Шараның шақыруынан бас тартқан бойжеткен
<p>Шерағаң, Шерхан Мұртаза айтпақшы, әр қоғамның, әр адамның «бір кем дүниесі» болатыны рас-ау. Тарбағатай ауданының Тұғыл ауылында тұратын бұрынғы биші, бүгінгі зейнеткер Шәкен Қабдолдинаның да көп жұрт біле бермейтін бір өкініші, «бір кем дүниесі» бар. Өнермен өрілген өміріндегі сол бір шуақты сәтті, естен кетпес кездесуді еске алған сайын көңіліне мұң ұялайды. Қалай болып еді өзі?! </p> <div alt="0" id="SL_balloon_obj" style="display: block;"> <div class="SL_ImTranslatorLogo" id="SL_button" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/imtranslator-s.png"); display: none; opacity: 1;"> </div> <div id="SL_shadow_translation_result2" style="display: none;"> </div> <div id="SL_shadow_translator" style="display: none;"> <div id="SL_planshet"> <div id="SL_arrow_up" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/up.png");"> </div> <div id="SL_Bproviders"> <div class="SL_BL_LABLE_ON" id="SL_P0" title="Google">G</div> <div class="SL_BL_LABLE_ON" id="SL_P1" title="Microsoft">M</div> <div class="SL_BL_LABLE_ON" id="SL_P2" title="Translator">T</div> </div> <div id="SL_alert_bbl" style="display: none;"> <div id="SLHKclose" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/delete.png");"> </div> <div id="SL_alert_cont"> </div> </div> <div id="SL_TB"> <table cellspacing="1" id="SL_tables"> <tr> <td align="right" class="SL_td" width="10%"><input id="SL_locer" title="Зафиксировать язык" type="checkbox" /></td> <td align="left" class="SL_td" width="20%"><select id="SL_lng_from" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/select.png") 100% 0px no-repeat rgb(255, 255, 255);"><option value="auto">Определить язык</option><option value="az">Азербайджанский</option><option value="sq">Албанский</option><option value="en">Английский</option><option value="ar">Арабский</option><option value="hy">Армянский</option><option value="af">Африкаанс</option><option value="eu">Баскский</option><option value="be">Белорусский</option><option value="bn">Бенгальский</option><option value="my">Бирманский</option><option value="bg">Болгарский</option><option value="bs">Боснийский</option><option value="cy">Валлийский</option><option value="hu">Венгерский</option><option value="vi">Вьетнамский</option><option value="gl">Галисийский</option><option value="el">Греческий</option><option value="ka">Грузинский</option><option value="gu">Гуджарати</option><option value="da">Датский</option><option value="zu">Зулу</option><option value="iw">Иврит</option><option value="ig">Игбо</option><option value="yi">Идиш</option><option value="id">Индонезийский</option><option value="ga">Ирландский</option><option value="is">Исландский</option><option value="es">Испанский</option><option value="it">Итальянский</option><option value="yo">Йоруба</option><option value="kk">Казахский</option><option value="kn">Каннада</option><option value="ca">Каталанский</option><option value="zh-CN">Китайский (Упр)</option><option value="zh-TW">Китайский (Трад)</option><option value="ko">Корейский</option><option value="ht">Креольский (Гаити)</option><option value="km">Кхмерский</option><option value="lo">Лаосский</option><option value="la">Латинский</option><option value="lv">Латышский</option><option value="lt">Литовский</option><option value="mk">Македонский</option><option value="mg">Малагасийский</option><option value="ms">Малайский</option><option value="ml">Малайялам</option><option value="mt">Мальтийский</option><option value="mi">Маори</option><option value="mr">Маратхи</option><option value="mn">Монгольский</option><option value="de">Немецкий</option><option value="ne">Непали</option><option value="nl">Нидерландский</option><option value="no">Норвежский</option><option value="pa">Панджаби</option><option value="fa">Персидский</option><option value="pl">Польский</option><option value="pt">Португальский</option><option value="ro">Румынский</option><option value="ru">Русский</option><option value="ceb">Себуанский</option><option value="sr">Сербский</option><option value="st">Сесото</option><option value="si">Сингальский</option><option value="sk">Словацкий</option><option