Қазақ халқының даналық философиясы
<p>Мемлекет басшысының Жарлығы­мен 2016 жылғы қаңтарда бекітілген Алғыс айту күні тамыры тереңде жатқан бірлік пен жана­шырлықтың, халықтардың дәстүрлеріне құрметпен қарау ретінде айшықталады. Алғыс айту күні АҚШ-та, Канадада ұлттық мереке ретінде аталып өтілсе, ал Англия мен басқа да елдерде терең дәстүрге ие.</p> <div alt="0" id="SL_balloon_obj" style="display: block;"> <div class="SL_ImTranslatorLogo" id="SL_button" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/imtranslator-s.png"); display: none; opacity: 1;"> </div> <div id="SL_shadow_translation_result2" style="display: none;"> </div> <div id="SL_shadow_translator" style="display: none;"> <div id="SL_planshet"> <div id="SL_arrow_up" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/up.png");"> </div> <div id="SL_Bproviders"> <div class="SL_BL_LABLE_ON" id="SL_P0" title="Google">G</div> <div class="SL_BL_LABLE_ON" id="SL_P1" title="Microsoft">M</div> <div class="SL_BL_LABLE_ON" id="SL_P2" title="Translator">T</div> </div> <div id="SL_alert_bbl" style="display: none;"> <div id="SLHKclose" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/delete.png");"> </div> <div id="SL_alert_cont"> </div> </div> <div id="SL_TB"> <table cellspacing="1" id="SL_tables"> <tr> <td align="right" class="SL_td" width="10%"><input id="SL_locer" title="Зафиксировать язык" type="checkbox" /></td> <td align="left" class="SL_td" width="20%"><select id="SL_lng_from" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/select.png") 100% 0px no-repeat rgb(255, 255, 255);"><option value="auto">Определить язык</option><option value="az">Азербайджанский</option><option value="sq">Албанский</option><option value="en">Английский</option><option value="ar">Арабский</option><option value="hy">Армянский</option><option value="af">Африкаанс</option><option value="eu">Баскский</option><option value="be">Белорусский</option><option value="bn">Бенгальский</option><option value="my">Бирманский</option><option value="bg">Болгарский</option><option value="bs">Боснийский</option><option value="cy">Валлийский</option><option value="hu">Венгерский</option><option value="vi">Вьетнамский</option><option value="gl">Галисийский</option><option value="el">Греческий</option><option value="ka">Грузинский</option><option value="gu">Гуджарати</option><option value="da">Датский</option><option value="zu">Зулу</option><option value="iw">Иврит</option><option value="ig">Игбо</option><option value="yi">Идиш</option><option value="id">Индонезийский</option><option value="ga">Ирландский</option><option value="is">Исландский</option><option value="es">Испанский</option><option value="it">Итальянский</option><option value="yo">Йоруба</option><option value="kk">Казахский</option><option value="kn">Каннада</option><option value="ca">Каталанский</option><option value="zh-CN">Китайский (Упр)</option><option value="zh-TW">Китайский (Трад)</option><option value="ko">Корейский</option><option value="ht">Креольский (Гаити)</option><option value="km">Кхмерский</option><option value="lo">Лаосский</option><option value="la">Латинский</option><option value="lv">Латышский</option><option value="lt">Литовский</option><option value="mk">Македонский</option><option value="mg">Малагасийский</option><option value="ms">Малайский</option><option value="ml">Малайялам</option><option value="mt">Мальтийский</option><option value="mi">Маори</option><option value="mr">Маратхи</option><option value="mn">Монгольский</option><option value="de">Немецкий</option><option value="ne">Непали</option><option value="nl">Нидерландский</option><option value="no">Норвежский</option><option value="pa">Панджаби</option><option value="fa">Персидский</option><option value="pl">Польский</option><option value="pt">Португальский</option><option value="ro">Румынский</option><option value="ru">Русский</option><option value="ceb">Себуанский</option><option value="sr">Сербский</option><option value="st">Сесото</option><option value="si">Сингальский</option><option value="sk">Словацкий</option><option value="sl">Словенский</option><option value="so">Сомали</option><option value="sw">Суахили</option><option value="su">Суданский</option><option value="tl">Тагальский</option><option value="tg">Таджикский</option><option value="th">Тайский</option><option value="ta">Тамильский</option><option value="te">Телугу</option><option value="tr">Турецкий</option><option value="uz">Узбекский</option><option value="uk">Украинский</option><option value="ur">Урду</option><option