Далалық өркениет тағылымы

Мәртебелі жиынды ашып сөз сөйлеген Елбасы кітапханасының директоры Бақытжан Темір­болат: «Тәуелсіздік жылдарын­да тарихшылар, археологтар, мәдениеттанушылар көш­пен­ділер тарихындағы маңыз­ды мәселелерді зерттеуде ауқым­ды нәтижелерге қол жет­­­кізді. 2004 жылдан бастап Қа­зақ­стан Республикасының Тұң­ғыш Президенті – Елбасы Н.Ә.Назарбаев­тың бастамасымен «Мәдени мұра» мемлекеттік бағ­­дарламасы іске асырылды. Бағдарлама шеңберінде көш­пенділердің тарихи мұрасын зер­делеудің біртұтас жүйесі қа­лыптасып, тарихи-мәдени және сәулет ескерткіштері қайта жасалды, ұлттық әдебиет пен жазудың сан ғасырлық тәжірибесі терең зерттелді. 2013 жылы «Халық – тарих толқынында» бағдарламасы қабылданып, оның аясында Қа­зақстан тарихына қатысты ірі әлемдік мұрағаттардан құжат­тарды жүйелі іздеу және зерделеу жұмыстары жүзеге асырылды. Ұлтымыздың жазушылары, ақындары, тарихшыларының ерен еңбегінің арқасында тарихи әділдік салтанат құрды. Мұн­да археологтардың рөлі ерекше, олар көрнекі заттай материал негізінде ұрпақтары қазіргі қазақтар болған көшпенділер мә­дениетінің бірегейлігін дә­лел­деді. Елбасы «Рухани жаң­ғыру» бағдарламасының тео­риялық негізін дамытатын «Ұлы даланың жеті қыры» бағ­дар­ламалық мақаласында атқа міну мәдениетінің ежелден бері көшпелі қоғамның сипатын то­лықтай суреттегенін ерекше атап өтті», деді.

Одан кейін «Ботай макро­мәдениетінің қазақ халқы мен мемлекеттілігінің мәдениет ге­незисі үдерісіндегі рөлін мем­лекеттік саяси тану», «Ұлттық идея ретінде бірыңғай ұлттық патриотизмді қалыптастырудағы атқа міну және дала өркениетінің тарихи байланыстары» тақы­рыбында баяндама жасаған Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің археология және дала өркениеттері институтының директоры, тарих ғылымдарының докторы, профессор Виктор Зай­берт ең әуелі, алты мың жыл бұ­­рын дала өркениетінің бас­тауында этностық және тарихи тамыры Ботай салт аттылық мә­дениетінен басталатын тарихи дана қазақ халқының ұлы еке­німді мақтан етемін дей оты­рып: «Ботай мәдениетін 40 жыл бойы диалектиканың негізгі заңдарының Гегель философиясы негізінде зерттеп келемін.Таптық-формациялық догматикалық тео­риялардан бас тарта отырып, мен соңғы екі жүз жыл бойы еуразиялық өр­кениеттің қай­нар көзі ретінде еуроцентрлік әдіс­намамен және тарихнамамен қабылданбаған ұлы қазақ даласы шын мәнінде тұрақты экономикалық және әлеуметтік-саяси дамудың да­лалық феномені болғанын тү­сіндім. Ұлы далада тарихи сәт­сіздіктер жоқ, сонымен қатар ол отырықшы-егіншілік алқаптық мәдениеттерден тә­уелсіз, өзін-өзі молайтатын гео және социожүйе болып табылады», деді археолог ғалым.

Келесі кезекте, «Қазақстанның мә­дени-тарихи мұрасы жаһан­данудың жаңа моделіндегі елдің тұрақты дамуының қайнар көзі» тақырыбында баяндама жа­саған EICON тұрақты даму компаниясының сарапшысы Сергей Цой жақында қа­был­данған азаматтық қоғамды да­мыту тұжырымдамасы, Жа­сыл экономикаға өту тұжы­рым­да­масын іске асыру жоспары, Қа­зақстанның 2025 жылға дейінгі ұлттық даму жоспары ТДМ-мен сусындап тұр. Ал мемлекеттік басқару жүйесін реформалау жө­ніндегі тұжырымдаманың ор­талығы экономикадан адам құн­­дылықтарына көшкенін аң­ғартады. БҰҰ-ның жаһандық күн тәртібіне сәйкес, Қазақстан да адам өмірінің сапасын арттыруды көздеп отыр. Бұл жұмыс – билікке де, азаматтық қоғамға да ортақ іс, деді.

Сонымен қатар Цой мырза ТДМ-ға мәдени-тарихи мұра арқылы әрбір қазақстандықтың өзін-өзі анықтаусыз, ортақ идео­логиялық және рухани тұғыр­намасыз, жаңа патриотизм қа­лып­тасуынсыз қол жеткізе алмайтынын атап өтті. Ол сондай-ақ көшпенділер өркениетін ашу жөніндегі тұрақты жобаны іске асыруды ұсынды.

«Берел» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-мұражайының бас ғылыми қызметкері, тарих ғы­­­лымдарының докторы, про­фессор Зейнолла Самашев, осы­дан 40 жылдан астам уақыт бұрын Виктор Федорович Зайберт бұл феноменді әлемдік ғылым үшін ашты, біз енді ғана осы жа­ңа­лықтың дүниежүзілік тарихи ма­ңыздылығын түсіне бастадық. Қазіргі жағдайда бұл ұлттық сана-сезімді дамыту және ұлттық идеологияны қалыптастыру үшін өте маңызды десе, К.Ақышев атындағы ғылыми-зерттеу инс­титутының директоры, Л.Н.Гу­милев атындағы ЕҰУ Археология және этнология кафедрасының доценті Марал Хабдулина ханым, ғылым саласында айтарлықтай жетістіктерге жету үшін ондаған жылдар қажет екендігін көріп отырмыз. Тек үздіксіз зерттеу, зерделеу, тәсілдерді жетілдіру ар­қылы ғана маңызды тарихи және саяси тұжырымдамаға қол жеткізуге болады, деп атап өтті.