Маңғыстаудағы маңызды өзгерістер

Аймақтың қай саласында да оң өсім байқалады. Ең әуелі әлеу­меттік саладан бас­тасақ, Тәуел­сіздіктің 30 жы­лы ішінде өңірде мектепке дейінгі білім беру ме­ке­месінің саны 3 есе артқа­нын көруге болады. Облыстық әкім­­діктің ресми мәліметі бо­йынша, 1991 жылы өңірде 113 балабақша жұ­мыс істесе, 2021 жылға қарай олардың саны 331-ге жеткен. Мұнда 3-6 жас аралығындағы балалар 100 па­йыз балабақшамен қамтылған.

Ал орта білім беру сала­сын­дағы жетістіктерге тоқталсақ, Маңғыстау облысында орта білім беретін мектептер саны 30 жыл ішінде 2 есеге өсті. Айталық, 1991 жылы өңірде 86 мектеп болса, 2021 жылы 171-ге жетті. Алдағы уақытта бұл көрсеткіш тағы да көбейеді. Себебі облысты дамыту жоспары аясында алдағы бес жылда жаңадан 35 білім бе­ру нысанын салу жоспарланып отыр. Биылдың өзінде 2 мемлекеттік, 5 жекеменшік мектеп ашылды.

Өңірдің мәдениет сала­сының да­м­уы жөнінде ақпа­рат берген әкім­дік ел еге­мен­­дігін алған жыл­дар­дан бері Маңғыстау об­лы­сын­да 34 мәдениет нысаны іске қо­сыл­ғанын айтады. Ауыл­дарда мә­дениет үйлері мен ­театр­лар ашылып, балаларды өнерге бау­луға мүм­кіндік туды.

Облыстың әлеуметтік-эко­­но­ми­калық даму көрсет­кіш­те­рінің қоры­тындысы тұрғын үй саласында да оң өзгерістер барын көрсетті. Айталық 30 жылдың ішінде өңірде 11 млн 300 мың шаршы метр тұрғын үй пай­далануға берілген. Әсі­ре­се тұрғын үй құрылысы облыс орталығында қарқынды жүр­гі­зіліп жатыр. Ақтауда соңғы бес жылда жаңа 11 шағын аудан­ бой көтерген. Биылғы 10 ай­дың қорытындысы бойынша 954 мың шаршы метр тұрғын үй тап­сы­рыл­ған.

Жұртшылыққа мәлім, ­Маң­­­­ғыс­тау облысы респуб­­ли­ка­лық туристенді­ру карта­сында үздік ондыққа кірді. Өңірде жа­ға­жай туризмі­мен қатар, дала туризмі де қарқынды дамып ке­ле­ді. Ақ­тау іргесінде тұтас ку­рорт­тық аймақ пайда болды. Жаңа демалыс кешендері салынды. Осыған орай облысқа келетін турис­тердің саны бір­неше есе артқан.

2007 жылы Президенттің Жар­лығымен Маңғыстауда жаңа – Мұнай­лы ауданы құ­рылғаны белгілі. Бұл – тәуел­сіз­дік алғаннан кейінгі еліміз­д­е құрылған алғашқы аудан болды. А­лғашқы кезде аудан халқы­ның саны 53 мың болса, қазір Мұ­най­лыда 174 мыңнан астам адам тұрады. Өңірде­гі ең ірі және халық тығыз ор­наласқан аудан­дардың бірі де қазір осы аудан.

Жалпы, басқа өңірлер се­кілді, Маң­­ғыстау облы­сы­ның тұрғын­да­ры да көбейе түскен. Тәуелсіздік алғалы бері Маңғыстау облысы тұрғын­дары­ның саны екі есеге өсіп, бүгінде 720 мың адамға жетті (1989 жылы 322 700 бол­ған). Облыс соңғы 4 жылда туу көр­сеткіші бойынша елімізде көш бастап тұр. 

Азаттықтың отыз жылы ішін­­де Маңғыстау облысында 150-ден астам денсаулық сақтау нысаны іске қо­сылған. Ал жедел жәрдем автопаркі 100%-ға жа­ңар­д­ы. Жаңа­өзен қала­сын­да озық үлгідегі ­аурухана мен емханалар пай­далануға берілді.