value="sl">Словенский</option><option value="so">Сомали</option><option value="sw">Суахили</option><option value="su">Суданский</option><option value="tl">Тагальский</option><option value="tg">Таджикский</option><option value="th">Тайский</option><option value="ta">Тамильский</option><option value="te">Телугу</option><option value="tr">Турецкий</option><option value="uz">Узбекский</option><option value="uk">Украинский</option><option value="ur">Урду</option><option value="fi">Финский</option><option value="fr">Французский</option><option value="ha">Хауса</option><option value="hi">Хинди</option><option value="hmn">Хмонг</option><option value="hr">Хорватский</option><option value="ny">Чева</option><option value="cs">Чешский</option><option value="sv">Шведский</option><option value="eo">Эсперанто</option><option value="et">Эстонский</option><option value="jw">Яванский</option><option value="ja">Японский</option></select></td> <td align="center" class="SL_td" width="3"> <div id="SL_switch_b" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/switchb.png");" title="Перевернуть языки"> </div> </td> <td align="left" class="SL_td" width="20%"><select id="SL_lng_to" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/select.png") 100% 0px no-repeat rgb(255, 255, 255);"><option value="az">Азербайджанский</option><option value="sq">Албанский</option><option value="en">Английский</option><option value="ar">Арабский</option><option value="hy">Армянский</option><option value="af">Африкаанс</option><option value="eu">Баскский</option><option value="be">Белорусский</option><option value="bn">Бенгальский</option><option value="my">Бирманский</option><option value="bg">Болгарский</option><option value="bs">Боснийский</option><option value="cy">Валлийский</option><option value="hu">Венгерский</option><option value="vi">Вьетнамский</option><option value="gl">Галисийский</option><option value="el">Греческий</option><option value="ka">Грузинский</option><option value="gu">Гуджарати</option><option value="da">Датский</option><option value="zu">Зулу</option><option value="iw">Иврит</option><option value="ig">Игбо</option><option value="yi">Идиш</option><option value="id">Индонезийский</option><option value="ga">Ирландский</option><option value="is">Исландский</option><option value="es">Испанский</option><option value="it">Итальянский</option><option value="yo">Йоруба</option><option value="kk">Казахский</option><option value="kn">Каннада</option><option value="ca">Каталанский</option><option value="zh-CN">Китайский (Упр)</option><option value="zh-TW">Китайский (Трад)</option><option value="ko">Корейский</option><option value="ht">Креольский (Гаити)</option><option value="km">Кхмерский</option><option value="lo">Лаосский</option><option value="la">Латинский</option><option value="lv">Латышский</option><option value="lt">Литовский</option><option value="mk">Македонский</option><option value="mg">Малагасийский</option><option value="ms">Малайский</option><option value="ml">Малайялам</option><option value="mt">Мальтийский</option><option value="mi">Маори</option><option value="mr">Маратхи</option><option value="mn">Монгольский</option><option value="de">Немецкий</option><option value="ne">Непали</option><option value="nl">Нидерландский</option><option value="no">Норвежский</option><option value="pa">Панджаби</option><option value="fa">Персидский</option><option value="pl">Польский</option><option value="pt">Португальский</option><option value="ro">Румынский</option><option selected="selected" value="ru">Русский</option><option value="ceb">Себуанский</option><option value="sr">Сербский</option><option value="st">Сесото</option><option value="si">Сингальский</option><option value="sk">Словацкий</option><option value="sl">Словенский</option><option value="so">Сомали</option><option value="sw">Суахили</option><option value="su">Суданский</option><option value="tl">Тагальский</option><option value="tg">Таджикский</option><option value="th">Тайский</option><option value="ta">Тамильский</option><option value="te">Телугу</option><option value="tr">Турецкий</option><option value="uz">Узбекский</option><option