МӘМС: Қордаланған мәселе қалай шешіліп жатыр?

Аталған брифингте алдымен Ден­сау­лық сақтау вице-министрі Тимур Сұл­танғазиев сөз алып, МӘМС жүйе­сі­нің тиімділігі мен қазіргі таңдағы мәселе­лері жөнінде баяндады. Оның айтуынша, МӘМС жүйесінің тиімді өлшем­дері па­циентке көрсетілген медициналық көмек­тің сапасы мен қолжетімділігі. Статис­тикалық дерек­тер бойынша, 2019 жылы 20 млн-ға жуық консультация мен диаг­нос­тикалық зерттеу жүргізілсе, өткен жылы бұл көрсеткіш 142 млн-ға дейін, яғни 7 есе өсті.

– Мысалы, стоматологияны ала­йық. 2019 жылы 3 млн-ға жуық сто­ма­толо­гиялық қызмет көрсетілсе, был­тыр бұл көрсеткіш 13 млн-ға де­йін, яғни шамамен 5 есе өсті. Бұл сто­матологиялық кө­мектің адам­дарға қолжетімді болғанын көрсетеді. Қазіргі кезде біздің балала­рымыз тісін тегін емдей алды, оларға 11 млн қызмет көрсетілді. Сондай-ақ, ересек тұрғындарға – жүкті әйел­дер­ге, мүгедектерге, зейнеткерлерге, көп­бала­лы аналарға және халықтың бас­қа да әлеу­меттік осал топтарына көр­сетілетін сто­матологиялық қыз­меттер шамамен 28 есе немесе 50 мыңнан 1,5 миллионға дейін өсті, – деді Т.Сұлтанғазиев.

Сонымен қатар бағасы қымбат тұра­тын КТ және МРТ қызметін алушы­лардың қатары артты. 2019 жылы 200 мыңнан аса осындай қызмет жүргізілсе, былтыр сақтандырылған 1,5 млн-ға жуық азамат аталған қымбат медициналық көмекті алды. Бұған қоса позитрондық-эмиссиялық томография қызметінің саны да сәйкесінше 13 мыңнан 21 мыңға дейін шамамен екі есе өсті.

– Алғаш рет ересек пациент­тер­ге жүрек-қан тамырлары, невроло­гия­­­лық, онкологиялық аурулар мен жа­ра­қат­тар кезінде медициналық оңал­ту қыз­меттері қолжетімді болды. Ста­цио­нарларда барлығы 253 мың ересек пен балаға медициналық оңалту қыз­меті көрсетілді. Жыл сайын буын­дар­ды ауыстырудың қосымша 4 мың опе­рациясы қаржыландырылады және әрбір ем-шараның құны 1,5 млн теңге­ні құрайды, яғни қазіргі кезде шетел­ге шығудың қажеттілігі жоқ. Жаңа бағ­дар­­­ламаның нәтижесінде бедеулік диаг­нозы қойылған 7 мың отбасына ата-ана болу мүмкіндігі берілді және қа­зір­дің өзінде 3 200 бала дүниеге кел­ді. Осы орайда экстрокорпоралдық ұрық­тан­дырудың бір циклі 1,2 млн тең­гені құрай­тынын, бұл медициналық сақ­тандыру қаражатынан төленетінін атап өткен жөн, – деді вице-министр.

Оның айтуынша, стационарды алмастыратын көмек қызметтері де 1,3 есе­­ өсті, 2020 жылы 21,8 мың қызмет көр­се­­тілсе, ал 2022 жылы 29 мың қыз­­мет көрсетілген. Жүрек тамырларын стент­теу сияқты жиі жүргізілетін опе­­ра­циялардың бірі қазір әр өңірде жа­салады және өткен жылы 25 мың па­циент­ке жасалған. Әрбір осындай опе­ра­цияның құны 1,5 млн теңгені құ­райды. Амбулаториялық деңгейде тегін дәрі қымбат дәрі-дәрмектерді қоса алғанда 2,4 млн-нан 4 млн адамға дейін қолжетімді болды.

– МӘМС бойынша жұмыс істей­тін медициналық қызмет көрсету­ші­лердің саны 1 300-ден 2 000-ға дейін өсті. Оның ішінде жеке клини­ка­лардың үлесі екі есеге өскен. Жо­ғары технологиялық ме­ди­циналық қызметтерге қатысты шығыс­тар 3,5 есе, 24 млрд теңгеден 84 млрд теңгеге дейін өсті. Мұндай қызметтер­дің көлемі 4 есе, 11 мың қызметтен 47,7 мың қызметке дейін өсті. Кейінгі үш жыл­да күндізгі стационарлар­ға ақы тө­леу­ді қаржыландыру 4 млрд теңге­ден 6 млрд теңгеге дейін ұлғайды, ал кон­суль­тациялық-диагностика­лық кө­мекке бөлінетін сомалар биыл 25 млрд теңгеден 364 млрд теңгеге дейін, яғни 14 есе өсті. Міндетті әлеумет­т­ік ме­ди­ци­налық сақтандыру жүйесі арқы­лы бө­лінетін қаражатты ескере отырып, елдің бір тұрғынына денсаулық шы­ғындары 56 мың теңге­ден 122 мың тең­геге дейін ұлғайды. МӘМС-ті енгізу мақ­саттарының бірі халықтың меди­цина­лық көмек алуға «қалта» шы­ғын­да­­рын азайту болды. Ұлттық шот­тар­­­дың деректеріне сәйкес халықтың ме­ди­­­циналық қызметтеріне жұмсайтын қал­­та шығыстарының үлесі 2017 жылы 33% болса, ал 2022 жылы 27%-ға дейін төмендеді, яғни 5,4%-ға қысқарған. Бұл отбасы бюджетінің нақты үнемін біл­діреді, осы қаражатты балалардың білі­міне, демалысқа немесе тұрмыстық шы­ғындарға және басқа мақсаттарға жұм­сау­ға болады, – деді спикер.

