Қайшылыққа толы Каталония

The Guardian басылымның мә­лі­метінше, референдумға электо­рат­тың 42,3 пайызы қатысқан. Соның 90 пайызы, яғни 2,26 миллион каталониялық азаттық алуды жақтап дауыс беріпті. Жалпы, аймақта 5,3 миллион электорат бар. Каталония билігі құқық қорғау қыз­меткерлерінің референдумға арала­суы кесірінен 770 мың дауыстың жо­ғалып кеткенін айтып отыр.

Оқиғаның ізін ала Испания пре­мьер-министрі Мариано Рахой елде еш­қандай референдум өтпегенін мәлімдеп, Каталония билігінің әрекетін бас көтеруге балады. «Бүгін Ката­ло­ния­да тәуелсіздік жөнінде ешқандай референдум өткен жоқ. Заң өз күшінде қала береді», – деді ол. Өз кезегінде Каталония автономиялық аймағының прези­денті Карлес Пучдемон телеарна арқылы халыққа үндеу тастап, Каталония егемен ел болу құқығын жеңіп алғанын және референдум нәтижесі аймақтың парламентіне берілетінін хабарлады.

Каталония басшысы К. Пуч­де­мон­­ның айтуынша, осы қадам арқылы халық егемен ел атануға үлкен қадам жасады. Испания үкі­меті аймақтың мұндай әрекетімен келіспейтінін сөз жүзінде де, іс жү­зінде де дәлелдеді. Референдум өт­кізу жөнінде сыбыс шық­қалы ел­дегі конституциялық сот оның заңсыз екенін хабарлаған-ды. Құқық қорғау органдары Бар­селонада дауыс беруге арналған қа­­ғаз­­дарды тәркіледі. Испания ішкі іс­тер мини­стрлігі таратқан ақ­па­ратқа сүйен­сек, аймақтағы 336 дау­ыс беру учас­кесі жабылыпты.

Жексенбіде полиция қыз­мет­­кер­­лері референдумға жинал­ған­дар­­ды күшпен тара­туға талпынды. Каталония ден­саулық сақтау де­­пар­таментінің ақ­паратына сай, по­ли­ция мен бейбіт шерушілердің қақ­тығысы нәтижесінде 761 азамат және 2 құқық қорғау қызметкері түрлі деңгейде жарақат алған.

Референдумға орай Испания ЛаЛигасындағы «Барселона» мен «Лас-Пальмас» футбол командалары кезекті турдағы ойыны көрер­мен­сіз өтті. Каталониялық клубтың президенті Жозеп Бартомеу мұны елдегі жағдайға қатысты Испания билігінің әрекетіне қарсылық ретінде түсіндіреді. Екі команда арасындағы ойынның уақыты маусым басталмай тұрып-ақ белгіленіп қойылған-тұғын. Межелі мерзім жақындағанда «блауграна» тарапы матчты кейінге шегере тұруға Испания футбол федерациясына өтініш жасаған. Алайда «Барселонаның» өтініші аяқсыз қалып, кездесу белгіленген уақытта өтетіні мәлім болған. Бұған наразы «Барселона» клубының бас­шылығы матчты көрерменсіз өт­кізуге шешім қабылдапты. Фут­бол­ға қатысты қы­зық мұнымен бітпеді. «Лас-Паль­мас» ойыншылары жасыл алаң­ға Испания туы бейнеленген жей­демен шықты. Өз кезегінде «Барселона» Каталония байрағымен түс­тес жейдені киюді жөн көріпті.

Клубтың қорғаушысы Жерар Пике твиттердегі парақшасында Испания құқық қорғаушыларының әрекетіне наразылығын ашық біл­дірді. Пікірін әлеуметтік желі­ге бұрқырата жазатын Пике Каталония азаттығын басты қол­дау­­шылардың бірі. Жерардан бө­лек аймақтан шыққан белді фут­болшылар да туған жеріндегі жағ­дайға байланысты өз пікір­лерін білдірді. «Манчестер Сити» клу­бының бапкері Хосеп Гвар­ди­ола референдумды заңға сай деп есептейтінін жеткізді.

Human Rights Watch ұйымы Испания би­лігін өз азаматтарын құр­меттеп, күш қолданбауға ша­қыр­ды. The Guardian басылымы Ұлыбритания Лейбористер пар­тия­сының өкілі Эмили Торнберри құ­­қық қорғау қызметкерлерінің әре­кетін айыптады. Ал партияның басшысы Джереми Корбин Ұлыбритания пре­мьер-министрі Тереза Мэйді дағ­дарыстан шығудың саяси жолын та­буға шақырды.

Бельгияның премьер-министрі Шарль Мишель де Каталониядағы күш қолдануға өз наразылығын мәлімдеді. «Қатыгездік ешқашан ақталмайды», деп жазды Ш.Мишель твиттердегі парақшасына. Словения премьер-министрі Мирослав Церар Испаниядағы жағдайға алаң­дай­ты­нын мәлімдеп, мәселені саяси кел­іс­сөздер ғана шешетінін хабарлады.

Шотландия ұлттық партия­сы­ның көшбасшысы Никола Стерджен халықтың бей­біт түрде дауыс беруге құқығы бар деп есептейтінін жеткізді. «Тәуелсіздікке қатысты көз­қарас­тың әртүрлі болуына қара­мас­тан, бүгін куә болған оқи­ға­ны айып­тауымыз қажет. Сондай-ақ бі­реу жапа шекпей тұрып Ис­пания­ны мәселені бейбіт шешуге ша­қы­рамыз», деді ол. The Guardian га­зетінің пайымдауынша, Стерджен ха­нымның мұндай пікірінің өз се­бебі бар. Естеріңізде болса, 2014 жы­лы Шотландия тәуелсіздік алу жө­нінде референдум өткізген еді. Еуропалық одақ парламентінің мүшесі Ги Верхофстадт Испанияның ішкі мә­селесіне араласуды жөн көр­мегенімен, Каталониядағы күш қол­дануды айыптайтыны мәлім­деді.

Еуропадағы кейбір мемлекет­тер­дің ресми билігі әзірге Ис­па­ния­дағы жағдайға қатысты пі­кір білдіруге асығар емес. BBC арна­сы­ның пайымдауынша, мұның үш себебі бар. Әуелі, Еуроодақ ел­дері Каталонияның тәуелсіздігін қол­даса, өз еліндегі сеператистік қоз­ғалысқа дем береді. Екіншіден, тұрақ­тылық мәселесі бар. «Күр­дтер мен Қырымның бөлініп шы­ғу­ын қолдамаған мемлекеттер Ката­лонияны қалай қолдайды?», – деп жазады BBC. Арна үшінші себеп ретінде Еуроодақтың сепера­тис­тік қозғалысты әу бастан қол­да­май­тынын атап айтқан.

Ендігі жағдай қалай өрбиді? Каталония билігі алдағы 48 сағат ішінде тәуелсіздік жариялайтынын айтады. Мадрид референдумды заңсыз деп есептегендіктен, оның нәтижесімен келіспейтіні анық. Әйтсе де премьер-мини­стр Мариано Рахой келіссөздер жө­ніндегі әңгімеге емеурін білдірді.

Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»