Көмірді ерте қамдаңыз

Компания басшылығы қолға алынып жатқан бұл шаралар көмірдің тапшылығы мен маусым кезінде туындайтын дүр­бе­лең­ді жояды деп мәлімдеп отыр. Былтыр «Шұбаркөл кө­мі­ріне» кезек күткен жүк көлігінің саны 400-ге жетіп жығылып, олар үш тәулік бойы сонда түнеген болатын. Бұл бастама – сондай келеңсіздіктің болмауына кепіл.

Қарағанды облысына көмір 1 шахта 8 разрезден келеді. Облыста көмір саудалайтын 52 орын бар. Олардың орна­ласқан мекені туралы облыс әкімінің сай­тынан білуге болады.

Жергілікті билік көмір жет­кілікті екенін айтады. Деген­мен күзде кезек күтіп, қарбаласқа тап болмас үшін ха­лық­қа ерте қам­дануды ұсынып отыр. Қа­зақстан бойынша былтыр, 2022 жылы 113,9 млн тонна көмір өн­дірілді. Биыл алты айда қазылған көмір көлемі – 54,6 млн тонна. Еліміз бо­йынша халық 9,3 млн тонна көмір тұтынса, бүгінде соның 3,3 млн тоннасы аймақтарға жет­кізілді.

– Қарағанды облысындағы сұраныс – 1 млн 100 мың тонна. Көмірді негізгі жет­кізуші – «Шұбаркөл көмір» АҚ, «Жа­лын» разрездері. Минстрлік та­рапынан жүйелі шаралар қа­был­данды. Республика кө­ле­мінде автокөлікпен көмір экспорттауға рұқсат жоқ. Қа­зіргі таңда көмірді тек экспортқа кө­мір өн­діру­шілер ғана шығара алады. Бұл орайда Үкіметтің қау­лысы әзірленуде. Ондағы мақсат – делдалдарды жою, – дейді Индустрия және инфра­құ­рылымдық даму министр­лігі Индустриялық даму комитетінің төра­ғасы Азамат Панбаев.

Қарағанды қаласы әкімінің орынбасары Абзал Рахымбаев өңірлік опе­ра­тор­ларға тиісті ұсы­нымдар жолданғанын айтады. Онда көмір ба­ғасы, қоры, жет­кізілу мәселелері нақ­тылан­ған. Оның мәлімдеуінше, Қа­ра­­ғанды қаласы бо­йын­ша 20 опе­ратор бар. Жергілікті «Рапид», «Exim Artis» ЖШС кен орын­да­ры да тікелей сатуды жос­пар­лаған.

Облыс басшылығы тұрғын­дарды қыстың қамын жаз ойлап, көмірді ертерек сатып алуға шақырады. Бұл – қыс түс­­кенде көмір сататын орын­дар­дағы ұзын-сонар кезек пен қар­ба­лас­ты болдырмау үшін керек.

Қарағанды нан комбина­ты­ның ірге­сіндегі «Крылов» сауда нүктесінде 30 мың тоннаға жуық көмір бар. Шах­талардан отын тасып жатқан жүк вагон­да­рының жұмысы кестеге сай, еш ке­дер­гісіз жүріп жатыр. Бірақ қақпа алдында жүк көліктерінің кезегі жоқ.

– Бұл – көмір әлі сатылымға шық­пай жатыр деген сөз емес. Тек, жұрт әлі бейқам. Көбі қар жауып, қазан ұр­ғанда ғана қимылдайды, – дейді сауда нүк­те­сінің директоры Владимир Крылов.

Пришахтинскінің түбіндегі «Арман­дар орындалады» деп аталатын сауда нүктесіндегі көмір мөлшері 15 мың тоннадан асады. Қамдану шаралары қалыпты жағдайда өтіп жатыр. Мұнда да моншақтай тізілген жүк көліктері жоқ. Әзірге тым-тырыс.

– Сондықтан биыл өңірде қатты отын жеткілікті деуге толықтай негіз бар. Ай сайын қажетті мөлшер жеткізілуде. Осака­ровка мен Жарық стансасында қосымша нүктелер ашылды. Қазақстан бойынша көмірдің ең төменгі бағасы біздің облыста екен. Мәселен, сұраныс­қа ие «Шұбаркөл» көмірінің тоннасы өңірде – 13 400 теңге. Сапаға да ба­қы­лау орнатылған. Егер сатып алған отыныңыз сапасыз болса, тұтынушылар құқығын қорғау департаментіне бірден жүгіну керек, – дейді облыстық өнеркәсіп және ин­дус­триялық-инновациялық да­му басқармасының басшысы Дарын Бұлқайыр.

Жоғарыда атап өткеніміздей, «Шұ­бар­көл көмір» АҚ бас директоры Сергей Ким кәсіпорын аумағынан кө­мірді өз бетінше алып кетуге тыйым салын­ға­нын ресми хабарлады. Мақсаты, атап өткеніміздей, көмірдің ел арасында қатқа айналуын жою.

– 2023 жылы биржалық сауда-саттық қорытындысында коммуналдық-тұр­мыс­тық кө­мірді көтерме сатып алушы ретінде «Көмір гарант» ЖШС анық­тал­ды. Компания төрт отын пунктін құру туралы ше­шім қабылдады: екеуі – Ұлы­тау облысында, біреуі – Қос­та­най облысында және біреуі – Қарағанды облысының Осака­ров­ка кентінде. Осы отын базаларына көмір жеткізу теміржол арқылы үздіксіз жүр­гізіледі. Сондай-ақ халыққа кө­мір жет­кі­зетін жақын маңдағы 9 пункт бар, – дейді «Шұбаркөл Көмір» АҚ бас директоры Сергей Ким.

«Шұбаркөл Көмір» АҚ-ы 1 қаң­­тардан алып кету бекет­терінде бағаны 13 пайызға өсірген. Бұл баға кейінгі 5 жылда өспегенін айтады Сергей Ким. «Шұбаркөл» алаңында сұраныс күшейгенде былтыр 400-ге жуық көлік үш тәуліктеп кезекте тұрғаны мәлім. Осылайша, тиімсіз делдалдар коммуналдық-тұрмыстық таскөмірдің басым бөлігін эскпорттап, тапшылық туындауына себепші болған. Комитет төрағасы Азамат Пан­баевтың айтуынша, енді көмір сыртқа теміржолмен ғана тасымалданады. Былтыр Түр­кістан, Жамбыл, Солтүстік Қазақ­стан, Қы­зылорда облыс­тарына автокөлікпен көмір та­сымалданған. Ал талдаулар ол көмірдің Жамбыл облысы ар­қылы Қырғызстанға, Түр­кіс­­тан облысынан Өзбек­станға өтіп кеткенін көрсетіпті. Сонда Өзбекстанға 30 пайызға, Қыр­ғыз­станға 20 пайызға көмір экспорты ұлғайған екен. Осы­лай­ша, кәсіпорын есебінен орта­дағы делдалдар қал­та­ларын қам­пит­қан. Енді мұндайға жол жоқ.

Бұрынғыша разрездің ма­ңайындағы 100 шақырымда орна­ласқан ауыл-аймақ­тың бәрі тегін көмірмен қамтылады.

 Қасымхан ҒАЛЫМ,
«Egemen Qazaqstan»