Оңтайландырып оңдырдық па?

Осы орайда биыл Парламентте қа­рал­ған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне мемле­кет­тік басқару деңгейлері арасында өкілеттіктерді қайта бөлу мәсе­ле­лері бойынша өзгерістер мен то­лықтырулар енгізу туралы» заң жо­басы қоғамда қызығушылық туғыз­ға­ны анық. Бұл құжаттың Мәжілісте болған алғашқы оқ­ы­лы­мын­да баяндама жасаған Ұлт­тық эко­номика министрі Әсет Ерға­лиев: «Заң жобасы аясында 94 функция қайта бөлінеді, оның ішінде Үкі­мет­тен министрліктерге – 89 функция, жер­гілікті атқарушы органдарға 5 функ­­­ция беріледі. Жалпы, заң жобасын қабылдау мемлекеттік басқарудың тиім­­ді жүйесін қалыптастыруда кезек­ті қадам болады», деді. Оған депутат Ғани Ташқараев: «Мемлекет бас­шысының осы мәселе жөніндегі Жар­лығы қабылданғаннан бері жеті жыл өтті, бірақ ол әлі соңына дейін орын­дал­ған жоқ. Көрсетілген 94 функция­ны берумен аталған Жарлықтың орын­далуы аяқтала ма?» деп орынды сұрақ қойды. «Біз бұл жұмысты жал­ғас­тырамыз. Қазіргі таңда кешенді функ­ция­лық талдау жүргізіп жатырмыз. Осы жұмыстың нәтижесі мемлекеттік әкімшілік реформалардың негізі болады», деп жауап берді министр.

Әрине, оңтайландыру ісінің ой­ла­­нарлық тұстары аз емес. Мәсе­лен, аталған заң жобасында рес­пуб­ликалық меншіктегі су шаруа­шы­лығы объектілерін басқару құзы­ре­тін Үкіметтен алып, Экология, геоло­гия және табиғи ресурстар ми­нис­­трлігіне беру ұсынылған екен. Алай­да бұл ұсыныс депутаттар та­ра­­пынан қолдау таппады. Себебі ол «Қазақстан Республикасының Үкі­меті туралы» Конституциялық заңға қайшы болып шықты. Оның үстіне Елбасы қабылдаған «Қазақстан Рес­пуб­ликасының мемлекеттік бас­қа­ру деңгейлері арасында өкілет­тік­тердің аражігін ажырату жөніндегі шаралар туралы» Жарлықта да су шаруашылығы объектілерін басқару функциясы Үкіметте қатаң түрде қал­ды­рылатындығы атап көрсетілген. Себебі еліміздегі су шаруашылығы объектілерінің көпшілігінің тозығы же­тіп тұр. Оларда адамдар өліміне әкелген қайғылы оқиғаларға жол берілгені де мәлім. Сондықтан бұл өзекті мәселені Үкі­мет деңгейінде кешенді түрде ше­шу талап етіледі. Бұған қоса, мәжі­лісмендер халық денсаулығын сақтау­дағ­ы аса маңызды мәселе – тағам өнімдерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуші уәкілетті органдардың қызметін салааралық үйлестіру функциясын Үкі­меттен алып, Денсаулық сақтау ми­нистрлігіне беруді де қисынсыз деп тапты. Оңтайландыру барысында осындай асыра сілтеулерден абай бол­ған абзал.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Баршаға ортақ игілік! Са­бақ­тас­тық. Әділдік. Өрлеу» сайлауал­ды бағдарламасында тиімді мемлекеттік басқаруды қамтамасыз ету мақсатында қайталанатын, ар­тық қызмет түрлерін алып тастап, мем­лекеттік басқару жү­йе­сін оң­тайландыру қажеттігін атап айтқан­ды­ғы, сондай-ақ «Сындарлы қо­ғамдық диалог – Қазақстанның тұ­рақ­­тылығы мен өркендеуінің негізі» Жолдауында мемлекеттік қызмет­ші­лер санын 2024 жылға қарай 25 пайызға қысқарту жөнінде нақты міндет қойғаны мәлім. Осыған орай, Мәжіліс депутаттары 2019 жылғы 4 жел­тоқсанда Үкіметке депутаттық сауал жолдап, онда орталық және жергілікті атқарушы органдар мем­ле­кеттік биліктің бір тармағы, яғни біртұтас атқарушы билік болып саналатынына қарамастан, министр­лік­тердің көп­шілігі өздерінің аумақ­тық құры­лым­дарын құрып, олар­ға бақылау-қадағалау функцияларын бергендігін, ал олар өңір­лік бас­қар­малардың қыз­ме­тін қайта­лай­тын­дығын сынаған болатын. Оған берілген ресми жауапта: «Қазіргі уақытта Ұлттық экономика ми­нис­трлігі мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесіп, жергілікті атқарушы орган­дардың оңтайлы базалық құ­ры­­лымын қалыптастыру жөнінде жұ­мыс жүргізуде. Аталған жұмыстың мақсаты – облыстық басқармалар ара­сында, орталық мемлекеттік ор­ган­­дардың аумақтық бөлімшелері мен облыстық басқармалар арасын­да, облыстық басқармалар мен ведом­ство­лық бағынысты ұйымдар арасында қайталанатын функцияларды анықтау және жою», делінген. Алайда содан бері екі жылға таяу уақыт өтсе де, Ұлттық экономика министрінің Мә­жі­лісте айтқан сөзіне қарағанда, бұл ба­ғыттағы жұмыс әлі аяқталмаған сияқ­ты.

