Шын талант ұятқа ұйиды

«Адамзат сапарының мейманымыз, бір мезет жер бетіне кетер соғып», деп жырлады Қасым Аманжолов. Қазір жер бетіне мейман болып келгендердің бір шоғыры атақ қуып әлекке түсіп жүрген секілді. Бұлай деуге себеп, атақ қуғандар шын талантқа көлеңкесін түсіріп, оны кейінге ысыра береді. Ал шын талант ұятқа ұйиды. «Адам ақиқатты бас көзімен көрмейді, ақыл көзімен көреді», депті Шәкәрім. Ақыл көзін атақ қуған кезде бас көзі билеп кететіндей болады да тұрады.

Егемен Қазақстан
23.07.2018 69
3

Иә, қазақтың дарынына ешкім шүбә келтірмейді. Бірақ соны атаққа ұмтылу әлсіретіп жібергендей ме, қалай? «Атағыңа атың сай келсе ғана сыйлы боласың» (Бауыржан Момышұлы) деген қағиданы естен шығарып алғандаймыз. Бір қызығы, айбыны асып, мерейі тасып, сөзі өтіп, қылдан тайғанға жекіп жүргендердің кейін ұмытылып қалатыны кездесіп жатады. Толқын-толқын ұрпақ өзіне қажетін алады. Игілікке жарайтын рухани құндылық болса, тірлігіне пайдаланады. Атағы да, абыройы да дүрілдеген, қазірде сол биігінен түспеген ұлы Мұхтар (Әуезов) мен ғұлама ғалым Қанышты (Сәтбаев) айтпағанда, кезінде атақтан кенде болғанымен «Ез тірліктен ер өлім, артық екен дер едім, шіркін, тірлік жақсы ғой, түсірмесең беделін» деп, «Біреуге жұртта қалған жасығымын, біреуге аспандағы асылымын... өртке тиген дауылдай өлеңімді, Қасымның өзі емес деп кім айтасың», деген жыр дүлдүлі қазақтың кейін тат баспайтын асылына айналды. 

«Ақынмын деп қопаңдап жүргендердің, әммесінен Қасымның десі басым... Қасым солай болмаса несі Қасым?! Жыр бәйгеге аттанған адам болса, сөредегі Қасымын есіне алсын!..» деген ұлы ақынның рухтас інісі Мұқағали Мақатаев та ұлт ақынына айналды. Халық шын талантын атақсыз-ақ төбесіне көтеріп, мерейін үстем ететінін осы екі ақын көзге көрсетіп, көңілге бекітіп тұр емес пе?!

Жасыратын несі бар, осы күні ертеңгі абыройды ысырып қойып, атағы бар, қызметі мықтыға бас шұлғи салатын болып барамыз. Дара тұлғаға берген атақ – еңбектің өтеуі, жолай алғандардікі − алдамшы тірлік. Атақ та, қызмет те – уақытша, абырой − мәңгілік. Атаққа бас ұру кеселіне қазақ кейін ұрынды. Атақпен «байлап» қоюды кеңес дәуірі шы­ғарды. Оның астарында ши шығарып алмау идеясы жатқаны белгілі.

Алқалы жиынның, тойдың төрінен ел жақсыларынан, үлкендерінен бұрын атағы барлар ойып тұрып орын алатын болды. Академик, корреспондент-мүшелер де олардан оза жүреді. Осыған бейімделіп барамыз. Біреу атақ алды десе, оған бұрынғы көзқарасты өзгертіп, құрметпен қарай қаламыз. Алда-жалда бұл «дәстүр» бұзылса, атағы мен лауазымы өскендер жиын мен тойдан шыға жөнелетін жағы да кездеседі.

Қазақ ғылымының алтын ордасы Қаныш Сәтбаев іргесін қалаған, өзге алыптар ша­ңырағын көтеріскен Ұлттық ғылым академиясы еді ғой. Сол академияға академик болып сайлану ғылымның шыңына шығу еді. Оған нағыз ғалымдар қол жеткізетін. «Академик» деген сөздің өзі қасиетті ұғым болатын. Сол биікке жете алмаған, бірақ артына қалдырған мұрасы ұлт құндылығына айналған айтулылар аз емес. Сөзіміз жалаң болмас үшін дәйек келтірелік. Ұлттық академиямыз құрылғанда санаулы саңлақтардың қатарында корреспондент-мүше болып сайланып, сол атақпен өмірден озған ғұлама ғалым, әл-Фарабиді «тірілткен» Ақжан Машанов пен ұлт әдебиетінде «төңкеріс» жасап, ежелгі дәуір әдебиеті қазақ әдебиетінің бас­тау екенін дәлелдеген профессор Бейсенбай Кенжебаев, тағы басқа санаулылар болды. Қазір сол Ұлттық академия қоғамдық бірлестікке айналады. Бірақ ҰҒА-ның корреспондент-мүшелері, академиктер лек-лек болып сайланып жатыр. Ал олардың қазақ ғылымына қосқан үлесі қандай екен деген бір сұрақ көкейден кетер емес. Бұрын жұрт ғалымдардың атағынан бұрын ғылыми еңбегіне мән беретін.

