Балтық мүйісіндегі саяси текетірес

Мәселе түсінікті болу үшін Балтық мүйісіне аз-кем тоқта­лайық. Ұзындығы 65 шақырымға созылатын бұл жер Польшаның сол­түс­ті­гін­де Ресейдің Кали­нинг­рад өңірімен түйіскен тұста орналасқан. Мүйістің 35 ша­қы­рымы Ресейге, қалған 30 шақырымы Польшаға тиесілі. Сондықтан оның ата­уы да әр жерде түрліше ай­ты­лады. Солтүстіктегі көр­шіміз оны Балтық мүйісі десе, Польша Вислин мүйісі дей­ді.

Ондағы шығанақтың ата­уы да екі түрлі: батыс бө­лігі – Вислин лагуны, шы­­ғысы – Калининград шы­ғанағы. Балтық теңізіне шы­ға­тын тұс біреу ғана. Оның өзі Ресей шекарасында орна­лас­қан. Бар мәселенің туындауы да осыған келіп тір­еледі. Польшаның ең үлкен қалаларының бірі Эль­блонг­та­ғы порттан теңізге шығу үшін Ресейдің шекарасын кесіп өтуі тиіс. Екіжақты келіс­сөздердің нәтижесінде жүк тасымалдайтын кемелер арна­йы тексерістен өтпейді. Бірақ жеке катерлер, яхталар арнайы рұқсат алуы тиіс.

2006 жылы Ресей билігі Бал­тық бұғазы арқылы Поль­ша кемелерінің өтуіне ты­йым салған еді. Осыған бай­ланысты Польшада Вислин мүйісіне канал салу ту­ралы әңгіме қозғалып, шешім қабылданған. Алайда кейі­нірек үкімет тіз­гінін ұс­таған Дональд Туск Ресей­мен мәмілеге келді. Содан кейін Ресей ше­ка­расын жап­қан емес. Де­генмен, кейін­гі жылдары Польшада канал салу жос­па­ры қайта көте­ріліп, былтыр жобаны жүзе­ге асыру жұмысы басталып кет­ті.

 Құрылыс аяқталғанда 100 шақырымға дейінгі су жолы қысқартылып, Балтық те­ңізіне тікелей шығуға мүм­­кіндік жасалмақ. Жоба ту­ралы талайдан бері айты­лып келе жатқанымен, оның құрылысы 2019 жылы бас­тал­ған-ды. Жоспарға сәйкес, каналдың ұзындығы 1305 метрге жетеді. Польша билігі құрылысты 2022 жы­лы аяқтауды жоспарлап отыр. Жоба құны әзірге 2 млрд злотиға тең (500 млн доллар).

Польша президенті Анд­жей Дуданың айтуын­ша, канал салу арқылы Польша Ресейдің ықпа­лынан құтылып, тәуел­сіз­дігін нығайта түспек. Ел президентінің пайымдауынша, мұндай жобалар қосымша жұмыс орнын ашады. Сондай-ақ ол Батыс Еуропа елдерімен бәсекелесуге әзірміз деп мәлім­деп, Батыспен байла­ны­сын күшейтуге дайын екенін жеткізді.

«Біз жобаға мол инвес­тиция тартуды жоспарлап отырмыз. Құрылысты тоқтатуды, кейінге шегеруді немесе қысқартуды жос­пар­лап отырғанымыз жоқ. Өйткені бұл инвестиция ел эко­номикасына мол қаржы құяды», деді ол.

Биліктің амбициясына қарамастан, Польшада да, шетелде де оған қарсылар жетерлік. Әсіресе елдегі оппозиция өкілдері жобаның өз-өзін ақтамайтынын алға тартады. Ал экология бел­сен­ділері бұл бастама­ны табиғатты бүлдіру деп есеп­тей­ді. Оған қоса, Поль­ша­ның Вислин мүйісіне канал қазуы Ресейге де ұнаған жоқ.

Биыл Польшада прези­дент­тік сайлау өтеді. Жос­­­пар бойынша электорат 10 мамырда дауыс беруі тиіс еді. Коронавирус пандемиясына байланысты сайлау кейінге шегеріліп, 28 маусымға бел­гі­лен­ді. Президенттіктен үміт­­керлер енді Вислин мү­йі­­­­сіне канал қазу жобасын саяси науқанның бір бөлігіне айналдырып отыр. «Азаматтық алаң» оп­позициялық блок тара­пы­нан сайлауға түсіп жат­қан Рафал Тшасковский же­ңіске жетсе, құрылысты тоқ­татуға уәде берді.

Ресейлік бұқаралық ақпа­рат құралдары Поль­ша­ның бұл бастамасын қатты сынға алды. Әсіресе баспасөз беттерінде Вислин мү­йісіне канал салуды Еуро­палық комиссия қол­да­май отырғаны жиі ай­ты­­лады. Дегенмен, бұл шын­дыққа сай келмейді.

Қазіргі таңда Польша билігі мен Еуропалық комиссия мүйіске су жолын салу туралы келіссөз жүр­гі­зіп жатыр. Еуропалық парла­менттің ресми сайтында жобаға қатысты нақты шешім әлі шықпағаны жа­зыл­­ған. Әйтсе де ресми түрде Варшава жобаны жалғас­ты­ру үшін оның тиім­­ділігі мен қоршаған ор­­­таға қауіп төн­дірмейтінін дә­­­лелдеуі тиіс. Алда-жал­­да Анджей Дуданың әкім­ші­лігі қарт құр­лық шенеу­нік­терінің көзін жет­кіз­бесе, Еуропалық комис­сия құ­рылысқа тоқтау са­лу­ға құ­қы­лы.

Қысқасы, Вислин мүйі­­сіне канал салудың эко­но­­ми­калық жағынан гөрі, сая­си астары басым болып тұр. Польша билігі осы қадам арқылы Батыс Еуропаның демократия­сы­на жақындығын біл­ді­ріп, Ресейдің кез келген ықпалынан арылуды көздейді.