Адам мен бизнес құқығы – басты назарда

Алқалы жиында Президент Әкім­шілігі Басшы­сының орынбасары Ержан Жиенбаев сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес еліміздің стратегиялық дамуындағы негізгі басым­дық­тардың бірі екенін айта келіп: «Соңғы жылы бұл бағытта ат­қарылған жұмыс аз емес, ол жү­­йелі сипатқа ие болуда. Мем­лекет басшысының Жол­дауы арқылы жария еткен тапсыр­маларын орындау үшін қазір­дің өзінде құқық қорғау орган­дары қызметкерлерінің, судья­лардың, пара берушілер мен дел­далдардың жемқорлығы үшін жа­уапкершілік қатаңдатылды. Аса ауыр жемқорлық қылмыс үшін шартты түрде мерзімінен бұрын босату алынып тасталды. Қазақстан ГРЕКО халықаралық ұйымына қосылды. Мықты құ­қықтық іргетас қаланды және реформаларды табысты жүзеге асыру үшін жемқорлыққа қарсы шаралар мен бастамалардың барлық топтамаларының мүлтіксіз әрі шынайы орындалуына қол жет­кізу өте маңызды. Адам мен бизнес құқығын қорғау басты назарда қала береді», деді.

Жиында баяндама жасаған Сы­байлас жемқор­лыққа қар­сы іс-қи­мыл агенттігінің төр­аға­сы Алик Шпекбаев 2020 жы­лы қарама­ғын­дағы қызмет­кер­лердің сыбайлас жемқорлық әре­кеттері үшін 6 саяси қызметші отстав­каға жіберіліп, 9 саяси қыз­метші, әкімшілік мемле­кет­тік қызмет лауазымындағы 39 басшы және квазимемлекеттік сек­­тордың 5 топ-менеджері тәр­тіп­тік жауапкершілікке тартыл­ғанын жет­кізді. Осы орайда ол: «Барлығы басшы болуға ұмтылады, бірақ кез келгені қарамағындағы қызмет­кері үшін жауапкершілік алуға дайын емес. Осы тұрғыда біз кеңесіп, агент­тік қызметкері сыбайлас жем­қорлық құқық бұзушылыққа жол берсе, оның тікелей басшы­сын ат­қаратын лауазымынан бірден бо­сату туралы шешім қабыл­да­дық. Тек басшылар сыбайлас же­м­­қор­лық фактісін өз бетінше анық­тап, жолын кескен жағдайда ғана бұл шара қолданылмайды», деді. А.Шпекбаевтың айтуын­ша, Пре­зидент тапсырмасына сәйкес бар­лық өңір­де во­лон­­терлер мен қоғам бел­сен­ді­лерінің арнайы топтары 1,5 мың мониторинг жасап, 10 мың дәріхана, медициналық ме­ке­мелер мен қоймаларды қам­тыған, гуманитарлық көмекті соң­ғы алу­шыға дейін жеткізген. Пан­де­миямен байланысты 100 қыл­мыс­тық іс тіркелген, оның жартысына жуығы – дағда­рысқа қарсы бө­­лінген қаражатты жымқыру. ­2 млрд ­теңгеден астам сомаға қымбат бағаға 132 ӨЖТ аппаратын сатып алу фактілерінің жолы кесілген.

Жұмысы жандана түскен «Адал­­дық алаңы» жалпыұлттық қоз­ға­лысының арқасында 317 әкім­дік сервистік форматқа кө­шіп, бұл ба­ғытта аудандар мен об­лыстық маңызы бар қалалар 100 пайыз қамтылған. 2300-ден астам кедергісіз «фронт-кең­се» пен «опэнспейстің» ашылуы мем­лекеттік мекемелерде қыз­­мет алу процесін неғұрлым ыңғай­лы етуде. Жоба мемлекеттік қыз­­меттерді цифрландыруға айтар­­лықтай серпін берген. Ха­лық­аралық стандарт бойынша ол ке­мінде 90 пайыз болуы қажет болса, Қазақстанда цифрланды­ру 93 пайызға жетіп, осы салада­ғы тұрмыстық жемқорлық деңге­йін төмендеткен.

А.Шпекбаев кәсіпкерлер жем­­­қор­лық пен шенеу­ніктер қы­­сы­мынан толыққанды әрі шынайы қорғаныс­қа сенім арта алатынын жеткізді. «Transparency Kazakhstan зерттеуіне сәйкес, сауалнамаға қа­тысқан 5 кәсіп­кердің 4-і пара бер­мей, бизнес жүргізеді, – деген ол әлі де көп­теген проблема бар екен­дігін айтты. – Өкі­нішке қарай, биз­нес құқық қор­ғау және бақылау-қа­дағалау органдары тарапынан әлі де қысым көруде».