value="uk">Украинский</option><option value="ur">Урду</option><option value="fi">Финский</option><option value="fr">Французский</option><option value="ha">Хауса</option><option value="hi">Хинди</option><option value="hmn">Хмонг</option><option value="hr">Хорватский</option><option value="ny">Чева</option><option value="cs">Чешский</option><option value="sv">Шведский</option><option value="eo">Эсперанто</option><option value="et">Эстонский</option><option value="jw">Яванский</option><option value="ja">Японский</option></select></td> <td align="center" class="SL_td" width="5%"> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div id="SL_TTS_voice" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/ttsvoice.png");" title="Прослушать"> </div> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div class="SL_copy" id="SL_copy" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/copy.png");" title="Скопировать"> </div> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div id="SL_bbl_font_patch"> </div> <div class="SL_bbl_font" id="SL_bbl_font" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/font.png");" title="Размер шрифта"> </div> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div id="SL_bbl_help" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/bhelp.png");" title="Справка"> </div> </td> <td align="right" class="SL_td" width="15%"> <div class="SL_pin_off" id="SL_pin" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/pin-on.png");" title="Закрепить всплывающее окно"> </div> </td> </tr> </table> </div> </div> <div id="SL_shadow_translation_result" style="visibility: visible;"> </div> <div class="SL_loading" id="SL_loading" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/loading.gif");"> </div> <div id="SL_player2"> </div> <div id="SL_alert100">Звуковая функция ограничена 200 символами</div> <div id="SL_Balloon_options" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/bg3.png") rgb(255, 255, 255);"> <div id="SL_arrow_down" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/down.png");"> </div> <table id="SL_tbl_opt" width="100%"> <tr> <td align="center" width="5%"><input checked="1" id="SL_BBL_locer" title="Показывать кнопку ImTranslator Bubble 3 секунд" type="checkbox" /></td> <td align="left" width="5%"> <div id="SL_BBL_IMG" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/bbl-logo.png");" title="Показывать кнопку ImTranslator Bubble 3 секунд"> </div> </td> <td align="center" width="70%"><a class="SL_options" href="chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/html/options/options.html?bbl" target="_blank" title="Показать настройки">Настройки</a> : <a class="SL_options" href="chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/html/options/options.html?hist" target="_blank" title="История переводов">История</a> : <a class="SL_options" href="chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/html/options/options.html?feed" target="_blank" title="Обратная связь">Обратная связь</a> : <a class="SL_options" href="https://www.paypal.com/cgi-bin/webscr?cmd=_s-xclick&hosted_button_id=GD9D8CPW8HFA2" target="_blank" title="Сделать пожертвование">Donate</a></td> <td align="right" width="15%"><span id="SL_Balloon_Close" title="Закрыть">Закрыть</span></td> </tr> </table> </div> </div> </div>
«Ән салғанға, би билегенге бала кезден құмар болдым, – деп бастады әңгімесін кейіпкеріміз. – Әлі күнге дейін есімде, бір жылы ауылымызға Роза Бағланова келді. Ол кезде 6-7 жас шамасындағы баламын. Ауылдағы шағын клубта ине шаншар орын жоқ. Әкем жарықтық мені концерт біткенше мойнына мінгізіп көтеріп тұрды. Ол кісі де өнерді сондай жақсы көретін. Содан не керек, бой жетіп, мектеп бітірдік. Кейін Зайсандағы мектепте екі жыл мұғалім болып жұмыс істедім. Осындағы «Айдын» ансамбліне қатысып, биші болып жүрдім. Бір күні Күршім аудандық мәдениет бөлімінің бастығы Қабдолла Тұраров: «Шәкен, сенің орның мәдениет үйі. Бізге келсең қайтеді», деп мені Күршімге шақырды. Сөйтіп, сондағы мәдениет үйіне биші болып жұмысқа орналастым. Содан бір күні Мұхамеджан деген күйші бала, Қания деген әнші қыз және мен үшеуімізді Алматыға жіберді.
