4-قاراشا الاش ارىستارىنىڭ اقتالعان كۇنى

arystar-1
قازاق ەلى ءۇشىن 4 -قاراشا نەسىمەن قۇندى؟ بالكىم بىرەۋ بىلەر، بىرەۋ بىلمەس، ءدال وسى كۇنى الاش ارىستارى قا ز ك س ر جوعارعى سوتتىڭ شەشىمى بويىنشا اقتالعان بولاتىن. ناقتىراق ايتساق، 1988- جىلدىڭ 4 -قاراشاسىندا جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستى ىستەر جونىندەگى القا ماجىلىسىندە «كەڭەس وكىمەتىن قارۋلى كوتەرىلىس ارقىلى قۇلاتۋ ماقساتىندا ۇيىمداسقان «الاشوردا» قايراتكەرلەرىنىڭ كونترريەۆوليۋتسيالىق، تەرروريستىك استىرتىن قۇپيا ۇيىمىن اشكەرەلەۋ ىسىنە» قاتىستى سوت ۇكىمى قايتا قارالادى. اتالعان ءىستى قايتا قاراۋ الاش ارداقتىلارىنىڭ اقتالىپ، ورتامىزعا ورالۋىنا تۇرتكى بولدى. مۇنىڭ شاراپاتىن ەڭ بىرىنشىدەن، جازىقسىز جاپا شەككەن ارىستاردىڭ ۇرپاقتارى كوردى. ويتكەنى، ەس بىلگەلى ولاردىڭ موينىنا «حالىق جاۋىنىڭ ۇرپاعى» دەگەن قارعىس تاڭباسى ىلىنگەن بولاتىن. ەكىنشىدەن، وسى وقيعادان كەيىن ەلىمىزدەگى تاريحشى- عالىمدار الاشتانۋعا دەن قويىپ، باتىل ارەكەتكە بارا باستادى. قازىرگى تاڭدا الاش ارىستارىنىڭ ەڭبەكتەرى قايتا جارىق كورىپ، عالىمداردىڭ كوپتەگەن مونوگرافياسى وقىرمانعا جول تارتتى. ايتسە دە سوعان قاراماستان الاشتانۋ سالاسى الشاڭ باسىپ كەتتى دەپ ايتا المايمىز.
جالپى، رەسمي الاشتانۋدىڭ باستالعانىنا 25 جىل تولعانىمەن، ونىڭ تامىرى تىم تەرەڭدە جاتىر. ناقتىراق ايتساق، الاشتانۋعا ارنالعان العاشقى پىكىرلەر مەن زەرتتەۋلەر 1919-1920 -جىلدارى مەرىزىمدى باسپا سوزدە جاريالانا باستادى. وسى ماسەلە بويىنشا قالام تارتۋشىلاردىڭ كوش باسىندا ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني كوسەمى احمەت بايتۇرسىن ۇلى مەن قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى ساكەن سەيفۋللين بولدى. سونداي- اق بۇدان وزگە دە ازاماتتار الاش تاريحى تۋرالى ەڭبەكتەر جازا باستادى. دەگەنمەن ولاردىڭ جازعان ەڭبەكتەرى الاشوردا تاريحىن ءبىرجاقتى قارالاپ، جوققا شىعارۋعا باعىتتالعان بولاتىن. سوندىقتان دا الاشتانۋدىڭ باعى سوڭعى 25 جىلدا جاندى دەسەك ارتىق ايتپاعاندىق بولار ەدى. ويتكەنى وسى كەزەڭدە الاش ارىستارىنىڭ ارتىندا قالعان مۇرالارى مۇمكىندىگىنشە وقىرماننىڭ قولىنا ءتيىپ، مارە- سارە بولدى. ايتسە دە الاش ارىستارىنىڭ ەڭبەكتەرى تولىققاندى جيناقتالىپ، وعان الاشتانۋشىلار ءتيىستى باعاسىن بەرگەن جوق. باسقاسىن ايتپاعاندا، بيىل 100 جىلدىعى اتالىپ ءوتىپ جاتقان «قازاق» گازەتى وقىرماننىڭ قولىنا جەتپەي وتىر. تەك قانا باسىلىمنىڭ 1913-1914 -جىلداردا شىققان تىگىندىلەرى عانا ارنايى كىتاپ بولىپ شىقتى. دەگەنمەن اتالعان كىتاپقا ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولى جەتە بەرمەيدى. ال قالعان 4 جىلدا «قازاق» گازەتىندە نە جازىلعانىن قاراپايىم وقىرماندى ايتپاعاندا الاشتانۋشىلاردىڭ ءوزى بىلمەيدى. شىن مانىسىندە «قازاق» گازەتىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي اتالعان باسىلىمنىڭ تىگىندىلەرى كىتاپ بولىپ تۇگەل باسىلىپ شىعۋى ءتيىس ەدى. ويتكەنى 1913-1918 -جىلدارى شىققان گازەتتە الاش تاريحى كەڭ كولەمدە قامتىلعان. ءوزىنىڭ 100 جىلدىعىندا باسىلىپ شىقپاعان گازەت قاشان وقىرماننىڭ قولىنا جەتەدى؟ وكىنىشكە قاراي، ول جاعى بەلگىسىز.
