Орнықты дамудың басты мақсаты

БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гуттериш жиында бұ­ған еш­кім­­ді кінәла­май, екі күн­дік сам­митті тиімді жоспар құ­ру­­ға ар­нау­ға шақырды. 17 бөлім­нен тұратын орнықты да­му мақсаты 2015 жылы БҰҰ жиы­нын­да қабылданған-тұғын. Құ­жат­та 169 нақты мақсат атап көр­се­тіл­ген. Сарапшылардың айтуын­ша, қазіргі таңда құжатта көр­се­тіл­ген міндеттердің 15 па­йызы ғана орындалған.

Саммитте Ирландия және Қа­тардың бастамасымен 43 тар­­мақ­тан тұратын саяси дек­ла­рация қабылданды. Құжатта бір­­не­ше жылдан бері тұрақты даму мақсаттары орындалмай жат­­қаны ескертілген.

«Миллиондаған адам кедей­лік­­ке ұшырады, аштық белең алып келеді. Гу­манитарлық қа­жеттілік артып, климаттың өзге­руі­нің салда­ры айқын біліне бас­тады. Бұл ха­лық­аралық ын­ты­мақтастықтың әлсіреуінен және осы дағдарыс­тар­ды бір­ле­сіп еңсеру үшін сенім­нің жетіс­пеу­шілігінен туындаған тең­сіз­дік­тің күшеюіне әкелді», де­лінген құжатта.

Біріккен Ұлттар Ұйымы кел­­тір­ген мәліметке сүйенсек, қазір әлемде 2015 жылмен са­лыс­тырғанда орташа немесе қатты аштықтан 745 миллионнан аса халық зардап шегеді. Осы­лай­ша, БҰҰ Бас хатшысы А.Гуттериш әлем 2030 жылға қарай аштықтан құтылу жө­нін­дегі мақ­сатына жетудің ауы­лы алыс екенін атап өтті. Шар­т­арапта 2005 жылдан бері байқалмаған аш­тық деңгейі тіркелген. Азық-түлік бағасы 2015-2019 жылдарға қарағанда көп елде әлі де жоғары күйінде қалып отыр. Жер-жаһан осы қалпында жалғастыра берсе, құқық қорғау, гендерлік және кемсіту олқылықтарын жою үшін әлі 286 жыл қажет.

Саяси декларацияда баяндал­ған шешімдердің ауқымы кең. Онда дамушы елдерді қаржылан­ды­руды, қарызды өтеудің тиімді тетігі қарастырылған. А.Гут­те­­риштің айтуынша, тұрақ­ты ор­нық­ты мақсаттарды ынталандыру үшін жыл сайын кемінде 500 миллиард доллар көмек бе­рілу­ге тиіс.

Декларацияда сонымен қатар дамушы елдерге қолжетімді ба­ға­мен жеке қаржыландыруға мүм­кіндік беру үшін көпжақты даму банктерінің бизнес үлгісін өз­герту ұсынылған. А.Гуттериш халықаралық қаржы архитектурасын реформалауға шақырып, қа­зіргі нұсқасын «ескірген, жұ­мыс істемейтін және әділетсіз» деп мәлімдеді.

Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының президенті Де­ннис Фрэнсис кейінгі жылдары сенім мәселесіне селкеу түскенін, көпжақты ынтымақ­тас­тың әлсірегенін атап өтті. Оның айтуынша, коронавирус пан­демиясының салқыны әлі де тиіп отыр. Сондай-ақ бақуатты мемлекеттер қол жеткізе алатын мақсатты ғана таңдайтынына нара­зылық білдірді.

«Бірлескен, өршіл іс-қимыл арқылы біз 2030 жылға қарай 124 миллион қосымша халықты ке­дейліктен шығарып, 113 мил­лион­ға жуық адамның аз тамақ­танбауын қамтамасыз ете аламыз», деді Д.Фрэнсис.

Негізгі саммит аяқталғаннан кейін «Орнықты даму мақсат­та­рына (ОДМ) қол жеткізу жо­­лын­да­ғы прогресті жедел­де­­­ту­дің не­гіз­гі өтпелі үдеріс­те­ріне қатыс­т­ы ауқымды іс-қимылдарды жан­дан­дыру» атты Көшбасшылар диа­логі өтті. Іргелі жиынға Мем­­ле­кет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Мажарстан Пре­зи­­денті Каталин Новакпен бірге төра­ға­лық етті.