Мұхамеджан домбырада ғажап ойнайтын, бірден өтіп кетті. Қазір Көкшетауда жұмыс істейді деп естимін. Қания «Гауһартасты» шырқады. Бірақ өте алмады. Менің кезегім келді. Сахнаға шықсам, комиссияда қазақтың әйгілі бишісі Шара Жиенқұлова отыр. Ерттелген аттай үлкен, толықша келген кісі екен. Шашын төбесіне түйіп алған. Қарапайым. Өзбек және қазақ биін билеп бердім. Көңілінен шыққан болуым керек: «Аламыз, қабылдаймыз», деді. Жөпелдемеде не айтарымды білмей сасып қалдым. Үйде жалғыз баламын. Кәрі әке-шешем бар. Екінші жағынан, мәдениет үйі мені жібере қоя ма? Барғым да келетін секілді. Шара апамыз көпті көрген сұңғыла адам ғой. Менің бір шешімге келе алмай әрі-сәрі күй кешіп тұрғанымды сезді-ау деймін, ауылға өз қолымен «Осындай оқуға түсті. Биден өзім сабақ беремін. Босатуларыңызды сұраймын» деп қатынас қағаз жазып берді. Сөйтіп ауылға қайттық. Алып-ұшып жұмысыма келдім. Бәрі қуанып «жолың болсын, бар, бар, шақырған жерден қалма» деп тілектестігін білдірді. Үйге келіп, жаңалығымды айтып едім, «біз енді қайттік», «Көп-көрім жұмысың бар. Әмбе екі жыл оқиды екенсің. Бізді тастап қайда кетпексің?», деп әке-шешем шалқасынан түсті. Бұл – эстрада-цирк студиясының ең алғаш ашылған жылы болатын. Бүгінгі Ж.Елебеков атындағы эстрада және цирк колледжі. Биші мүлде жоқ екен. Мен конкурссыз-ақ өтіп тұрған едім. Ал әнші мен домбырашы көп болды. Содан не керек, Алматыға бара алмай қалдым».
Қазақы әдептен аспай ата-анасының көңіліне қарайлаған биші бойжеткен осылайша ауылда қала береді. Біраз жылдан кейін әйгілі актер, әнші Ораз Кәкеевтің шақыруымен Марқакөлдегі мәдениет үйінде Марат Сақатов, Рахметолда Тұрабаев, Шайқуали Есетов, Қарагөз Болатова сынды өнер майталмандарымен бірге еңбек етеді. Биін де билейді, әнін де айтады, тіпті актриса ретінде сахнаға да шығады. Марқакөлден соң отбасы жағдайымен Тарбағатайдың Тұғыл ауылына көшіп келеді. Содан көл жағасындағы көркем ауылдың Мәдениет үйінде табан аудармай 40 жылға жуық жұмыс істеп, зейнеткерлікке шыққанға дейін осындағы «Айдын» эстрадалық ансамблінде ән салады. Өнердегі еңбегі ескеріліп, 1970 жылы Күршімдегі бишілер сайысында бірінші орынды иеленіп, бишілер тобының солисі, 1988 жылы Бүкілодақтық екінші халықтар фестивалінің лауреаты атанады.
«Айдын» ансамблінің құрамында талай жерді араладық. Өскеменде жыл сайын өтетін «Восток» атты облыстық байқауда сан мәрте жүлде алдық. Осы ретте менің әнші болып қалыптасуыма ерекше еңбек сіңірген, марқұм Мүрсәлім замандасымды айрықша ілтипатпен еске аламын. Қазір енді би билеуге жасымыз келмейді. Ал ән шырқамасам отыра алмаймын, басым ауырады. Өлең айтсам жеңілдеп, сергіп қаламын. Сезімге толы, сөзі мағыналы лирикалық әндерді орындағанды жақсы көремін. Ауылдағы ағайынның бәрі мені «әнші Шәкен» деп әспеттеп жатады. Тұғылдағы бірде-бір концерт, бірде-бір той менің қатысуымсыз өтпейді. Кейде әртүрлі жағдайлармен концертке бара алмай қалсам: «Әке-ау, Шәкен қайда? Өлең айтқан жоқ қой бүгін. Дауысын сағындық» деп халық іздеп жатады екен. Елдің ықылас-пейіліне рахмет! Одан артық құрмет, одан артық бақыт бар ма?», дейді Шара Жиенқұловадан бата алған биші.
Шара Жиенқұлова демекші, әйгілі бишінің алдында би билеген Шәкен Қабдолдина бүгінгі қазақ биіне қатысты да ойын айтып, ұлттық биіміздің түріктің билеріне ұқсап кеткеніне қынжылысын білдірді. «Қазақ биін бөксемен билейтіндер көбейді. Қазақта жалаңаштанып, бөксені көрсетіп билеу деген дүние болмаған. Шара апамыз қалай билейді? Түскен киноларынан көреміз ғой. Кигені қазақтың бешпенті, қазақтың бүрмелі көйлегі. Аяғы да көрінбейді, жүрген жүрісі де білінбейді. Ұлттық биімізді ұлықтап жүрген жандар осыны ескерсе игі», дейді өнерпаз.
Азамат ҚАСЫМ,
«Егемен Қазақстан»
Шығыс Қазақстан облысы,
Тарбағатай ауданы