Сонымен қатар брифингте «Әлеу­мет­тік медициналық сақтандыру қо­ры» КеАҚ басқарма төрағасы Сәбит Ах­ме­тов те бірқатар мәліметті алға тартып, жиі қойылатын сұрақтарға жауап берді.

Оның айтуынша, кардиохирур­гиялық операцияларды күту ұзақтығы 3-4 айдан 1 айға дейін қысқарды. Қымбат КТ, МРТ диагностикасы қазір 10 күн ішінде жасалады. Сонымен қатар бұрын ақылы негізде жасалған көптеген операция, мысалы, есту қабілетін қалпына келтіру операциялары МӘМС аясын­да қолжетімді болды. Катаракта опера­цияның саны жыл сайын артып келеді. 2 жыл ішінде 8 мыңға жуық адамға операция жасалды.

Бұған қоса жоғары технологиялық жабдықтар қолданылатын операция­лар қолжетімді болды. Жекелеген кардио­хирургиялық операциялардың құны 7 млн теңгеден асады. Жалпы, 2022 жылы жоғары технологиялық медициналық қызметтер бойынша 68 операция жасалды, олардың орташа құны 3 млн теңгені құрады.

Бұл ретте қор басшысы МӘМС жұ­мы­сы қандай қағидаттарға негіз­делгенін түсіндірді.

– МӘМС жүйесі мемлекеттің, жұ­мыс берушінің және қызметкердің ор­тақ жауапкершілігі қағидаттарына негіз­делген. Азаматтардың осал санаттары үшін – зейнеткерлер, балалар, көпбалалы аналар, жұмыс істемейтін жүкті әйелдер, мүгедектер үшін мемлекет жар­на төлейді. Бұл – шамамен 11,4 млн адам. Азаматтардың осы санаттары үшін мемлекеттен жыл сайынғы орташа жарна шамамен 0,5 трлн теңгені құрайды. Жұмыс істейтін халық МӘМС жарнасын жұмыс беру­шінің есебінен және МӘМС туралы заңда белгіленген режімде өз есебінен төлейді, – деді С.Ахметов.

Осы орайда ол жұмыс істемейтін аза­маттар жұмыспен қамту орталық­тарында тіркеле алатынын айтты, бұл оларға МӘМС қызметтерін жұмысқа орналасқанға дейін белгілі бір уақыт ішінде пайдалануға мүмкіндік береді.

Қор басшысының айтуынша, қар­жыландырудың ұлғаюына қарамас­тан, медициналық қызметтердің сапасы мен қолжетімділігіне қатысты халық тарапынан сын көп айтылады. Атап айтқанда, азаматтар емха­на­лардағы ұзын-сонар кезекке, медицина қызметкерлерінің дөрекі қа­рым-қатынасына, КТ және МРТ жол­дамаларын ұзақ күтетініне әрі білік­ті дәрігерлердің жоқтығына ша­­ғым­­данады. Соның ішінде алғаш­қы меди­циналық-санитарлық көмек көрсе­тетін емханалардың жұмысына көп шағым түседі. Бұл барлық өтініш-шағымның шамамен 70%-ын құрайды.

– Бүгінде қор барлық көрсетілген ме­дициналық қызметке мониторинг жүргізеді. Бірақ соған қарамастан, қор 2022 жылдың қорытындысы бойынша 20,8 млрд теңге сомасында 3 млн-нан аса бұзушылықты анықтады. Көрсетілмеген қызметтерді көрсетілді деп жазылған жалған жазбалар жыл сайын өсіп келеді. Мысалы, 2020 жылы – 21 мың, 2021 жылы – 35 мың, 2022 жылы 52 мың осындай факт тіркелді. Мұның ең көп таралған түрлері: жалған жазбалар, яғни нақты көрсетілген бір қызметтің орнына 3-4 қызмет түрі көрсетілді деп жазу; «Қосарланған төлем» түріндегі тіркеулер, яғни пациенттен де, қордан да қызмет үшін ақы алу. Айта кету керек, біз мұндай бұзушылықтарды анық­тай алмаймыз, өйткені ақылы негіз­де қыз­мет көрсететін жеке клиникалар бар. Қор медициналық ақпаратқа қол жет­кізе алмайды. Нарықта 30-дан аса жеке медициналық ақпарат бар, олар – бір-бірімен интеграцияланбаған жүйе­лер. Осы проблемалардың барлығын шешу үшін қазіргі уақытта қор Ден­сау­лық сақтау министрлігі және Цифр­­лық даму, инновациялар және аэро­ғарыш өнер­кәсібі министрлігімен бір­лесіп денсаулық сақтау жүйесін толық цифр­ландыру бойынша ауқымды жұ­мысты бастады. Бұл ретте қор­дың төлем модулін цифрландыру дер­бес­тен­дірілген қаржылық есеп қағи­даты және медициналық қызметтер­ді тұты­ну­шылардың виртуалды шот­­та­рын­дағы ақша қаражатының қозға­лысын қадағалау негізінде жүзеге асы­рыла­тынын ерекше атап өткен жөн. Бұл дәрігердің қабылдауын мобильді құрал­дар арқылы растау үшін (SMS, QR-растаулар) жеке верификация тетігін енгізуге мүмкіндік береді. Ал қор меди­циналық ұйымдар қаражатты қай­да, кімге және қандай мақсаттарға бағыт­талғанын бақылай алады, – деді С.Ахметов.