Газ саудасы делдалдардан тазартылады
<p style="text-align: justify;">Мәжіліс Спикері Нұрлан Нығматулиннің төрағалығымен өткен жалпы отырыста депутаттар «Газ және газбен жабдықтау туралы» заң жобасына түзетулерді мақұлдады. Бұл құжатқа Мәжіліс депутаттары өздері бастамашы болған еді. Депутаттар, сондай-ақ сайлау туралы, коммерциялық емес ұйымдардың қызметі, сақтандыру және сақтандыру қызметі, валюталық реттеу және валюталық бақылау және ТМД Экономикалық сотының мәртебесіне қатысты құжаттарды тұтастай мақұлдады.<br /> </p> <div alt="0" id="SL_balloon_obj" style="display: block;"> <div class="SL_ImTranslatorLogo" id="SL_button" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/imtranslator-s.png"); display: none; opacity: 1;"> </div> <div id="SL_shadow_translation_result2" style="display: none;"> </div> <div id="SL_shadow_translator" style="display: none;"> <div id="SL_planshet"> <div id="SL_arrow_up" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/up.png");"> </div> <div id="SL_Bproviders"> <div class="SL_BL_LABLE_ON" id="SL_P0" title="Google">G</div> <div class="SL_BL_LABLE_ON" id="SL_P1" title="Microsoft">M</div> <div class="SL_BL_LABLE_ON" id="SL_P2" title="Translator">T</div> </div> <div id="SL_alert_bbl" style="display: none;"> <div id="SLHKclose" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/delete.png");"> </div> <div id="SL_alert_cont"> </div> </div> <div id="SL_TB"> <table cellspacing="1" id="SL_tables"> <tr> <td align="right" class="SL_td" width="10%"><input id="SL_locer" title="Зафиксировать язык" type="checkbox" /></td> <td align="left" class="SL_td" width="20%"><select id="SL_lng_from" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/select.png") 100% 0px no-repeat rgb(255, 255, 255);"><option value="auto">Определить язык</option><option value="az">Азербайджанский</option><option value="sq">Албанский</option><option value="en">Английский</option><option value="ar">Арабский</option><option value="hy">Армянский</option><option value="af">Африкаанс</option><option value="eu">Баскский</option><option value="be">Белорусский</option><option value="bn">Бенгальский</option><option value="my">Бирманский</option><option value="bg">Болгарский</option><option value="bs">Боснийский</option><option value="cy">Валлийский</option><option value="hu">Венгерский</option><option value="vi">Вьетнамский</option><option value="gl">Галисийский</option><option value="el">Греческий</option><option value="ka">Грузинский</option><option value="gu">Гуджарати</option><option value="da">Датский</option><option value="zu">Зулу</option><option value="iw">Иврит</option><option value="ig">Игбо</option><option value="yi">Идиш</option><option value="id">Индонезийский</option><option value="ga">Ирландский</option><option value="is">Исландский</option><option value="es">Испанский</option><option value="it">Итальянский</option><option value="yo">Йоруба</option><option value="kk">Казахский</option><option value="kn">Каннада</option><option value="ca">Каталанский</option><option value="zh-CN">Китайский (Упр)</option><option value="zh-TW">Китайский (Трад)</option><option value="ko">Корейский</option><option value="ht">Креольский (Гаити)</option><option value="km">Кхмерский</option><option value="lo">Лаосский</option><option value="la">Латинский</option><option value="lv">Латышский</option><option value="lt">Литовский</option><option value="mk">Македонский</option><option value="mg">Малагасийский</option><option value="ms">Малайский</option><option value="ml">Малайялам</option><option value="mt">Мальтийский</option><option value="mi">Маори</option><option value="mr">Маратхи</option><option value="mn">Монгольский</option><option value="de">Немецкий</option><option value="ne">Непали</option><option value="nl">Нидерландский</option><option value="no">Норвежский</option><option value="pa">Панджаби</option><option value="fa">Персидский</option><option value="pl">Польский</option><option value="pt">Португальский</option><option value="ro">Румынский</option><option value="ru">Русский</option><option value="ceb">Себуанский</option><option value="sr">Сербский</option><option value="st">Сесото</option><option value="si">Сингальский</option><option value="sk">Словацкий</option><option value="sl">Словенский</option><option value="so">Сомали</option><option value="sw">Суахили</option><option value="su">Суданский</option><option value="tl">Тагальский</option><option value="tg">Таджикский</option><option value="th">Тайский</option><option value="ta">Тамильский</option><option value="te">Телугу</option><option