Мемлекет басшысы өз сөзін­де Біріккен Ұлттар Ұйы­мы­ның 2030 жылға дейінгі күн тәр­ті­бі бүгін­гі өскелең ұрпақтың жар­қын бола­шақ құруына беріл­ген бір ғана мүм­кіндік екенін атап өтті.

«Геосаяси қақтығыстарға бай­­­ланысты шиеленісе түскен қазіргі жаһандық сын-қатерлер біздің ұжымдық күш-жігерімізге нұқсан келтіріп отыр. Бұл кедер­гілерді еңсеруге жекелеген мем­ле­­кеттің шамасы жетпейді. Әлем­дік қоғамдастықтың бір­лігі­нің ар­қасында ғана елеулі же­тіс­тік­тер­ге қол жеткізе аламыз», деді Қасым-Жомарт Тоқаев.

Президенттің айтуынша, Қа­зақстан үшін Орнықты даму мақ­сат­тарына қол жеткізу – ұлт­тық басымдық. «Орнықты даму қағидаттары біздің негізгі ұлттық стратегияларымыз бен бағдар­ла­маларымыздың өзегіне айналды. Бүгінде орнықты бо­ла­шақ­қа белсенді түрде инвестиция құйып отырмыз. Мем­ле­кет бюджетінің 80 пайызы орнықты даму мақсат­та­рына сай келеді. Біз тегін білім алудың және денсаулық сақтау­дың баршаға қолжетімді бол­уын қам­тамасыз етеміз. Жаңа Әлеу­­меттік кодекс­те халықтың осал топтарын қор­ғау шаралары күшей­тілді», деді Мемлекет басшысы.

Іс-шара барысында мақсат­тар­ды жүзеге асырудағы жетіс­тік­­тер мен олқылықтарды есепке ала отырып, тұрақты дамуға өтуге әкелген ұлттық әрекет тал­­қыланды. Көптеген спикер қар­­жыландыруды қолжетімді етуді, әсіресе дамушы елдерге арналған жаһандық қаржы жү­йе­­сін реформалау қажетін атап өтті.

Оңтүстік Африка Респуб­ли­ка­сының Президенті Матамела Сирил Рамафоса әр елдің өз даму жолын ұстануға құқығы бар еке­нін айта отырып, халықаралық қар­жы архитектурасын да, көп­жақты сауда жүйесін де оларды дамушы елдерге әділ ету үшін реформалауға шақырды. Қар­жы­лық ресурстарға және әлемдік нарықтарға кез келген мем­лекет қол жеткізе алмай­ты­нын жет­кіз­ді. Дегенмен ор­нық­ты даму мақ­саттарының жү­зеге асырылуы негізінен елдер арасындағы жақсы әлеу­мет­тік, экономикалық және саяси қарым-қатынастарға байланыс­ты екенін атап өтті.

Аустрия Президенті Алек­сан­др ­Ван Дер Беллен орнық­ты даму мақсаты үдерісі тек қар­жы­мен байланысты емесін алға тартты. Жедел өзгерістерге қол жеткізу үшін заңның үстемдігі маңызды. Сондай-ақ жыл сайын сыбайлас жемқорлықтың салдарынан жаһандық ішкі жалпы өнімнің шамамен 5 пайызы жоғалатынын атап өтті. Бұл сома орнықты даму мақ­сатын қаржыландырудағы алшақ­тық­ты жоюға айтарлықтай үлес қоса алады.

Қырғызстан президенті Садыр Жапаров білім саласын өзгер­туге инвестиция салу ке­рек­тігіне назар аударды. Мұндай реформа адамдар­дың болашақта ла­йық­ты жұмыс­қа орналасуы­на кө­мек­­теседі. Ха­лықтың әл-ауқа­тын артты­ру­ға септігін тигізеді. Осы ойды қуаттаған Мажарстан Прези­ден­ті Каталин Новек келешек ұрпақтың бұрынғыға қара­ған­да бақытты ғұмыр сүретін қо­ғам құруға шақырды.