Өңірдің көлік-инфра­құ­ры­лым деңгейіне тоқталсақ, Маң­ғыс­тау облысында 30 жыл­да 1 100 шақырым авто­мо­биль жолы салынып, үш темір жол іске қосылған. Маң­­ғыс­тау­­дың шекаралық облыс ре­тін­де транзиттік, кө­лік­тік-ло­гистикалық және инфра­құ­рылым­дық әлеуеті артқа­­нын да атап өтуге болады. Ай­талық үш мемлекетті жал­ғай­тын «Өзен – Берекет – Горган» халықаралық те­мір жол дәлізі ашылды. «Жез­қазған – Бей­неу» темір жолы салынды. «Атырау – Ақтау» автокөлік жолы жаңар­тыл­ды. Елімізді Түрік­менс­танмен байланыстыратын «Өзен – Түрікменстан» автожолы пайда бол­ды.

Өткен ғасырдың 90-жылдары об­лыстағы автомобиль жолдарының ұзындығы 1 778 шақырымды құраса, тәуел­сіздік алған жылдан бастап тағы 1 мың шақырымнан астам жол салынды, тозығы жеткен 2 мыңға жуық жол жөндеуден өткізілді.

Маңғыстау облысы бұқара­лық спорт­пен шұғылдану көр­­сет­­к­іші бо­­йын­ша да елі­міз­де алда ке­леді. Ста­тис­ти­калық мәліметтерге сәй­­­кес, қазақ­стандықтардың 31 па­­­йы­­зы ғана бұқаралық спорт­пен айна­­­лысса, Маң­ғыстау об­лысында бұл көр­­сет­кіш – 36,4 пайыз. Мұндай көр­сет­кіш­­ке жетуге аула­дағы спорт алаң­да­ры мен елді мекендердегі спорт­тық нысандардың көп­теп салынуы мүм­­кіндік берді, дейді облыс әкі­мі­нің баспасөз қызметі. Биыл­дың өзін­де облыста бірне­ше спорт ке­шен­і ашылды. Соның екеуі – Түп­қа­раған ауданындағы Ақшұқыр ауылында.

Маңғыстау – мұнайлы өлке ғана емес, өнеркәсіп өндірісі жағы­нан да қарқынды дамып келе жатқан өңір. Мұнда еліміз бойынша өндірілген мұнай­дың 23%-ы, табиғи газдың 5,5%-ы, азот минералды тыңайт­қыш­тар өндірісінің 85%-ы, кокс пен битум өндірісінің 25%-ы, бор мен доломиттің 25%-ы, портландцементтің 8%-ы өнді­рі­леді. Бүгінде өңірде өнер­кәсіп өндірісінің көлемі 6 млн тең­ге­ден 2,6 трлн теңгеге дейін ұл­ғайды. Оның ішінде өңдеу өнеркәсібі 3 млн теңгеден 183 млрд теңгеге дейін өсті. 2020 жылдың қорытындысы бойынша Маңғыстау өнеркәсіптік өндіріс көлемі жағынан рес­публикада үшінші орынды иеленді.

Өңірде жұмыссыздықты жою, эко­номикалық белсенді азамат­тардың санын арттыру, кәсіпкерлікті дамыту бағы­тында да көптеген жұмыс қолға алынған. Бүгінде облыста 55 мың кәсіпкерлік су­бъекті жұмыс істеп тұр. Онда 125 мың адам еңбек етеді. Осылайша, шағын және орта биз­нестен түскен түсім – өңір эконо­микасының 30%-ын құрайды. Осы 10 айда шағын және орта бизнес өкіл­дері 711 млрд теңгенің өнімін өн­дір­­ді. Сәйкесінше, «Бизнесті қол­дау», «Еңбек», «Қарапайым заттар эко­номикасы» сынды бағдар­ла­малар­дың аясында шағын және орта биз­нестің 2 146 нысаны 77 млрд теңге көле­мінде мемлекеттік қолдауға ие болды. Соның нәтижесінде ­1 877 адам жұ­мыс­пен қамтыл­ды, дейді әкім­дік өкілдері.