Былтыр Дүниежүзілік банктің Жемқорлықты бақылау индикаторы бойынша Қазақстан­ның пайыздық көрсеткіші екі есеге артқан және Transparency International-дың Сы­бай­лас жем­қорлықты қабылдау ин­дек­сінде (СЖҚИ) 38 балл иеле­ніп, соңғы екі жылда 124-орыннан 94-орын­ға көтерілген.

Сондай-ақ 2020 жылы түр­лі дәрежедегі 210 басшы қыл­мыстық жауапкершілікке тар­тылғаны бел­гілі болды. «Барлы­ғы 722 адам сотталды, оның ішінде бір облыс әкімі, 4 облыс әкімінің орынбасары, 2 жауапты хатшы, 2 комитет төрағасы, 1 елші, 5 судья, 10 аудан әкімі және олардың орынбасарлары, 5 вице-министр, 5 комитет төрағасы мен олардың орынбасарларына, сонымен қоса квазимемлекеттік сектордың 5 топ-менеджеріне қа­­тысты қылмыстық істер тергелуде», деді А.Шпекбаев.

«Қылмыстық істер бойынша өтелген залал сомасы 50,7 млрд теңгені құрады. Бұл 2019 жыл­дың көрсеткішінен екі есе жо­ғары». Бұған қо­са, мемлекеттік сатып алуды мониторингілеу, сыбайлас жем­қор­лық тәуекелдерін сыртқы талдау және жобалық қызмет бойын­ша жүйелі жұмыс бюджет қаражатын тағы 40,9 млрд теңгеге ұтымсыз пайдаланудың алдын алуға мүм­кін­дік берді. «Осылайша, агент­тік жұ­мы­сының 2020 жылғы эконо­ми­калық жиынтық тиімділігі 95,6 млрд теңгені құрады», деді агент­тік басшысы.

Алқалы жиында жемқор­лық­тың алдын алу шараларын қабылдамай отырған ми­нис­трліктер аталды. «2020 жыл­дың қорытындысы бойынша – бұл Ішкі істер және Ауыл ша­руашылығы министрліктері, сондай-ақ Мемлекеттік кірістер ко­митеті. Мұны Transparency Kazakhstan әлеуметтік зерттеуінің жә­не қылмыстық-тергеу практи­ка­сының нәтижелері растайды. Елба­сының «Адалдық алаңы» жоба­сын барлық өңірлер мен орталық мемлекеттік органдар деңгейінде тарату туралы тіке­лей тапсырмасына қа­рамастан, ІІМ тұрмыстық жемқорлық ­проблемасы толық ше­шілгендей, жобалық кеңсенің ашылуы­на кедергі келтіруде. Сы­байлас жем­қорлық тәуекелдері­не сыртқы талдау жүргізуден бас тартуы да түсініксіз», деді Алик Шпекбаев. Агенттік бас­шысының айтуын­ша, АШМ жем­қорлыққа қарсы кешенді мониторингтің қорытындылары бо­йынша бұрынғыдай көштің артын­да қалып отыр. Ведомство әсі­ресе ауыл шаруашылығы тауарын өн­ді­рушілерді субсидиялау тәртібін же­тіл­діруге қатысты агенттік ұсы­ныс­тарын толық кө­лемде орындамайды.

Отырыста мектеп бағдарла­ма­сына «Адалдық әліппесін» ен­гізу мәселесі де сөз болды. «Біз қа­зіргі таңда Білім және ғылым ми­нистрлігімен негізгі мектеп пән­дерінің бағдарламасына пара­саттылық идеологиясын енгізуді пысықтадық. Осы ретте «Егемен Қазақстан» республикалық га­зеті» АҚ басқарма төрағасы, агент­тіктің Қоғамдық кеңесінің мүшесі Дархан Қыдырәлінің «Адалдық әліппесін» әзірлеу туралы бастамасы назар аударуға тұрарлық. Бұл қадам балаларды ерте жастан адал өмір сүруге бау­луға ықпал етеді», деді агенттік төрағасы.

Алқа отырысында агенттік­тің жемқорлыққа қарсы іс-қимыл бойынша 1-департаментінің бас­шысы Мұрат Ахметов Алматы мен Шымкент қалаларының мо­дуль­дік ауруханаларына жұм­салған қаржы тексеріліп жат­қанын айтты. Агенттіктің 2-де­партаменті­нің басшысы Сергей Перов: «СҚ-Фар­мация» бойынша іс аяқталып, танысуға берілді. Күдікті біреу ғана. Оның әрекеті салдарынан денсау­лық сақтау ұйымдарының қалыпты қызметі бұзылып, дәрігерлер вирус жұ­қ­тырды. Келісімшарт сомасы – 8 млрд теңге», деді.