ءيا، وسىدان ءدال 25 جىل بۇرىن الاش ارىستارىنا جابىلعان جالانى قايتا قاراۋ تۋرالى ۇكىم شىقتى. مىنە، وسى ۇكىمدى قايتا قاراۋعا قازاق كسر جوعارعى سوتىنىڭ ءتوراعاسى ت. ك. ايمۇحامبەتوۆ، جوعارعى سوتتىڭ مۇشەلەرى ك. ت. كەنجەبايەۆ، ە. ل. گرابارنيك جانە قازاق كسر باس پروكۋرورى ع. ب. ەلەمەسوۆ قاتىستى. جيىنى 14 تومدىق تەرگەۋ ىسىنىڭ ەگجەي- تەگجەيىن زەردەلەي تەكسەرىپ، بارلىق كۋالاردىڭ شاعىمدارىمەن تانىسىپ، تەرگەۋ تاراپىنان ورەسكەل بۇرمالاۋشىلىق پەن زاڭسىزدىقتاردىڭ جول بەرىلگەنىن انىقتادى. سول كەزدەگى قۇقىقتىق كوميسسيانىڭ ءتوراعاسى، «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ سىن ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، جازۋشى ت. جۇرتبايدىڭ جوعارعى سوتتىڭ مۇشەسى ك. كەنجەبايەۆقا بەرگەن ادەبي ساراپتامالىق قورىتىندىسى بويىنشا «الاشوردا» قايراتكەرلەرىنىڭ شىعارمالارى مەن عىلىمي ەڭبەكتەرىندە كەڭەس وكىمەتىنە قارسى ۇگىت- ناسيحات جۇرگىزىلمەگەنى راستالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاق ك س ر- ءنىڭ قىلمىستىق جانە پراۆولىق كودەكسىنىڭ 375-بابىن باسشىلىققا الا وتىرىپ جوعارعى سوت:
«شەشىم: س س س ر حالىق كوميسسارلار سوۆەتىنىڭ جانىنداعى وگپۋ- ءدىڭ (بىرىككەن مەملەكەتتىك ساياسي باسقارمانىڭ – ت. ج. ) IV كوللەگياسىنىڭ 1930 -جىلعى 4- ساۋىردەگى جانە 1931 -جىلعى 13- قاڭتارداعى بايتۇرسىنوۆ احمەت، دۋلاتوۆ ءمىرجاقىپ، ايماۋىتوۆ جۇسىپبەك، ەسپولوۆ ميرزا- عازى، عابباسوۆ حالەل، ادىليەۆ دىنمۇحامەد، بىرىمجانوۆ عازىمبەك، يۋسۋپوۆ احمەد- سافا، جۇمابايەۆ ماعجان، وماروۆ ەلدەس، بيتىلەۋوۆ داموللا، بولعانبايەۆ حايرەتدين، بايتاسوۆ ابدوللا، جالەنوۆ كارىم ت. ب جونىندەگى قاۋلىسىنىڭ كۇشى جويىلسىن، ولاردىڭ ىس- قيمىلدارىنان قىلمىستىق ارەكەتتەر تابىلماعاندىقتان دا تەرگەۋ بارىسى توقتاتىلسىن. قازاق سسر پروكۋرورىنىڭ نارازىلىعى قاناعاتتاندىرىلسىن» دەگەن شەشىم شىعارادى.
