Елдігіміздің белгісі

Қазақстанның тарихын, сая­си, мемлекеттік идеологиясын қам­тыған Елтаңбада үлкен фи­лосо­фиялық ой бар. Ондағы жұл­­дыз – қазақтың жұлды­зының жоға­ры болуын, пырақтың қанаты – қазақ­тың қанаты, шаңырақ – мемлекеттің тірегі саналатын от­басы нышаны. Байқаудың қоры­тындысы бойынша 365 депу­таттың алдында қорғалған 293 жобаның арасынан суырылып алға шығып, ресми түрде елдігіміздің белгісі саналған осы Жандарбек Мәлібековтің жасаған Елтаңбасы еді.

Әлемде Заха Хадид, Ле Кор­бьюзе, Норман Фостер, Людвиг Мис ван дер Роэ, Жан Нувель, Ренцо Пиано, Даниэль Либескинд сынды сәулет­шілер бар. Олардың барлығы көпшілікке өздерінің қай­таланбас, ерекше жобалары­мен танымал. Мысалы, сезім қаласы Париждің символына айнал­ған Эйфель мұнарасына жылына 200 миллионнан астам адам келеді. Бір қызығы салынуына екі жыл, екі ай уақыт кеткен бұл ғимараттың түсі күні бүгінге дейін өздігінен бірнеше рет өзгерген. Ғимараттың таны­малдығы сонша, тіпті жоба авторы, архитектор Гюстаф Эйфель көзі тірісінде «Мен өзім құрған мұнараны қызғануым керек, өйткені ол менен де танымал» деген екен.

Әрбір салынған ғимарат – сәу­лет өнерінің қайталанбас жо­басы. Олардың қатарына ша­ғын құрылыс үлгісінен бастап, кең көлемді мемлекет белгісіне дейінгі барлық жұмыстар жатады. Ал мемлекетті айшықтайтын бірден-бір дүние ол – рәміздер. Ал бүгінгі күні Елтаңба атауын естігенде, есімізге бірден Жан­дарбек Мәлібекұлы оралатыны сөзсіз.

Қазақстанның мемлекеттік Елтаңбасының түпнұс­қасы Өз­бекстанда жасалған. Мұны бірі­­міз білсек, енді біріміз біле бер­­мейміз. Автор екі метр­лік Ел­таңбаны астынан және үстінен үш матраспен орап, Қазақстанға дейін жүк көлігімен алып келген. Міне, осындай күш-жігермен келген елдігіміздің белгісі бүгінде әр мекеменің маңдай­шасында ілініп тұр. Әрине, бұл архитектор жұмысының ауқымы жағынан үлкені болғанымен, соңы емес. Ж.Мәлібекұлының қолынан шыққан жобалар қатарында 2017 жылы өткен EXPO көрмесіне қойылған ұлттық нақыштағы жобалары, елордамыздағы Нұр-Астана мешіті, Нейрохирургия кешені, Алатау тұрғынүй ке­ше­ні, ЕҰУ Сәулет-құрылыс факуль­тетінің оқу корпусы, Түркістан қаласының жаңа орталығының кон­цепциясы және тағы да бас­қа көптеген туындылары бар. Ра­сын­да, сәулетшінің осындай ерең еңбегі құр кетпей, ҚР еңбек сіңір­ген қайраткері, «Парасат», «Құрмет», I дәрежелі «Барыс» ор­дені, «Гумилев» медалі табыс­талды.

Бұдан бөлек, профессор­дың өзбек еліндегі 40 жыл­дық еңбегі де еленбей қалған жоқ. Ол Өзбек­стан Республикасы­ның құрмет­ті архитекторы және халықара­лық «Тұран ака­демиясының» ака­демигі мәр­тебесін алды.

Қазіргі кезде Жандарбек Мәлібекұлы ұлттық архи­тек­ту­раның қалыптасып, дамуы үшін ауқымды жоба жасап жүр. Оның атауы – «Ойтек». Яғни текті қа­зақтың ойы. Бұл жаңа қазақ архитектурасының идеологиясын көрсетеді. Мұндағы мақсат – француз, жапон, Еуропа елдері секілді Қазақстанның да өзіндік ұлттық ерекшелігі бар сәулет өне­рін жаңғырту.

Осындай елеулі жобаларды жасау үшін автор негізгі идеяны Ұлы дала мәдениетінен алады. Себебі онда демократияда, философияда, бейбіт­шілік пен сыйластық мектебі секілді өзге елде кездеспейтін қайталанбас құндылықтар бар.

Қазақта «Шәкірт тәрбиелеу – қадірлі іс» деген жақсы сөз бар. Жандарбек Мәлібекұлынан тәлім алып, ұстазым деп танығанның барлығы профессордың шәкірті. Архитектор осы бағытта дип­лом жазып, жұмыс істеп жүрген бар­лық шәкірт­терінің қазақ сәулет өнерінің дамуына айтулы үлес қосатындығына сенеді. Бүгінгі күні профессор жоба жасап қана қоймай, дәріс оқып шәкірт те тәрбиелейді. Ұлт игілігі үшін әр­дайым қызмет қылуға дайын ұс­таз­ға тек саулық тілеймін. Қазақ сәулет өнері қарыштай берсін!

Би-Фатима ЕРАЛХАНҚЫЗЫ,

Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ студенті