value="tr">Турецкий</option><option value="uz">Узбекский</option><option value="uk">Украинский</option><option value="ur">Урду</option><option value="fi">Финский</option><option value="fr">Французский</option><option value="ha">Хауса</option><option value="hi">Хинди</option><option value="hmn">Хмонг</option><option value="hr">Хорватский</option><option value="ny">Чева</option><option value="cs">Чешский</option><option value="sv">Шведский</option><option value="eo">Эсперанто</option><option value="et">Эстонский</option><option value="jw">Яванский</option><option value="ja">Японский</option></select></td> <td align="center" class="SL_td" width="3"> <div id="SL_switch_b" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/switchb.png");" title="Перевернуть языки"> </div> </td> <td align="left" class="SL_td" width="20%"><select id="SL_lng_to" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/select.png") 100% 0px no-repeat rgb(255, 255, 255);"><option value="az">Азербайджанский</option><option value="sq">Албанский</option><option value="en">Английский</option><option value="ar">Арабский</option><option value="hy">Армянский</option><option value="af">Африкаанс</option><option value="eu">Баскский</option><option value="be">Белорусский</option><option value="bn">Бенгальский</option><option value="my">Бирманский</option><option value="bg">Болгарский</option><option value="bs">Боснийский</option><option value="cy">Валлийский</option><option value="hu">Венгерский</option><option value="vi">Вьетнамский</option><option value="gl">Галисийский</option><option value="el">Греческий</option><option value="ka">Грузинский</option><option value="gu">Гуджарати</option><option value="da">Датский</option><option value="zu">Зулу</option><option value="iw">Иврит</option><option value="ig">Игбо</option><option value="yi">Идиш</option><option value="id">Индонезийский</option><option value="ga">Ирландский</option><option value="is">Исландский</option><option value="es">Испанский</option><option value="it">Итальянский</option><option value="yo">Йоруба</option><option value="kk">Казахский</option><option value="kn">Каннада</option><option value="ca">Каталанский</option><option value="zh-CN">Китайский (Упр)</option><option value="zh-TW">Китайский (Трад)</option><option value="ko">Корейский</option><option value="ht">Креольский (Гаити)</option><option value="km">Кхмерский</option><option value="lo">Лаосский</option><option value="la">Латинский</option><option value="lv">Латышский</option><option value="lt">Литовский</option><option value="mk">Македонский</option><option value="mg">Малагасийский</option><option value="ms">Малайский</option><option value="ml">Малайялам</option><option value="mt">Мальтийский</option><option value="mi">Маори</option><option value="mr">Маратхи</option><option value="mn">Монгольский</option><option value="de">Немецкий</option><option value="ne">Непали</option><option value="nl">Нидерландский</option><option value="no">Норвежский</option><option value="pa">Панджаби</option><option value="fa">Персидский</option><option value="pl">Польский</option><option value="pt">Португальский</option><option value="ro">Румынский</option><option selected="selected" value="ru">Русский</option><option value="ceb">Себуанский</option><option value="sr">Сербский</option><option value="st">Сесото</option><option value="si">Сингальский</option><option value="sk">Словацкий</option><option value="sl">Словенский</option><option value="so">Сомали</option><option value="sw">Суахили</option><option value="su">Суданский</option><option value="tl">Тагальский</option><option value="tg">Таджикский</option><option value="th">Тайский</option><option value="ta">Тамильский</option><option value="te">Телугу</option><option value="tr">Турецкий</option><option value="uz">Узбекский</option><option value="uk">Украинский</option><option value="ur">Урду</option><option value="fi">Финский</option><option value="fr">Французский</option><option value="ha">Хауса</option><option value="hi">Хинди</option><option value="hmn">Хмонг</option><option value="hr">Хорватский</option><option value="ny">Чева</option><option value="cs">Чешский</option><option value="sv">Шведский</option><option value="eo">Эсперанто</option><option value="et">Эстонский</option><option value="jw">Яванский</option><option value="ja">Японский</option></select></td> <td align="center" class="SL_td" width="5%"> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div id="SL_TTS_voice" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/ttsvoice.png");" title="undefined"> </div> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div