الاش ارداقتىسىن اقتاپ الۋ ول زاماندا وڭايعا سوقپاعانى بەلگىلى. ويتكەنى ولاردى اقتاپ الۋ بىلاي تۇرسىن، ءتىپتى الاشتىقتاردىڭ اتىن اتاۋدىڭ ءوزى ول ۋاقىتتا قىلمىس بولاتىن. ايتسە دە ءدال سول كەزدە كەڭەس ۇكىمەتىنىڭ الاش ارىستارىن اقتاماي، قاسارىسىپ تۇرار قاۋقارى دا قالماعان- دى. دەي تۇرعانمەن «جىلاماعان بالاعا ەمشەك جوق» ەكەنىن ەسكەرسەك، الاش ارىستارى وپ- وڭاي اقتالا قويماعانىن اڭعارامىز. شىن مانىسىندە الاش ارىستارىنىڭ اقتالۋىنا ءبىز بۇگىندە ءجيى سىنايتىن ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ كوپ ۇلەس قوستى. ناقتىراق ايتساق، 1987 -جىلى 13 -قاڭتار كۇنى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ سول كەزدەگى ءبىرىنشى حاتشىسى ولجاس سۇلەيمەنوۆ: 1) . جەلتوقسان وقيعاسىنا بايلانىستى ۇستالعان جانە قىسىم كورىپ جاتقان ستۋدەنتتەر مەن جاستاردى قورعاۋ ماقساتىندا. 2) . رەپرەسسياعا ۇشىراعان جازۋشىلاردىڭ مۇرالارىن اقتاۋ باعىتىندا. 3) . باسىلىمعا تيىم سالىنعان شىعارمالاردى قايتا جاريالاۋدىڭ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ بارىسىندا تۇرسىن جۇرتبايعا پراۆولىق كوميسسيا قۇرۋدى تاپسىرادى.
مىنە، وسىنىڭ ناتيجەسىندە 1988 -جىلدىڭ 4- قاراشاسىندا «ولاردىڭ ىس- قيمىلدارىنان قىلمىستىق ارەكەتتەر تابىلماعاندىقتان دا تەرگەۋ بارىسى توقتاتىلسىن» دەگەن جوعارعى سوتتىڭ شەشىمى شىعادى. اتالعان شەشىم سول كەزدەگى جاستاردىڭ جاپپاي الاشتانۋعا بەت بۇرۋىنا سەبەپ بولدى. 1988 -جىلى الاشتانۋعا بەت بۇرعان جاستاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ ەسىمى قازىرگى تاڭدا ەلىمىزگە كەڭىنەن تانىمال بولدى. بۇل الاش ارىستارىنىڭ ارتىندا قالدىرعان مۇرالارىنىڭ ومىرشەڭدىگىن بىلدىرەدى. ويتكەنى الاشورداشىلاردى تاۋەلسىز قازاق ەلىنەن ەشۋاقىتتا بولە- جارا قاراي المايمىز. ايتسە دە سولاي بولا تۇرا الاشتانۋ سالاسى ەلىمىزدە كوڭىل قۋانتارلىق دەڭگەيدە ەمەس. ونى ءبىز ەمەس، الاشتانۋمەن جاستايىنان اينالىسىپ كەلە جاتقان ازاماتتار ايتىپ وتىر. جالپى وسى شيرەك عاسىر ىشىندە الاشتانۋدا نە ىستەلدى، سونداي- اق الداعى ۋاقىتتا نە ىستەلۋى كەرەك؟ بۇل سۇراقتى الاش تاريحىن زەرتتەپ جۇرگەن ازاماتتارعا قويۋدى ءجون كوردىك.

