Сисем – елдің есігі, ердің бесігі

«Майлы қиян» Маңғыстаудың дүр ерлерінің – көк сүңгілі батыр­ларының, «тура биде туған жоқ» деп әділін айтып қасқайып өткен би-шешендердің, маңда­йына біткен мал-мүлкінің бере­ке­сін ел-жұртымен бөліскен са­қи­мырзалар мен ел басқарған руба­сылардың, сондай-ақ рухани көсемдердің мәңгілік ме­кені. Бүгінгі тілмен айтсақ, ел­дің мақтан тұтар тұлғалары таң­дап тұрып жерленетін пантеон. Маңғыстаудағы кәсіпкер, ел­дік мәселелерге бейжай қа­рай алмайтын азаматтардың ұйым­дастыруымен Сисем атаға және сол қауымдағы ата-бабалар рухына арналып берілген ас халықтың зор қолдауына ие болды. 130 киіз үй тігіліп, 5000-нан аса адам жиылған ас екі күнге созылды. Аста Маңғыстау облысының әкімі С.Трұмов, белгілі ақын С.Нұржан, ұйымдастырушылар атынан белгілі кәсіпкер С.Мұса­баев сөйлеп, астың мә­ніне, оның Сисем ата басында берілуінің маңыздылығына тоқталды. 

Ас бағдарламасында аруақ­тарға Құран бағышталып, ата шапан таратылды, ошақ бәй­ге, аламан бәйге, қазақ күре­сі, ақындар мүшәйрасы мен жыр­шы-жыраулар байқауы ұйым­дастырылды. Астың алғашқы күнінде өткен ошақ бәйгеге қа­тысқан 30-ға жуық жүйрік 21 ша­қырым, 6 айналымды ба­ғын­­дырды. Нәтижесінде ақ­­тау­лық А.Абдул­дановтың «Хан­шайымы» 1-орынды ие­леніп, 1 миллион теңгені жеңіп алды. Шебір ауылынан А.Ер­жігітовтің «Айжирені» екінші, Таушық ауылынан келген Х.Бимырзаевтың «Көкбастауы» үшінші орыннан көрінді. Асқа келген ағайынның аңса­рын аударған 36 шақырымды он айналымда шауып өту межеленген аламан бәйгеде Алматы қаласынан келген Қайрат Ма­ха­новтың «Қоянқасқасы» мә­ре сызығын бірінші болып ке­сіп өтіп, Ақтау қаласынан екі бөлмелі пәтердің кілтін қан­жы­ғасына байлады. Екінші орын­нан астаналық Базарбай Нұ­рисламның «Дарабозы» көрінсе, үшінші орынның жүлдесін құлсарылық «Бахай» корпорациясының «Жеті қа­зына» атты жүйрігі еншіледі. Ошақ және аламан бәйгелерде жүл­де тек үш орынмен шектеліп қалмай, төртінші, бесінші орында келген жүйріктер де сый-сияпаттарға ие болды. 

Қазақ күресіне алдын ала бекі­тілген ережеге сай салма­ғы 90 кг-нан, жасы 18-ден ас­қан 21 балуан қатысты. Арала­­­рында халқымыздың айтулы­ балуан ұлдары – «Әлем бары­сының» екі дүркін, «Қазақстан барысының» екі дүркін же­ңім­пазы, Қазақстанн­ың бір­неше дүркін «Түйе палуаны» А.Нұғымаров, «Қазақстан бары­сының» күміс, екі рет қо­ла жүл­дегері Р.Әбдіразақов, Түр­кіс­тан облысынан келген «Әлем барысының» күміс жүлдегері, Қазақстанның бірнеше дүркін жеңімпазы Е.Мұзапаров, сон­дай-ақ небір додаларда ол­жа салған қарағандылық Б.Ах­мет­беков, қос қызылорда­лық М.Исағабылов пен Н.Сәлім­ге­реев, дзюдодан бірнеше дүр­кін Ресей федерациясының жеңім­пазы, самбодан Еуропа чемпионы А.Ханбиев, халық ықыласымен «Қара бура» атан­ған маңғыстаулық палуан Н.Жа­рылғапов сынды «сен тұр, мен атайын» айтулы палуандар қатыс­қан күресте Н.Жарылғапов бас жүлде – Ақтау қаласынан бір бөл­мелі пәтерді иеленді. Екінші орынды ресейлік А.Ханбиев, үшінші орынды Е.Мұзапаров иеленді. 

Жыршылар мен ақындардың жыр­лары да көрерменнің қоше­мет­іне ие болып, араларынан өз жүйріктерін анықтап берді. 

Сисем атадағы ас тек қызу тартыспен өткен спорттық шараларымен қызықты болған жоқ, бабалар рухын қастерлеп, ұр­­пақ санасын жаңғыртар тағы­лымдылығымен тартымды болды. «Өлі разы болмай, тірі байы­­майды» дейтін халқымыз, Маң­ғыстаудағы «мен» деген ерлердің «сүйегім Сисемде қалса» деген арманына айналған қасиетті орында берілген ас – өлілер ру­хын шаттандырып, тірілер үшін сауап болар шара деп есеп­тей­міз. Оқылған Құран сүре­лерінің, берілген ас-садақаның шапағаты тек бір қауым емес, «тіршілік сапарын аяқтағанда келіп жатар мәңгілік мекенінің бір уыс топырағы пенде туыл­ған сәтте-ақ бұрқ ете қалады» дейтін халық нанымына сәйкес, топырағы Сисем ата қауымынан тысқары бұйырған күллі әу­лие-әнбиелердің аруағына бағыш­талған ауқымды ас – Маңғыстау тарихында қалар ірі әрі ізгі шара болды. 

Маңғыстау облысы