class="SL_copy" id="SL_copy" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/copy.png");" title="Скопировать"> </div> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div id="SL_bbl_font_patch"> </div> <div class="SL_bbl_font" id="SL_bbl_font" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/font.png");" title="Размер шрифта"> </div> </td> <td align="center" class="SL_td" width="8%"> <div id="SL_bbl_help" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/bhelp.png");" title="Справка"> </div> </td> <td align="right" class="SL_td" width="15%"> <div class="SL_pin_off" id="SL_pin" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/pin-on.png");" title="Закрепить всплывающее окно"> </div> </td> </tr> </table> </div> </div> <div id="SL_shadow_translation_result" style="visibility: visible;"> </div> <div class="SL_loading" id="SL_loading" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/loading.gif");"> </div> <div id="SL_player2"> </div> <div id="SL_alert100">Звуковая функция ограничена 200 символами</div> <div id="SL_Balloon_options" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/bg3.png") rgb(255, 255, 255);"> <div id="SL_arrow_down" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/down.png");"> </div> <table id="SL_tbl_opt" width="100%"> <tr> <td align="center" width="5%"><input checked="1" id="SL_BBL_locer" title="Показывать кнопку ImTranslator Bubble 3 секунд" type="checkbox" /></td> <td align="left" width="5%"> <div id="SL_BBL_IMG" style="background: url("chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/img/util/bbl-logo.png");" title="Показывать кнопку ImTranslator Bubble 3 секунд"> </div> </td> <td align="center" width="70%"><a class="SL_options" href="chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/html/options/options.html?bbl" target="_blank" title="Показать настройки">Настройки</a> : <a class="SL_options" href="chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/html/options/options.html?hist" target="_blank" title="История переводов">История</a> : <a class="SL_options" href="chrome-extension://noaijdpnepcgjemiklgfkcfbkokogabh/content/html/options/options.html?feed" target="_blank" title="Обратная связь">Обратная связь</a> : <a class="SL_options" href="https://www.paypal.com/cgi-bin/webscr?cmd=_s-xclick&hosted_button_id=GD9D8CPW8HFA2" target="_blank" title="Сделать пожертвование">Donate</a></td> <td align="right" width="15%"><span id="SL_Balloon_Close" title="Закрыть">Закрыть</span></td> </tr> </table> </div> </div> </div>
Газ тапшылығын болдырмауды көздейді
«Газ және газбен жабдықтау туралы» заң жобасының дүниеге келуіне сұйытылған мұнай газ нарығындағы ахуал себеп болып отыр. Өйткені еліміздің тауарлық газбен газдандырылмаған өңірлеріндегі тұрғындар мен кәсіпорындар тұтынатын, сондай-ақ көлік құралдарына пайдаланылатын көгілдір отын нарығында өндіруші мен тұтынушы мүддесіне сай емес келеңсіздіктер қалыптасқан.
– Біздің елімізде сұйытылған газдың бекітілген шекті көтерме сауда бағасы бүгінгі күні, қосылған құн салығын есепке алмағанда, тоннасы 38437 теңгені құрайды. Ұсынылып отырған заң жобасының мақсаты – сұйытылған мұнай газын шығару көлемін арттыруға өндірушілердің қызығушылығын тудыру арқылы сұйытылған мұнай-газ тапшылығын болғызбау. Ол үшін цифрландыру және бизнес үшін әкімшілік кедергілерді қысқарту бойынша жүргізіліп жатқан саясат шеңберінде шығынмен жұмыс істеп отырған зауыттарға сұйытылған мұнай газын ішкі нарыққа беруді енгізгеннен кейін электронды сауда алаңдары арқылы олардың кірістілігін қамтамасыз ету көзделген, – деді заң жобасын таныстырған Мәжіліс депутаты Бақтықожа Ізмұхамбетов.
Баяндамашы еліміздің әр өңірінде ауық-ауық байқалып тұратын газ тапшылығының себептерін де атап өтті. Мәселен, қазір сұйытылған газдың бөлшек саудадағы бағасы көтерме саудадағы бағадан едәуір жоғары болғандықтан, бұл сала делдалдардың майлы шелпегіне айналған. Тіпті бөлшек саудадағы бағаның өзі көрші елдердегі көтерме бағадан да төмен болғандықтан, газды заңсыз экспорттауға құлшынып отырғандар да аз емес.
Б.Ізмұхамбетов газ өндіретін зауыттар бағаның төмендігіне байланысты ішкі нарықта шығынға ұшырап отырғандығын да жеткізді.
– Қазақстандық сұйытылған газды өндірушілердің тек 2017 жылы ғана ала алмаған кірісінің көлемі 38 млрд теңгеден астам соманы құрайды. Ал енді негізгі кіріс зауыттан тұтынушыға дейін жеткізетін делдалдар тізбегінің қалталарына түсіп отыр. Мұндай жағдайда зауыттарға сұйытылған газды ішкі нарыққа беру, әсіресе оны өндіру көлемін арттыру мүлде тиімсіз, – деді депутат.