Ал, шынтуайтында, мәжіліс­мен­дер­дің депутаттық сауалында айтыл­ға­нындай, облыстық әкім­дік­тердің Ауыл шаруашылығы, Ветеринария, Жер қатынастары және Жердің пайдаланылуы мен қорғалуын бақылау басқармалары бар болғандықтан, Ауыл шаруашылығы министрлігінің аумақтық инспекцияларының қанша­лық­ты қажеті бар? Егер аталған аумақ­тық инспекциялардың қызметі тиімді болса, онда, мысалы, Мемлекет бас­шысының Жолдауында атап көрсе­тіл­ге­ніндей, ауыл шаруашылығы саласын субсидиялауда тәртіп неге орнатылмайды?

Облыстық әкімдіктердің Табиғи ресурстар және табиғатты пайдалануды реттеу басқармалары мен Экология, геология және табиғи ресур­с­тар минис­тр­­лігінің Орман шар­уа­­шы­лығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекциялары да бірін-бірі қай­талайтын қызметтерді атқарып жүр­ген тәрізді.

Облыстық әкімдіктердің Білім бас­қар­малары барда министрі ауыс­ты­рыл­ған сайын жаңа реформа жасалатын Білім және ғылым министрлігінің өңірлердегі Білім саласындағы бақы­лау департаменттерінің қандай қа­жет­і бар? Олар өздері құрыл­ған он жыл ішінде еліміздегі білім беру деңгейін көтеруге үлес қосып жарытты ма? Ай­талық, жергілікті мек­тептерді аттестаттау білім сапасын арт­тыра алды ма? Осы министрліктің ке­зін­де об­­лыс­тық Білім басқармаларын бас­қар­­ған бүгінгі басшылары мұндай аттестаттаудың қалай өткізілгендігін білетін болар. Әлде Ақтөбе, Оңтүстік Қазақстан (Түркістан), Қызылорда облыстарындағы Білім саласындағы бақылау департаменттерінің бұ­рын­ғы директорлары пара алып ұс­та­лып, сотталғандығынан хабарсыз ба? Білім саласындағы қазіргі оң өзге­рістерге мектептерді аттестаттау мен әртүрлі тексеру арқылы емес, «Педагог мәртебесі туралы» заңды қа­былдау, педа­гогтердің жалақысын елеулі түр­де арттыру сияқты жүйелік шара­ларды қолдану арқылы ғана жол ашылғандығы даусыз.

Облыстық әкімдіктердің Жұ­мыс­пен қамтуды үйлестіру және әлеу­меттік бағдарламалар басқар­ма­лары мен Мемлекеттік еңбек инспекциясы басқармалары аздай, Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау ми­нистрлігінің аумақтық де­пар­та­мент­­терін құру қандай қажет­ті­ліктен туындаған?

Былтыр өңірлерде болып, жер­гі­лікті атқарушы органдардың мем­лекеттік қызметшілерімен тілдес­ке­німізде, олар министрліктердің аумақтық құрылымдарындағы әріп­тес­тері өздерімен салыстырғанда «түк бітірмейтіндігін», бірақ өздері­мен бірдей жалақы алатынын айтып, реніш білдірген еді. Ал осы жылдың шілде айынан бастап олардың жалақысы орта есеппен екі есеге жуық көбейтіліп, көңілдері көтеріліп қалыпты. Енді аумақтық де­партаменттердің қызметкерлері ренішті көрінеді. Өйткені олардың жалақысы алдағы жылдан бастап кезең-кезеңмен көтерілмекші. Үкімет жергілікті атқарушы органдардың жұмыс ауқымы қандай екендігін түсінгендей ме, қалай?..

Айтпақшы, биыл мемлекеттік қыз­­метшілер саны 15 пайызға қыс­қар­тылыпты. Ал келесі жылы тағы 10 пайызға қысқартылмақшы. Оған дейін Ұлттық экономика ми­нис­тр­лігі қайталанатын функцияларды анықтауға арналған талдауды соз­бақ­қа салмай аяқтап, мемлекеттік ор­гандарды басқару жүйесін одан әрі оңтайландыру шараларын айқындаса, құба-құп.