sultan-khan

سۇلتانحان اققۇل ۇلى، ل. ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ە ۇ ۋ الاش مادەنيەت جانە رۋحاني دامۋ عىلىمي- زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى، PhD دوكتور:

«الاش كوسەمدەرى قالدىرعان مول مۇرا جينالىپ بولعان دا جوق»

وسى كۇنى الاشتانۋشى عالىمداردىڭ دەنى ءبىرجولا كەلمەسكە كەتكەن كەڭەس يمپەرياسىنىڭ الاش قايراتكەرلەرىن ناقاقتان- ناقاق ايىپتارمەن جاپپاي ءولىم جازاسىنا كەسكەن، ازاپ لاگەرلەرىنە ايداعان نەمەسە اتقانى تۋرالى قۇجاتتارىمەن بىرگە، 1980-جىلداردىڭ سوڭىنا قاراي ولاردى ەندى «جاپپاي» اقتاعان ءىس- قاعازدارىن دا بۇرقىراتىپ جاريالاۋعا قۇشتار. وسىدان ءبىر وي تۋادى: كوش سوڭىندا قالعان حالقىن ورگە جەتەلەپ، قايتسەم ۇلتتىق ەلدىگىمىزدىڭ قارا شاڭىراعىن قايتا كوتەرەم، بوساعاسىن بەكىتەمىن، قايتسەم دە گۇلدەتەم دەپ ءجۇرىپ ءوز ءومىرىن قۇرباندىققا شالعان الاش ارداقتىلارىن اقتاۋدىڭ ەش قاجەتى جوق ەدى. مەنىڭ تۇسىنىگىمشە، الاش قايراتكەرلەرىن «اقتاۋ» – ولاردىڭ ارۋاقتارىن قورلاۋ. ويتكەنى، بىرىنشىدەن، ولار حالقىنىڭ الدىندا دا، اللانىڭ الدىندا دا اق بولاتىن. قالىڭ ەلى قازاعىنىڭ جادىندا ولار ءارقاشاندا سۇتتەن اق، سۋدان تازا بولىپ ساقتالىپ كەلدى. ولاردى ۋاقىت پەن تاريحتىڭ ءوزى اقتادى. ەكىنشىدەن، الاش قايراتكەرلەرىن جاپپاي قىرعان كەڭەس وكىمەتىنىڭ ءوزى دە، ونىڭ بەلشەسىنەن قان كەشىپ قۇرعان مەملەكەتى دە قۇداي ۇرىپ تامۇققا كەتتى. سوندىقتان ولاردى «اقتاعان» قۇجاتتاردى جاريالاۋ تاريح ءۇشىن دە، حالىق ءۇشىن دە ەش قاجەتى جوق. الاش قايراتكەرلەرىن «اقتاۋ» – كەڭەستىك زۇلىم يمپەريانىڭ قۇردىمعا كەتەر الدىنداعى جان- ءتاسىلىمى، ءوزىن- ءوزى اقتاماق بولعانى ەدى. اقىر اياعىندا ىستەگەن قارا ىستەرىن موينىمەن كوتەرە الماي قيراپ قۇرىدى.
نە ىستەلدى دەگەنگە توقتالسام، اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن ەشتەڭە جوق. اركىم، ءار ينستيتۋت نە ۋنيۆەرسيتەت، ءتىپتى ءار ولكە نەمەسە وبلىس ءوز بىلگەندەرىنشە ءوز جەرىندە تۋعان الاش قايراتكەرىن ءبولىپ الىپ، جەكە- جەكە، جۇلما- جۇلما ەتىپ زەرتتەپ، مۇراسىن جيناپ باسىپ، ءتول تۋماسىنا شاڭ جۋىتپاي، ءبىرىڭعاي دارىپتەۋمەن اۋرە. شيرەك عاسىر وتسە دە الاش قوزعالىسىنىڭ تاريحى بەيتاراپ ءارى سىني كوزقاراس تۇرعىسىنان تەرەڭ ءارى جان- جاقتى زەرتتەلىپ، بۇگىنگى دە كەلەشەك ۇرپاق تاعلىم الاتىن ساليقالى، ىرگەلى تاريحي ەڭبەك جازىلدى دەپ ايتا المايمىن. بالكىم، ونداي ەڭبەك جازۋ ەرتەلەۋ دە بولار. ويتكەنى، الاش كوسەمدەرى قالدىرعان مول مۇرا، رۋحاني بايلىق تولىق جينالىپ بولعان دا جوق.
ارينە، داۋ جوق، حالقىمىزدىڭ سوناۋ كونە داۋىردەن بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى ۇزىلمەگەن، ءبىرتۇتاس تاريحىن باستان- اياق جازىپ شىعۋ كەرەك. ايتسە دە، ءبىرىنشى كەزەكتە جانە ەڭ الدىمەن، الاش قوزعالىسىنىڭ، الاش پارتياسىنىڭ، الاشوردا اۆتونومياسىنىڭ تاريحى مەن الاش قايراتكەرلەرى اتقارىپ كەتكەن ىستەرىنىڭ بۋىنى قاتايماعان بۇگىنگى ەلىمىزگە بەرەتىن تاريحي تاعىلىمى، ۇلگى- ونەگەسى الدەقايدا جاقىن ءارى قۇندى.