Оның айтуынша, елімізде өндірілетін газдың 72 пайызы ішкі нарықтың сұранысын жауып отыр. Бұл қалып сақталар болса 2019 жылы елімізде газдың тапшылығы сезіле бастауы мүмкін.
Сондықтан да сұйытылған газдың шығару көлемін арттыру, өндірушілердің қызығушылығын тудыру арқылы сұйытылған мұнай-газ тапшылығын болдырмау мақсатын көздейтін заң жобасы өндіруші мен тұтынушының мүддесіне сай келетіндігін атап өтті.
Депутаттардың пайымдауынша, газ нарығын тәртіпке келтірудің бірден-бір жолы – зауыттарға сұйытылған мұнай-газды ішкі нарыққа электронды сауда алаңдары арқылы беруді енгізу. Бұл жаңашылдық келесі жылдан бастап 2021 жылға дейін кезең-кезеңмен енгізілмек. Бастапқыда электронды алаңға газдың 10-20 пайызы шығарылып, кейін толықтай сандық жүйеге көшіріледі. Демек, болашақта қазіргі Энергетика министрлігі бекітіп отырған шектік баға түсінігі жойылады.
Өнеркәсіп кәсіпорындары, автокөліктік газ құю стансалары, газ толтыру бекеттері газды қазіргідей делдалдардың көмегіне жүгінбей-ақ электронды сауда алаңдарында сатып алатындықтан, көгілдір отын бағасының төмендеуі де жоққа шығарылмайды.
Депутаттар аталған «Газ және газбен жабдықтау туралы» заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады.
Тұтас мақұлданған жобалар
Жалпы отырыста халық қалаулылары «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңға түзетулер енгізуге қатысты Конституциялық заң жобасын жұмысқа қабылдады. Құжат жаңа институттарды енгізуге, құқықтық олқылықтар мен қайшылықтарды жою арқылы сайлау заңнамасын жетілдіруге бағытталған. Конституциялық заңға ұсынылып отырған түзетулер барынша ашық әрі демократиялық сайлау процесін қамтамасыз етуге ықпал етпек. Бұл ретте сайлау мәселелері бойынша түзетулерге қатысты заң жобасы да жұмысқа алынды.
Осы күні Мәжілісте бірқатар заңнамалық актілер екінші оқылымда мақұлданды. Оның ішінде, коммерциялық емес ұйымдардың қызметіне қатысты заң жобасын екінші оқылымға дайындау барысында қолданыстағы заңнамаға, заң техникасы қағидаларына сәйкес келтіруге бағытталған редакциялық-нақтылау сипатындағы түзетулер енгізілген.
Айта кетерлігі, «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасының құрылуын және жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін осы заң қолданысқа енгізілген күннен бастап 5 жылға дейінгі өтпелі кезең аталған заңмен белгіленді, бұл кезең өткеннен кейін Үкімет ҰКП қатысушыларының құрамынан шығады. Осыған байланысты Мәжіліс депутаттары ҰКП-ның Үкіметпен және мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылының жаңа нысанын енгізуге, өңірлік палаталарда аудандық кеңестер, салалық кеңестер қалыптастыру үшін құқықтық негіз құруға, Үкімет өкілдерінің ұлттық кәсіпкерлер палатасының басқару органдары – съезд және төралқа жұмысына қатысуы туралы норманы алып тастауға қатысты түзетулер ұсынды.
Сондай-ақ осы күні Мәжіліс сақтандыру және сақтандыру қызметіне түзетулерді, сонымен қатар валюталық реттеу және валюталық бақылау туралы және оған ілеспе заң жобаларын екінші оқылымда мақұлдады.
Жалпы отырыста 1992 жылғы 6 шілдедегі ТМД Экономикалық сотының мәртебесі туралы келісімге өзгерістер енгізу туралы хаттама депутаттар тарапынан қолдауға ие болып, Қазақстан мен Қытай үкіметтері арасындағы біздің елге тікелей инвестициялар салуды жүзеге асыратын Қазақстан-Қытай өндірістік қуаттарының ынтымақтастығы қоры кірісінің жекелеген түрлерін салық салудан босату туралы келісімді ратификациялау бойынша бейінді комитеттерге қорытынды әзірлеу мерзімі белгіленді.
Серік ӘБДІБЕК,
«Егемен Қазақстан»