value="fi">Финский</option><option value="fr">Французский</option><option value="ha">Хауса</option><option value="hi">Хинди</option><option value="hmn">Хмонг</option><option value="hr">Хорватский</option><option value="ny">Чева</option><option value="cs">Чешский</option><option value="sv">Шведский</option><option value="eo">Эсперанто</option><option value="et">Эстонский</option><option value="jw">Яванский</option><option value="ja">Японский</option></select></td> <td align="center" class="SL_td" width="3"> <div id="SL_switch_b" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/switchb.png");" title="Перевернуть языки"> </div> </td> <td align="left" class="SL_td" width="20%"><select id="SL_lng_to" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/select.png") 100% 0px no-repeat rgb(255, 255, 255);"><option value="az">Азербайджанский</option><option value="sq">Албанский</option><option value="en">Английский</option><option value="ar">Арабский</option><option value="hy">Армянский</option><option value="af">Африкаанс</option><option value="eu">Баскский</option><option value="be">Белорусский</option><option value="bn">Бенгальский</option><option value="my">Бирманский</option><option value="bg">Болгарский</option><option value="bs">Боснийский</option><option value="cy">Валлийский</option><option value="hu">Венгерский</option><option value="vi">Вьетнамский</option><option value="gl">Галисийский</option><option value="el">Греческий</option><option value="ka">Грузинский</option><option value="gu">Гуджарати</option><option value="da">Датский</option><option value="zu">Зулу</option><option value="iw">Иврит</option><option value="ig">Игбо</option><option value="yi">Идиш</option><option value="id">Индонезийский</option><option value="ga">Ирландский</option><option value="is">Исландский</option><option value="es">Испанский</option><option value="it">Итальянский</option><option value="yo">Йоруба</option><option value="kk">Казахский</option><option value="kn">Каннада</option><option value="ca">Каталанский</option><option value="zh-CN">Китайский (Упр)</option><option value="zh-TW">Китайский (Трад)</option><option value="ko">Корейский</option><option value="ht">Креольский (Гаити)</option><option value="km">Кхмерский</option><option value="lo">Лаосский</option><option value="la">Латинский</option><option value="lv">Латышский</option><option value="lt">Литовский</option><option value="mk">Македонский</option><option value="mg">Малагасийский</option><option value="ms">Малайский</option><option value="ml">Малайялам</option><option value="mt">Мальтийский</option><option value="mi">Маори</option><option value="mr">Маратхи</option><option value="mn">Монгольский</option><option value="de">Немецкий</option><option value="ne">Непали</option><option value="nl">Нидерландский</option><option value="no">Норвежский</option><option value="pa">Панджаби</option><option value="fa">Персидский</option><option value="pl">Польский</option><option value="pt">Португальский</option><option value="ro">Румынский</option><option selected="selected" value="ru">Русский</option><option value="ceb">Себуанский</option><option value="sr">Сербский</option><option value="st">Сесото</option><option value="si">Сингальский</option><option value="sk">Словацкий</option><option value="sl">Словенский</option><option value="so">Сомали</option><option value="sw">Суахили</option><option value="su">Суданский</option><option value="tl">Тагальский</option><option value="tg">Таджикский</option><option value="th">Тайский</option><option value="ta">Тамильский</option><option value="te">Телугу</option><option value="tr">Турецкий</option><option value="uz">Узбекский</option><option value="uk">Украинский</option><option value="ur">Урду</option><option value="fi">Финский</option><option value="fr">Французский</option><option value="ha">Хауса</option><option value="hi">Хинди</option><option value="hmn">Хмонг</option><option value="hr">Хорватский</option><option value="ny">Чева</option><option value="cs">Чешский</option><option value="sv">Шведский</option><option value="eo">Эсперанто</option><option value="et">Эстонский</option><option value="jw">Яванский</option><option value="ja">Японский</option></select></td> <td align="center" class="SL_td" width="5%"> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div id="SL_TTS_voice" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/ttsvoice.png");" title="Прослушать"> </div> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div