Қазақ музыкасының қарашаңырағы

Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген ұжымы, Дүниежүзілік және Халықаралық байқаулардың лауреаты, «Халықтар достығы» орденді қазақтың Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптары оркестрі – халқымыздың музыкалық өнерін, біре­гей музыкалық аспаптарын, ұлы дала әуені­нің сұлулығын үздіксіз дәріптеп келе жатқан еліміздегі тұңғыш әрі теңде­сі жоқ музыкалық ұжымы. Осынау 85 жыл­дық тарихында бұл ұжым ұлттық музы­ка мәдениетінің мақтанышына айналды.

Құрманғазы оркестрінің мерейтойы – қазақ елінің мәдениеті мен руха­ниятындағы айтулы оқиға. Құрманғазы атындағы оркестрде өнер көрсету кез келген өнерпазға бұйыра бермейтін бақыт. «Ұлтымыздың төлқұжаты», «қазақтың бренді» атанған оркестр музыканттары, ұлттық музыка мақтаныштары: бас домбырашылар тобы, ұрмалы аспаптар тобы, үрмелі аспапшылар, сырнайшылар, прима домбырашылар, шертер домбырашылар, бас қобызшылар, альт-қобызшылар, қыл қобызшылар, қобыз-контрабас тобы концертмейстерлерімен бірге сах­наға жеке-дара шақырылып, олар залмен жүріп өтті. Залда отырған көрермендердің оркестр мүшелеріне құрмет-қошеметі мен ықыласы да ай­рықша болды.

Бұдан соң концертке жиылған қауым де­ректі фильм тамашалап, оркестрдің өмір та­рихы туралы мол дерекке қанық­ты.

Тұңғыш Президент – Елбасы Қоры сый­лығының лауреаты, «Дарын» мемле­кеттік жастар сыйлығының лауреаты Абылай Тілепбергеннің дирижерлік жасауы­мен композитор Сыдық Мұха­мет­жановтың «Шаттық отаны» күйі­мен ашылған концертте алғашқы сөзді Құрманғазы атындағы Қазақ мем­ле­кет­­тік академиялық халық аспаптары оркестрінің директоры Қуанышбек Мұ­қанғалиев алып, ол оркестрдің құ­рылғанынан бастап қалыптасу, өр­кендеу кезеңіндегі жетістіктері мен еңбек сіңірген ардагер жетекшілердің ең­бегін саралап өтті. Қазақстан Мәде­ниет және спорт министрі Ақтоты Райымқұлова­ның, Алматы қаласының әкімі Бақыт­жан Сағынтаевтың, Халықара­лық ТҮРКСОЙ ұйымы бас хатшысы Дүй­сен Қасейіновтің құттықтау хаты оқыл­ды. Мәдениет және спорт министрі­нің бұйрығымен Құрманғазы атындағы халық аспаптары оркестрінің бір топ әртісі – Асыл Сәдуақасқызы, Әділ Ербо­лат, Алтай Ғазиз, Ардақ Итекеева «Қазақ­стан Республикасының Мәдениет саласы­ның үздігі» төсбелгісімен марапатталды.

Құрманғазының «Адайы» мен «Сер­перінсіз», «Сарыарқасыз» көрермен сер­піл­ген бе? Оркестрдің айбары да, айна­сы да осы күйлер болып қалыптас­қан­дықтан, ел рухының жаршысындай жігерді жанып, екпіндете басталатын күй маржанын көрермен әрқашан елең­дей күтіп отырады. Орындалған сайын шетсіз-шексіз жазира даланы дөңгелен­тіп көз ал­дыңа әкелетін күйден әр көрер­мен музыка аспаптарының ғажап шектері­нің сиқырын таниды. Сондықтан Құрманғазы атындағы халық аспаптары оркестрінің жеке қойылған әр концертін «күй антологиясы» десек, жарасар. Қорқыттың күйі «Қоңыр», Тәт­тім­беттің «Сарыжайлауы», Нұрғиса Тілен­диевтің «Темірбектің төкпесі», «Махам­бет», Б.Жұманиязовтың «Серпін» күй­лері кеш ажарын аша түсті. Оркестрдің кон­церт­тік бағдарламаларында қазақ компози­тор­лары шығармаларының орны бөлек. Әсіресе Шәмші Қалдаяқов, Әсет Бей­сеуов, Алтынбек Қоразбаевтың бірде тамыр­ды шымырлатып, қанды тулататын, бірде жүректі елжіретіп, әсем әуен бесігін­де бөлейтін сұлу да сазды әндеріне кеңінен орын берілген. Кеште орындалған «Сағындым Алматымды», «Ана туралы жыр», «Ана» секілді әндер – соның айғағы.

Құрманғазы оркестрі – еліміздің ең үз­дік ән­шілерінің сүйікті оркестрі. Олар орын­­даған қазақ және шетел ком­пози­тор­лары­­ның әндері оркестр құдіретін одан са­йын биіктете түсті. Сахнада қазақ өнері­нің бұл­бұлы, КСРО халық артісі Бибі­гүл Тө­ле­генова әйгілі «Гәккуін» орын­дап, Қа­зақ­­стан­ның халық әртістері Нұр­ғали Нү­сіп­­жанов «Алқоңыр­ды», Мақ­пал Жүнісова «Ана» әнін әуелетіп, Қазақстан­ның еңбек сіңір­­ген қайраткері Айгүл Қо­санова «Қыз дәу­рен – ән дәурені» мен «Айнамкөзді» шырқады.

Өнер атаулының төресі – классика­лық музыка екені белгілі. Эстетика­лық көркемдігі биік, әлемдік мәдени құн­ды­лыққа айналған орыс, кеңес және Еуропа композиторлары шығармаларының Құрманғазы оркестрінің репертуарынан алатын үлесі мол. Антонио Вивальдидің «Жаз», Петр Чайковскийдің «Пляска скоморохов», Иоганн Штраустың «На пре­к­расном голубом Дунае», Джоаки­но Россинидің «Вильгельм Телль» операсы­н­а увертюрасы, Даниэль Уильямс­тің «Виктори» атты классикалық шығарма­лары қазақ ұлттық музыка аспаптарының үнімен жаңа бояу тауып, түрлене түсті.

Қазақ өнерін биік деңгейде насихаттап келе жатқан Құрманғазы атындағы оркестрдің мәдени-рухани кеңістіктен алатын орны да, маңызы да ерекше. Оркестрдің мақсаты – «Мәңгілік елдің» ұлы мұрасын мәңгілікке ұштастыру.

АЛМАТЫ