردى توپ-توبىمەن ەرتىپ كەلەتىن. مەن باسقا ەشتەڭە بولماي قالسا دا ارپادان، تارىدان، كۇرىشتەن كوجە سالىپ اشىتىپ قويام. بالالار دا، مۇقاعالي دا سونى ىشۋگە ۇيرەنىپ كەتكەن. مەنىڭ ۋاقىتىم بولماسا، كوجەنى ءوزى سالىپ قويادى. مۇقاڭ جاڭاعى جۇرەگىندە الاۋى بار جاستاردى ۇيگە كىرگىزىپ قاتار-قاتار وتىرعىزىپ قويادى دا «مىناۋ اشىعان كوجە، اتاڭنىڭ اسى ىشىڭدەر!»-دەپ شەتىنەن ۇلەستىرە باستايدى. جاسىراتىن جوق، كوڭىلدىڭ حوشى جوقتا ءبارىن قۋىپ شىعام. ونى مۇقاڭ ەسەپتەمەيدى دە، كەك تۇتپايدى. ەرتەسىندە نوكەرلەرىن تاعى ەرتىپ كەلەدى. بالالار ەسىك جاقتا «قالاي بولار ەكەن؟» دەپ ءيىرىلىپ، ماعان قاراپ تۇرادى. «ەي، قىز تالاقتار! جوعارى شىعىڭدار ! جەڭەشەڭ وتتاي بەرەدى، وعان قاراما!»-دەپ اشىعان كوجەسىن ۇلەستىرىپ جاتادى، دارحانىم. ول دا ءبىر قاتتى ساعىندىراتىن داۋرەن ەكەن عوي!

مۇقاعالي جازۋشىلار وداعىن ءوز جىلى ۇياسىنداي، جىعىلسا سۇيەيتىن، قىسىلسا كومەكتەسەتىن، الدىڭعى اعاسىنداي، كەڭ تىنىس الاتىن اق ورداسىنداي كوردى. بۇگىنگە دەيىن وداقتى سونداي سۇيەتىندەردى بىلمەيمىن. جازۋشىلار وداعى ەسىنە تۇسسە …«وداققا بارام!»-دەپ جازىپ وتىرعان دۇنيەسىن توقتاتىپ قويىپ، دەرەۋ جينالىپ شىعىپ كەتەتىن. ءوستىپ «وداعىم، وداعىم !»دەپ ءوتتى ومىردەن.

مۇقاعالي كىرپىگى ارەڭ قيمىلداپ اۋرۋحانادا اقىرعى ساعاتتارىن كۇتىپ جاتتى . ابدەن ارىعان، سويلەۋگە شاماسى جوق، سول قالپىمەن جاتىپ اقىرعى كۇشىن جيناپ اقىرعى رەت تىلگە كەلدى: «لاشىن، تاكسي اكەل، وداققا بارايىق… بالالارىم جاس ەدى… بىتپەگەن جۇمىستارىم بار ەدى…»-سىبىرلاپ ارەڭ-ارەڭ ايتىپ شىقتى. مىنە ، قاسىرەت كوزىمە جاڭا كورىنىپ تۇر، كوزىم ەشتەڭە كورە المايدى، جاس سورعالاۋدا. «مىنا سۇمدىقتى، مۇقاعاليدىڭ وسىنداي حالىن كورەتىن كوزىم، ەشتەڭە كورمەي سوقىر بوپ قالسامشى!» دەپ تۇرمىن، ايتۋعا ءتىلىم جەتپەيدى. مۇقاعاليدىڭ ايتقانىن ەمدەۋشى دارىگەرگە ايتقان ەدىم: «ءسىزدىڭ ەسىڭىز دۇرىسپا، مىنا حالىمەن اۋرۋدى تاكسيمەن الىپ جۇرمەك ەكەنسىز عوي. ونان دا جاقىندارىڭىز بولسا، حابارلاي بەرىڭىز!»-دەگەنى اششى تىلىمەن. جىلى جۇزىمەن دەم بەرەدى دەپ سەنگەن دارىگەرىم، مىنا سوزىمەن جۇرەگىمە قانجاردى ءبىر-اق سالىپ، شالا ولتىرگەندەي بولدى. سۇمىرەيىپ، ەسىم بىردە بار، بىردە جوق، ۇيگە ارەڭ جەتتىم. ەرتەسىندە ءتىلى مۇلدە جوق بوپ قالدى دا، ءتۇن اۋعاندا قينالىپ جاتىپ قايتىس بولدى…
ول حالىقتى قالاي سۇيسە، حالىق تا ونى سولاي ءسۇيدى. وعان جىرلارىنا جازىلىپ جاتقان بەلگىلى كومپوزيتورلاردىڭ دا، اسەم اندەرى، قولىنا قالام العان اقىنداردىڭ ارناۋ ولەڭدەردى، سۋرەتشىلەردىڭ جاساپ جاتقان بىرىنەن-ءبىرى وتەتىن مۇقاعالي پورترەتتەرى تاعى باسقا دا دۇنيەلەرى، ءبارى-ءبارى كۋا. ولاردىڭ قاي-قايسىسى دا حالىق سۇيىسپەنشىلگىن بىلدىرسە كەرەك. لاۋرەاتتىقتى «مىقتى اعالارى» قيماسا دا ەل-جۇرتى ىستىق ىقلاسىنا بولەپ شىن باعاسىن، زور قۇرمەتىن الدە قاشان بەرىپ تە قويعان. مۇقاڭ حالقىنا پىرىندەي سەندى. سوندىقتان:

«ارينە سۋىق قايعى، سۋىق قايعى،
كوڭىلىن حالقىڭ ءبىراق سۋىتپايدى.
ەگەردە حالىق ءوزىن ۇمىتپاسا،
باقۇل بول، حالقىڭ سەنى ۇمىتپايدى.
قايىرىمسىز قازاعا ەلىڭ باس ۇرمايدى،
ساعان دەگەن ساعىنىش باسىلمايدى.
تابىتىڭدى جاسىرسا، جەر جاسىرار،
ال ۋاقىت ءوزىڭدى جاسىرمايدى!»-دەپ ءتىرى كۇنىندە ول ءوزىنىڭ «جان ازاسى» تولعاۋىندا التىن ارىپپەن جازىپ كەتكەن ەمەسپە !

1989 ج. قاڭتار-1990 ج. شىلدە