نە ىستەلۋى كەرەككە كەلسەم، الاش قوزعالىسىنىڭ تاريحىن قازاق حاندىقتارىنىڭ رەسەي يمپەرياسىنا ءوز ىقتيارىمەن بودان بولىپ قوسىلۋى جانە سول قوسىلۋدىڭ كەيىنگى سالدارىنىڭ تاريحىمەن تىعىز بايلانىستىرا قاراستىرۋ، زەرتتەۋ كەرەك. جالپاق تىلمەن ايتسام، قازاق حاندىقتارى رەسەيدىڭ قۇرامىنا سۋداي ءسىڭىپ، قاسىقتاي باتامىن دەپ كىرگەن ەمەس، اۆتونوميالىق، ۆاسسالدىق مەملەكەت بولامىز دەپ كىردى. ءاليحان بوكەيحاننىڭ شىعارمالارىن مۇقيات وقىساڭىز، وسىعان كوز جەتكىزەسىز. ەڭ باستىسى، رەسەيگە قوسىلۋ تۋرالى كەلىسىم- شارتتار، گراموتالار بويىنشا قازاقستان دە- يۋرە ەشقاشان رەسەيدىڭ سوعىسىپ باسىپ العان وتارى بولعان ەمەس، رەسەيدىڭ الگى كەلىسىمدەردى الىمجەتتىككە سالىپ، ءبىرجاقتى ءارى ورەسكەل بۇزۋىنىڭ سالدارىنان ءىس جۇزىندە، ياعني دە- فاكتو وتارىنا اينالدى. كۇنى بۇگىن قاراپايىم وقىرمان عانا ەمەس، عالىممىن دەۋشىلەردىڭ اۋىزدارىنان ءجيى ەستۋگە بولاتىن ءبىر پىكىر: الاش كوسەمدەرى ۇلت اۆتونومياسىن رەسەيدەن ءبولىپ الۋدى كوزدەگەن جوق، رەسەيدىڭ قۇرامىندا قالۋدى كوكسەدى- مىس.
وعان ايتارىم، ءاليحان بوكەيحان باستاعان الاش قوزعالىسى، الدىمەن، ورىس يمپەرياسى قۇرامىنداعى قازاقتىڭ اۆتونوميالىق، ۆاسسالدىق مارتەبەسى مەن قۇزىرىن زاڭدى ءارى ءىس جۇزىندە قالپىنا كەلتىرىپ الۋ (status quo) ، ونى نىعايتۋ، سودان كەيىن عانا دەربەس ءارى ۇلتتىق ەگەمەندىككە قول جەتكىزۋدى كوزدەدى. الاش تاريحى، الاش قايراتكەرلەرىنىڭ مۇراسى تەرەڭ ءارى جان- جاقتى زەرتتەلسە، وسىعان كوز جەتەدى. الاش تاريحىنان، اسىرەسە الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ءىس- ارەكەتىنەن تەك تاعلىم، ءبىرىڭعاي ۇلگى- ونەگە الامىز دەۋ اعاتتىق. سۇقتاناتىن، اشى ساباق الۋعا بولاتىن تۇلعالار دا جوق ەمەس. شىنايى تاريح سول ءۇشىن كەرەك. سول سەبەپتى تاريحىمىزعا، الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحان سياقتى سىن كوزبەن قاراي ءبىلۋىمىز كەرەك.

suleymenova

سۆەتلانا سماعۇلوۆا، ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى:

«الاش زيالىلارى جايلى دەرەكتى جانە كوركەم فيلمدەر تۇسىرسەك»

ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى الاش قوزعالىسى تاريحى كەڭ تۇردە زەرتتەۋ نىسانىنا اينالدى. الاش پارتياسى مەن الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ قىزمەتىن العاش بولىپ قولعا العان ك. نۇرپەيىس، م. قويگەلديەۆ، د. امانجولوۆا جانە ت. ب. تاريحشى عالىمدار تاريحي شىندىقتى قالپىنا كەلتىرىپ قانا قويماي، الاش قوزعالىسىنا دەگەن جاڭا كوزقاراستى قالىپتاستىرا وتىرىپ، الاشتانۋ سالاسىنىڭ نەگىزىن سالدى. 90-جىلدارى اتالعان عالىمدارىمىزدىڭ الاش قوزعالىسىنا ارنالعان مونوگرافيالىق ەڭبەكتەرى جارىق كوردى.