class="SL_copy" id="SL_copy" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/copy.png");" title="Скопировать"> </div> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div id="SL_bbl_font_patch"> </div> <div class="SL_bbl_font" id="SL_bbl_font" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/font.png");" title="Размер шрифта"> </div> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div id="SL_bbl_help" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/bhelp.png");" title="Справка"> </div> </td> <td align="right" class="SL_td" width="15%"> <div class="SL_pin_off" id="SL_pin" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/pin-on.png");" title="Закрепить всплывающее окно"> </div> </td> </tr> </table> </div> </div> <div id="SL_shadow_translation_result" style="visibility: visible;"> </div> <div class="SL_loading" id="SL_loading" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/loading.gif");"> </div> <div id="SL_player2"> </div> <div id="SL_alert100">Звуковая функция ограничена 200 символами</div> <div id="SL_Balloon_options" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/bg3.png") rgb(255, 255, 255);"> <div id="SL_arrow_down" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/down.png");"> </div> <table id="SL_tbl_opt" width="100%"> <tr> <td align="center" width="5%"><input checked="1" id="SL_BBL_locer" title="Показывать кнопку ImTranslator Bubble 3 секунд" type="checkbox" /></td> <td align="left" width="5%"> <div id="SL_BBL_IMG" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/bbl-logo.png");" title="Показывать кнопку ImTranslator Bubble 3 секунд"> </div> </td> <td align="center" width="70%"><a class="SL_options" href="chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/html/options/options.html?bbl" target="_blank" title="Показать настройки">Настройки</a> : <a class="SL_options" href="chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/html/options/options.html?hist" target="_blank" title="История переводов">История</a> : <a class="SL_options" href="chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/html/options/options.html?feed" target="_blank" title="Обратная связь">Обратная связь</a> : <a class="SL_options" href="https://www.paypal.com/cgi-bin/webscr?cmd=_s-xclick&hosted_button_id=GD9D8CPW8HFA2" target="_blank" title="Сделать пожертвование">Donate</a></td> <td align="right" width="15%"><span id="SL_Balloon_Close" title="Закрыть">Закрыть</span></td> </tr> </table> </div> </div> </div>
Тарихқа көз жүгіртсек, тағдыр тәлкегімен Қазақстан жеріне еріксіз қоныс аударған түрлі этностардың миллиондаған өкілдері келді.
Тұтастай алғанда 20 ғасырдың басынан бастап, тарихшылардың айтуынша, Қазақстанға 5,6 миллион адам әкелінген. Қазақ отбасыларының өздері ауыр экономикалық жағдайларды бастан кешіп, бұрын-соңды болмаған репрессияға ұшырап жатса да, қоныстанушыларға қолдау көрсетті.
Қазақ этносының ортақ тарихи тағдыры – ерекше төзімділік, олардың көзқарастары мен ұмтылыстарын қалыптастырып, ортақ құндылықтар мен мұраттарды нығайтты.
Н.Ә. Назарбаевтың Тәуелсіздік күні қарсаңында жарық көрген «Тәуелсіздік дәуірі» атты кітабында егемен ел дамуының күрделі кезеңі, жаңа әлеуметтік-саяси институттарды қалыптастыру сипатталады. Онда Елбасы «1995 жылы құрылған Қазақстан халқы Ассамблеясы – мәдениет пен ұлттардың диалогына қажетті айрықша қоғамдық алаң. Біздің еліміз жаһандық конфессияаралық диалогтың орталығына айналды: 2003 жылы Астанада тұңғыш рет шақырылған Әлемдік және дәстүрлі діндер басшыларының съезі сол уақыттан бері жүйелі түрде өткізіліп келеді. Алғашқы күннен-ақ конструктивті сипатқа ие болған біздің сыртқы саясатымыз «көпвекторлылық қағидатына» негізделген. Көршілермен татулығының арқасында Қазақстан тарихта тұңғыш рет нақты құжаттармен рәсімделген, халықаралық қоғамдастық мойындаған шекараға ие болды», деп атап өтеді.
Мерекенің басты мазмұны – Мемлекет басшысы Н.Ә.Назарбаевтың этносаралық және конфессияаралық қатынастар саласындағы теңдестірілген және көреген саясаты, қазақстандықтардың жоғары мәдениеті мен даналығы, ұлттар арасындағы бейбітшілік пен келісімді нығайту. Ол біздің жүрегімізге жақын, біздің еліміздің ең маңызды мерекелерінің бірі болып табылады.
Отандық тарихтың тәжірибесі мен сабақтары шынайы гуманизмнің мыңдаған мысалдарын, шынайы ризашылық пен риясыздықтың дәлелі. Ондаған жылдар бойы миллиондаған адам тағдырларының араласуы, жүздеген этностық топтардың дәстүрлері мен өмірлік негіздерін ендіру және өзара байыту бірегей рухани байлыққа ие болу, бірегей мәдениетті және прогрессивті ұлт қалыптастыруға мүмкіндік берді.
