Атадан мал қалғанша, тал қалсын

Айналада жасыл белдеу жайқалады

Экология, геология және та­би­­ғи ресурстар министрлігінің ақпа­ратына сүйенсек, Наурыз мей­рамы аясында республика көлемінде Мемлекет бас­шы­сы­ның орман қорын 5 жылда 2 млрд ағашқа дейін көбейту бас­та­масын іске асыру қолға алынады. Алдымен еліміздегі ірі шаһарлар мен елді мекендердің маңайында жасыл бел­деуді қа­лып­тастыру бағытында атқа­­рыл­ған жұмыстарға тоқтала ке­­тейік. Айталық, бас шаһар­дың тө­ңі­регіндегі жасыл аймақты құру жұ­мыс­тары 1997 жылы Қазақ­станның Тұңғыш Пре­зи­ден­ті Нұрсұлтан На­зар­­баев­тың бастамасымен жүзеге асырылған болатын. Елорданың табиғи-климаттық ерекшеліктерін ес­кер­сек, алғашқыда бұл жобаның сәтті орындалатынына көпшілік күмәнмен қараған.

– Бұл жұмысқа алғашқы жылда­ры кіріскенде көп қиыншылық туын­­дады. Неге десеңіз, ағаштар­дың жерсінуі оңай шаруа емес. Оның үстіне өңірдегі табиғи ерек­ше­­ліктерді ескеру қажет. Десе де уа­қыт өте келе бұл шаруаны мең­геріп алдық. Бастапқыда егіл­ген кө­шет­тердің жерсінуі 10-15%-ды құраса, қазір бұл көр­сет­кіш 65-70%-ға жетіп отыр. Бү­гінде бас қаланың жасыл бел­деуінде 87 мың гектардан аса ағаш өсіп тұр. Бұған қоса оның іші аң-құсқа толтырылып, қазір бұл аймақ елордалықтардың сер­уендеп, тынығатын сүйікті орын­да­рының біріне айналды, - дейді Экология, геология және табиғи ресурстар вице-министрі Ерлан Нысанбаев.

Жоғарыдағы тәжірибенің негі­зін­де бұл бағыттағы жұмыстар өңірлерде де атқарыла бас­тапты. Мәселен, Түр­кістан об­лыстық мәртебеге ие бол­ғалы бері күнгей өңірде жасыл желекпен көм­керу жұмыстары қарқын алды. Атап айтқанда, облыс орталығының ма­ңайында 13 мың гектардан аса алқапқа ағаш егілді. Алдағы уақытта оның көлемін 20 мың гектарға кө­бейту межесі қойылып отыр. Осы ретте көгалдандыру жұмыстарына жер қойнауын пайдаланушылар ­да тар­тылып, бизнес субъектілері әлеу­меттік жауапкершілік аясын­да өңірлердегі экологиялық ах­уалды жақ­сартуға өз үлестерін қосуға кі­ріс­ті, деді вице-министр.

– Заң бойынша жер қойнауын пайдаланушылар орман қорының 1 гектарын алса, тиісінше 2 гектар алқапқа ағаш отырғызуға мін­дет­ті. Осыған байланысты «Қазатом­пром» кәсіпорны Түр­кіс­­танның маңайына 12 мың­дай гектар жерге тал егу міндет­те­ме­сін алып отыр. Сол секілді күні кеше Теміртау қаласында «Арселор Миттал Темиртау» АҚ өкілдерімен жиналыс өткізіліп, қа­ланың айналасында жасыл бел­деу құруға қатысты жобаны дайындауға келісті. Сондай-ақ Атырау өңірінде мұнай өндіруші ком­­пания 300 гектардай жерге кө­шет отыр­ғызып, шаһардың ішін көгал­дан­дыруға атсалысады, – деді Е.Нысанбаев.

Жер көлемі жағынан Қазақ­­стан әлемде 9-ншы орын алғаны­мен еліміздегі орман қорының үлесі небәрі 4%-ды құрайды. Ормандарды молықтырып, өсіру мақсатында Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметтің алдына 5 жылда отандық орман қорын 2 млрд ағашқа дейін арттыру тапсырмасын қойған болатын. Аталған тапсырманы орын­дау үшін жауапты ведомство өңірлік атқарушы билік өкіл­дері, сол секілді орман шаруа­шы­лық­тарымен бірлесіп, арнайы жоспарды бекітті. Соған сәйкес, 1,5 млрд-тай ағашты егу міндетін жергілікті атқарушы органдары өз жауапкершілігіне алса, Экология министрлігіне қарасты ведомстволар 250 млн-дай дана тал отыр­ғызбақ. Қалған көлемді жо­ға­рыда келтірілгендей, жер қой­науын пайдаланушылар егетін болады.