مۇراعات قۇجاتتارىندا بۇرىندارى قۇپيا ساقتالىپ كەلگەن قۇجاتتاردىڭ زەرتتەۋشىلەردىڭ كەڭ تۇردە پايدالانۋىنا جول اشىلۋى الاش پارتياسىنا، الاشورا ۇكىمەتىنە مۇشە بولعان ۇلت زيالىلارىنىڭ ءومىر جولدارى مەن ولاردىڭ قازاق قوعامىنا سىڭىرگەن قىزمەتتەرىن ءدۇيىم حالىققا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك تۋدى. ناتيجەسىندە اتتارىن اتاۋعا تىيىم سالعان الاش قوزعالىسىنىڭ ءا. بوكەيحان، ا. بايتۇرسىن ۇلى، م. دۋلات ۇلى، م. تىنىشپايەۆ، ج. اقبايەۆ، ر. مارسەكوۆ جانە تاعى باسقا الاش قايراتكەرلەرى تۋرالى عۇمىرنامالىق ەڭبەكتەر جارىق كوردى. عىلىمي زەرتتەۋ ناتيجەسىندە الاش ىسىنە، الاش قوزعالىسىنىڭ جەكە تۇلعالارىنا قاتىستى ديسسەرتاتسيالىق، جەكە مونوگرافيالىق ەڭبەكتەردىڭ جازىلۋى الاشتانۋ ۇلكەن عىلىمي باعىتقا اينالعانىن دالەلدەپ بەردى. الاش زيالىلارىنىڭ مۇراسىن جيناقتاپ، قۇراستىرىپ، حالىق يگىلىگىنە ۇسىنعان س. اققۇل ۇلى، م. ابدەش، م. قۇلمۇحامەد، د. قامزابەك ۇلى، ح. تۇرسىن، ت. جۇرتبايەۆ، ب. ءمۇرسالىم، ع. انەس، ە. سايلاۋباي جانە ت. ب. عالىمداردىڭ ەڭبەكتەرى الاشتانۋ عىلىمىنىڭ ناتيجەسى دەسەك تە بولادى.
سوڭعى 25 جىلدا ىسكە اسقان شارۋالاردىڭ جەمىسىنە اتالعان ەڭبەكتەردەن باسقا ۇلت تەڭدىگىن جالاۋ ەتىپ قازاق حالقىنىڭ جارقىن بولاشاعى جولىندا كۇرەسكەن الاش قايراتكەرلەرىنە ارناپ شىعارىلعان 2004-2007 -جىلدار ارالىعىندا ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى مەن قر پرەزيدەنتى مۇراعاتىنىڭ دايىنداۋىمەن «الاش قوزعالىسى – دۆيجەنيا الاش» دەپ اتالعان بەس كىتاپتان تۇراتىن ءتورت تومدىق قۇجاتتار مەن ماتەريالدار جيناعىن، «الاشوردا» فوتوالبومىن (ب. ءمۇرسالىم) ، «ارىس» باسپاسىنان جارىق كورگەن «الاش. الاشوردا» ەنتسيكلوپەدياسىن، «الاش» پارتياسىنىڭ ورگانى بولعان «قازاق» گازىنىڭ فاكسيملدىك باسىلىمىن جاتقىزساق ارتىق بولماس.
كەڭەس وكىمەتى جىلدارىندا جابىق تاقىرىپقا اينالىپ، ەسىمدەرى مەن ەڭبەكتەرى ءالى دە بولسا ەسكەرۋسىز قالعان الاش ارىستارى جەتەرلىك. ەندىگى ماقساتىمىز، وسى ازاماتتاردى حالىق اراسىنا ۇلىقتاۋ ءۇشىن الاش قوزعالىسى قايراتكەرلەرىنىڭ تۇرعان جانە قىزمەت ەتكەن ورىندارى مەن مەكەمەلەرىنە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىپ، «الاش قوزعالىسى» سەرياسىن اشىپ، سونىڭ اياسىندا عىلىمي جانە ادەبي شىعارمالار جاريالاساق، الاش زيالىلارى جايلى قۇجاتتى، دەرەكتى جانە كوركەم فيلمدەر تۇسىرسەك، ولگەنىمىز ءتىرىلىپ، وشكەنىمىز جانار ەدى.
سەرىك جولداسباي
جەبە” گازەتى، 31 -قازان 2013 -جىل