Академик Өмірзақ Сұлтанғазин ғылым кандидаты болу үшін алдымен тақырыпты теориялық тұрғыдан талдап, іс жүзінде көрсетіп барып мақсатқа жететінін жиі еске түсіріп, қазір ғылыми атақты екінің бірі бөрікпен ұрып алып жатқанына өкініш білдіріп отыратын. Осы күні атаққа қолы жеткендер аты-жөнінен кейін, жұрт қалай қабылдар екен демей, алған атақтарын тізуді әдетке айналдырып барады. Зерделі еңбексіз, атүсті алған атақ абырой әкеле қойса деңіз. Атаққа сүйену «кем таланттың» (А.Сүлейменов) құралы шығар. Қазір белгілі, белгісіз академиялар көбейді. Оған ғылымға қатысы жоқ адамдар да түрлі жолмен мүше болу үрдісі өріс алған. Ендеше Сәтбаев заманындағы «академик» деген қасиетті сөзді жазбас бұрын, қай академияның академигі екенін көрсетуі керек секілді. Сонда бәрі айқындалары анық.

Шын еңбек, дара талант тас жармай қоймайды, ол ұрпақтың қазынасына айналады. Осы жерде мына бір жайды да айта кетсек дейміз. Бұл күндері магистр, PҺD доктор атану етек жайды. Айтушылар олар да ғылым жасайды дейді. Дегенмен, мұнда да атақ алу жағы басым түсіп, жүйесіздікке, бөлінген ақшаны игеруге, қағаз жүзіндегі есепке бейімделгендей. Әсіресе, магистрліктің шикілігі шыға бастағаны белгілі. Ә.Бөкейхан «Құдайдан кейін күшті нәрсе – ғылым» депті. Бұл жағынан келгенде білім мен ғылым атаққа емес, ұлт абыройы, ұрпақ ертеңі үшін қызмет етсе, қане! Атағы жоқ бабалардан қалған ұлт қазынасына кісілікпен, кішілікпен қызмет етсек, арыстар үлгісінде жұмыс істесек жұмысты ғана бәсекеге айналдырсақ есемізді ешкімге жібермес едік...

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.12.2018

Алтын домбыра иесі анықталды

17.12.2018

Батыс Қазақстан облысында Тәуелсіздік құрбандарына ас берілді

17.12.2018

Чемпиондар Лигасының 1/8-ші финалының жеребе тарту рәсімі өтті

17.12.2018

Жамбыл өңірінде 28 нысан ашылды

17.12.2018

Атыраулықтар «Елбасы жолы» фильмін тамашалады

17.12.2018

Тәуелсіздік күні БҚО-да 37 бала дүниеге келді

17.12.2018

Гиннестің рекордтар кітабына енген Notre Dame de Paris мюзиклі қазақ тілінде қойылады 

17.12.2018

Татарстандағы қазақ студенттері Тәуелсіздік күнін атап өтті

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда допты хоккейден ел кубогы біріншілігі өтуде

17.12.2018

«Ырыс» Түркістан облысында 16 мыңнан астам жаңа жұмыс орнының ашылуына ықпал етті

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда 80-ге жуық  полицей марапатталды

17.12.2018

Арыс қаласында 16 нысан пайдалануға берілді

17.12.2018

Самал Есләмова тамылжыта ән шырқап, жерлестерін  тәнті етті

17.12.2018

Ақтөбеде дәрігерлер Тәуелсіздік күніне орай пәтерлі болды

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда Тәуелсіздік күні жоғары деңгейде атап өтілді

17.12.2018

Қазақстан таэквондо федерациясы биылғы маусымды қорытындылады

17.12.2018

Димаш Құдайберген «Жыл әншісі» және «Ұлы Жібек жолының мәдени елшісі» атанды

17.12.2018

Төл мерекеміз Түркияда тойланды

17.12.2018

«Желтоқсанның 16 күні» деректі фильмі көрерменге жол тартады

17.12.2018

Ақтөбеліктер Тәуелсіздік күнін атап өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу