Ғылымдағы гендерлік мәселелер

Оның пікірінше, қазіргі уақыт­та са­лада жұмыс күшінің басым бөлігін әйелдер құрайтынына қарамастан, шешім қабылдауға байланысты және жоғары позициялы қызметтерде әйел­дер­дің репрезентациясы төмен. Жоғары білімді әйелдер санының көпті­гіне қарамастан, басқарма иерар­хиясы бойын­ша көтерілген са­йын нәзік жанды­лар саны азая береді.

«Білім беру саласында зерт­теуші­лер арасында сандық феминизация байқалады. Статистикаға назар аудар­сақ, 2006–2010 жыл­дары әйел зерттеу­шілер мен ер зерттеушілер үлесі арасын­­дағы жағдайдың флуктуация­дан бастал­ға­нын көруге бола­ды. Дегенмен 2010–2015 жыл­дар аралығында үлестік көр­сет­­кіш­тер тең бөлініске барынша жа­­­қын­­дайды. 2015 жылы әйел зерт­теуші­лердің пайыздық көрсет­кіші ер зерттеушілердікіне қарағанда жоғары болып, осы үрдіс 2022 жылға дейін жалғасады. Ал 2021 жылы ген­дер­лік бөлініс әйелдер тарапына қарай ауы­сады: әйел зерттеу­шілердің үлесі – 54,5%, ер зерт­теушілердің үлесі – 45,5%. Әйел зерттеушілердің өсім үрдісіне қарамастан, белгілі бір жыл­­­дары флуктуация болып отыр­­­ған. Мысал ретінде 2012 жыл­­­ғы ең төменгі көрсеткіш пен 2021 жыл­ғы үлестік басымдықты алуға болады», дейді Ж.Рахман.

Сарапшының айтуынша, ғылыми жұмыспен айналысатын зерттеушілер арасындағы әйелдер үлесі кейінгі 18 жыл бо­йына тұрақты түрде 50 пайыздан артық үлесті құраған. Тек 2012 жылы ғана 49,9%-ды көрсеткен. Зерттеушілердің арасындағы әйел­дер үлесінің артуы жақсы үрдіс болғанымен, бұл – тек қана сандық феминизация, бірақ сапалық емес. Мысалы, жоғары білім беру деңгейінде әйел басшылардың үлесі тек 2019 және 2022 жылдары ғана 20 пайыздық көрсеткіштен асқан.

«Білім беру саласындағы бас­шылар арасында гендерлік теңгерімсіздік ерлер тарапына қарай айтарлықтай жыл­жы­ған. Кейінгі жиырма жылда білім беру саласында, оның ішінде басшы­лық позициядағы гендерлік бөлініс өз­гер­мелікті көрсеткен. Десе де, соған қара­мастан бұл салада әлі де болса гендер­лік тең­дікті көру қиын. 2000– 2011 жыл­дар аралығында басшылық деңгей­дегі әйелдер үлесі 7 және 11 пайыз аралығында флуктуация­ны көрсеткен. 2012–2018 жыл­дар аралығында кішкене флук­туацияға қарамастан, өсім тенденциясы анық көрінеді. Ең жоғары пайыздық көрсеткіш 2019 жылы 24% болса, одан кейін­гі жылдарда көрсеткіш тө­мен­­дегенімен, айтарлықтай өз­геріс­тер болмаған. Жоғары білім беру саласындағы шешім қа­былдау деңгейінде әйелдер үле­сінің төмен болуы, еліміздің бі­лім беру жүйесіндегі гендерлік тең­дік бойынша арнайы шараларды жасау қажеттігінің бар екенін көрсетеді», дейді сарапшы.

Ж.Рахманның айтуын­ша, менторлық бағдарламар, ин­клю­зияны қолдау сая­саты секіл­ді бастамалар жағдайды жақ­сарта алатынын ескере отырып, елімізде келесідей шаралар­ды көбірек жүзеге асыру орынды. Бірінші – тәлімгерлік бағдар­ламалар. Жоғары білім беру саласында тәжірибелі әйел көш­басшыларды өз мансап жолын бастап келе жатқан әйелдермен біріктіретін ресми тәлімгерлікті құру жетекшілік, қолдау және нетуоркингті дамытуға үлкен сеп болады. Екінші – көшбасшылық бойынша семинарлар. Жоғары білімді әйелдерге арналған семи­нар­лар келіссөздерді жүргі­зу, кон­фликтілерді шешу және тиімді коммуникация секілді мәселелерді қамти алады. Үшін­ші – гендерлік теңдік сая­са­тын кеңі­нен насихаттау. Ака­демия­лық орталарда гендерлік аспек­тілерді ескеретін саясатты ұстану және қолдау.