«Қазақстан тәуелсіздік жылдарында дәл осындай өз ұстанымын тауып, әлемге өз стратегиясын көрсетті, ұлтаралық келісімнің өзіне ғана тән іскерлік үлгісін жасады. Әрине мұндай үлгіні жасау уақыт, тұрақты күш-жігер мен ерен еңбекті талап етті, алайда нәтиже сол еңбекке татитын: қиын жағдайда біз байырғы қазақ жерінде тіршілік етіп жатқан барлық азаматтар мен этностардың патриотизміне және азаматтық жауапкершілігіне өзара түсіністігі мен толеранттылығына негізделген айрықша үлгі жасап шығардық», деп Елбасы «Тәуелсіздік дәуірі» кітабында заманауи тарихтың бұл күрделі кезеңін сипаттаған.
Алғыс айту күнінің басты мақсаты – қазақтарды және барлық этникалық топтарды бір-біріне қолдау көрсету арқылы ортақ тарихтың, бірлескен қиындықтардың ұжымдық естелігі негізінде қазақстандық сәйкестілікті нығайту және дамыту. Осы ретте, негізгі мақсаттар қатарын атап айтсақ: барлық этностық топтардың бір-біріне және қазақтарға әлеуметтік үйлесім мен ұлттық бірлік факторы ретінде алғыс білдіру; Қазақстанның аумағында әртүрлі этностардың пайда болуы, сақталуы және даму тарихы туралы білімді тереңдету; қоғамда депортацияланған халықтар тағдырында қазақ халқының ерекше рөлін сезінуді күшейту; қазақстандық патриотизм, азаматтық және рухани-мәдени қоғамдастық негізінде «Мәңгілік Ел» ұлттық патриоттық идеясымен біріктірілген қазақстандық сәйкестік пен бәсекеге қабілетті ұлт қалыптастыру; қоғамдық келісімді және ұлттық бірлікті, этностық топтардың достығын нығайту; қазақ халқының және барлық қазақстандық этностық топтардың мәдениеті мен дәстүрлерін құрметтеу.
Айта кету керек, Қазақстан халқы Ассамблеясына бейбітшілік пен келісімнің президенттік саясатының салтанатына айналған Алғыс айту күні ұйымдастырылуының үйлестірушісі болу тапсырылды. Осы мақсатта кең ауқымды ҚХА «Үлкен ел – Үлкен отбасы» жобасы жүзеге асырылуда. Оның шеңберінде елімізде бірқатар шаралар қолға алынуда. Мысалы «Алғыс айту – парызым» атты жоба бойынша 2017 жылы жеті мыңға жуық іс-шара ұйымдастырылып, үш миллионға жуық адам қамтылды. Президентке 800-ден астам хат жолданды, оның 30-дан астамы шетелдерден келген. Дәстүр бойынша іс-шаралар түрлі қайырымдылық акциялармен, жобалармен жалғасуда. Сондай-ақ «Алғыс философиясы», «Отбасы арқылы алғыс» сияқты халықтың түрлі санатын қамтитын көптеген іс-шаралар ұйымдастырылуда. Мұнда әрбір адам бақытқа қол жеткізе алды. Олар қазақ халқына алғыс айтып, жомарттық, даналық пен қонақжайлылық үшін ризашылық білдірді.
Алғыс айту күнінің екі жылдық тарихында бұдан басқа да шаралар жүйелі түрде ұйымдастырылуда. Жеке тоқталатын болсақ, науқас балаларға қолдау көрсету мен емдеуге бағытталған «Мейірімділік керуені» ұлттық акциясының шеңберінде «Қоржын» қайырымдылық шарасы, оқу және басқа мекемелерде алғыс тақырыбына арналған «Тарих ғибраты» сабағының он жылдығын атап өтуге болады.
Осылайша Қазақстанда Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың сындарлы саясатының нәтижесінде барша халық тыныштық пен үндестік, өзара сенім мен ынтымақтастықта өмір сүруде.
Владимир БОЖКО,
Парламент Мәжілісі Төрағасының орынбасары,
Қазақстан халқы Ассамблеясы Кеңесінің мүшесі, «Орыс, славян және казак ұйымдары қауымдастығы» қоғамдық бірлестігі төрағасының орынбасары