«Таза табиғат» тазалыққа шақырады

Әз Наурыз қарсаңында республика аумағында «Таза табиғат» экологиялық жобасы іске асырылатынын айта кеткен орынды. Ауқымды жобаның шеңберінде Алматы, Маң­ғыстау, Жамбыл, Түркістан және Қызылорда об­лыс­­тарымен бірге Алматы мен Шымкент қалаларында Мем­лекет басшысының орман қо­рын­­да 2 млрд ағаш отырғызу бас­­тамасы әрі 15 млн түп көшетті елді мекендерде егу жобасы бас­тал­мақ. 24 сәуірде бұл жұмыс қал­ған өңірлерде жалғасын тауып, «Мекенім – жасыл елім» және «Бұл менің ағашым» акцияларына ұласатын болады.

– Сәуір айына белгілеген себебіміз еліміздің орталық, шы­ғыс және солтүстік өңірлерінде ауа райы осы кезеңде жылынып, тал отырғызуға ыңғайлы болады деп үміттеніп отырмыз. «Мекенім – жасыл елім» акция­сын ұйымдастырудағы негізгі мақ­сатымыз – халықты кө­гал­дан­дыру жұмысына тар­ту арқылы қор­шаған ортаны сақтауға дағ­ды­лан­дыру. Мек­теп­терде мұндай акциялар «Бұл менің ағашым» деген атаумен өткі­зіледі. Бұл жо­балардың тәрбие­лік мәні зор. Тәрбие – тал бесік­тен басталатынын ескерсек, бір ағаш еккен бала ешқашан бір бұтақ­ты да сындырмайды деп санай­мын. Сондықтан да осы қолға алынған жұмыстар адамдардың санасын оятып, экологиялық мәде­ниеттің қалыптасуына әсер етеді деген сеніміміз мол, – дейді Экология, гео­логия және табиғи ресурстар ми­нистрінің орынбасары.

Бұдан бөлек, «Таза табиғат» жобасы арқылы су айдындары мен өзен, көлдердің жағалауын заңсыз балық ауларынан, сондай-ақ басқа да қалдықтардан тазартуды көздейтін «Су көздерін ашу, бұлақтарды тазарту», «Таза су айдындары» секілді акциялар өткі­зіледі деп жоспарлануда. Жыл­дағы игі дәстүрге сәйкес, ұлт­тық парктер мен ерекше қор­ғаудағы табиғи аумақтарды көркейтуге бағыт­талған «Парк­тер шеруі» және «Бірге таза Қазақ­стан» акциялары биыл да жал­ғасатын болады.

– Осы орайда ескерте ке­те­йін, 2 млрд ағаш мемле­кет­тік ор­ман қо­рында арнайы ма­ман­дан­дырылған шаруа­шы­лық­тар­дың көмегімен отыр­ғы­зы­ла­ды. Бүгінде мемлекеттік орман қо­рын­да 5 млн 200 мың гектар жер­дей алқапта орман дақылдар қоры қарастырылған. Бұл нені білдіреді? Аталған аумақ ағашты қолдан егуге қолайлы жер саналады. Әлбетте, көшеттер жергі­­лікті өңірлердің та­би­ғи-кли­мат­тық ерекшеліктеріне байланыс­ты отырғызылады. Мәселен, сол­түс­тік өңірлерде қарағай, шыр­ша, қайың, қараған және қылқан жапырақты ағаш түрлері егілсе, еліміздің оңтүстігінде Тянь-Шань шыр­шасы, қайың және терек сынды ағаш түрлері өсірілетін болады. Тұтастай алғанда, әр өңірдің өзіне тән, жерсінген жасыл желек отыр­ғы­зы­лады. Егілетін өсімдік түрлері екі жылдық биіктігі 10-15 см-ді құрайтын да­­қылдар еке­нін айта кету керек. Ке­зінде ел­ор­­даның төңірегіндегі жасыл белдеуге де осындай 10-15 см-лік көшеттер егілген еді. Қазір оның қалай жайқалып өсіп тұр­ға­ны бар­­шаға мәлім, – дейді Е.Нысанбаев.

Естеріңізге сала кетейік, елі­міз­дің ор­ман қорындағы жасыл же­лекті 2 млрд ағашқа дейін кө­бей­ту тапсырмасы 2025 жылға дейін белгіленген.