«Күміс» зейнеткерлер

Бұл ерекше модель Фран­ция, Англия, Қытай және Жа­пония сияқты елдерде 60 жыл­дан бері сәтті жүзеге асқан. Егде жастағы адамдарға екін­ші мамандық алуға көмек­тесетін халықаралық қозға­лысқа Қазақстан универ­ситет­тері «lifelong learning» тұ­жы­рымдамасы шеңберінде қо­сылған. Яғни өмір бойы оқы­ту деген мағынаға саяды. Өт­­кізілетін курстар сан­дық да­ғ­­­ды­лар, шет тілдері, кәсіп­кер­­­­­лік, құқық, мә­дениет, дін және физикалық бел­сен­ділікті қам­­­титын көптеген сала­дан тұ­ра­­ды. 50 жастан ас­қан­дар бел­­сен­ді өмір салтын ұста­нып, өздерін жан-жақты да­мы­­та­­ды. Осы жобаның оқы­ту бағ­дар­­ламасы бойынша әдіс­темелік ұсыным қайта бекі­тіл­ді. Бекітілген әдістемелік ұсы­ным­дар еліміздің жоғары оқу орын­дарында жұмыс жос­парын қалыптастырып, күміс білім беру бойынша оқы­та­ды. Аталған бастаманы бар­лық ректор қолдады. Зей­нет жа­сы­на жақындаған және зей­неттегі жандарға демеу бе­ріп, қаржылық сауаттылығын арттыру – игі бастамаға айналып, жемісін де берді.

– Қазір отандық жоғары оқу орындары арасында «Кү­міс университет» деген жоба бар. Аталған жоба былтыр Ш.Уә­лиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетін­де қанатқақты режімде іске қо­сыл­ды. Демек университетте зейнет жасына таяған және зейнет жа­сын­дағыларға арналған орта­лық ашылды. Ол жерде өмір­де түр­лі жағ­дайға тап болған егде жас­та­ғы азаматтарға көмек, қол­­дау ұсынылады. Жоғары оқу орын­дарының алғашқы мис­сия­сы – білім беру, екіншісі – ғы­­­лым және соңғысы – өңір­дің әлеу­меттік дамуына үлес қо­су. Аталған іс-шара универси­тет­тердің үшінші миссиясына жа­тады, – деген еді Саясат Нұр­бек Астанадағы электрондық коммерция мектебінің жұмыс қорытындысына арналған іс-шарада.

Мысалы, Қ.Сәтбаев универ­си­теті жасы егде тартқан аза­мат­­­тар­­дың мүмкіндігін ашу­­­ға ба­­рын салып жатыр. Олар бі­рін­ші қадамды «Тір­ші­­лік қауіп­­­­сіздігінің негіз­де­рі», «Қар­­жылық сауатты­лық деңгейін арттыру» бағ­дар­ла­масын жасау мен IT факуль­теті іске қосудан баста­ған. Ал бола­шақта ге­­ронтово­лонтерлік қыз­метті әр­түр­лі салаларда жүзеге асыру үшін егде адамдардың бойына қажетті қабілеттер мен практикалық дағ­дыларды қа­лыптастыруға ар­на­лған «Кү­­­міс заманның ерік­ті­лері» атты факультет ашу жос­пар­ла­нып отыр. Өзгеше формат­тағы сабақтар аптасына 2 рет өткізіледі. Бір сабақтың ұзақ­тығы 1 академиялық сағат­ты құ­­райды. Бір оқу курсының ұзақ­­тығы 2 айдан аспайтыны – қа­­ты­сушыларға ыңғайлы. Тіпті са­бақ кестесі тың­даушылардың өтініш-тілек­теріне қарай жасалады. Кейде жоба-жоспарлар университеттің бағыттары мен әлеуетті тыңдау­шылар­­дың сұранысына қарай толық­­ты­рылуы мүмкін. Көбіне тың­дау­шылар тобы 12 адамнан аспайды. Сабақтар дәрістер, семинарлар, экскурсиялар, тренингтер түрінде өтеді. Жағ­дайға байланысты күндізгі фор­­матта немесе қашықтықтан оқы­тылады. Бір ерекшелігі – оқу аяқталғанда сертификат беріледі.

– Өзімді дамыту үшін осы жобаға қатысып жүрмін. Түр­лі бағыттардың қыр-сырын үйре­ніп, танымымды біршама кеңейттім. Шетелге шыққанда ағылшын ті­лі­нен қиналған едім. Қазір үй­ре­ніп қалдым. Осы тұрғыда пай­да­сы тиіп жатыр. Одан басқа пси­хо­ло­гиям­ды реттеп, спортпен айналысып, сергек жүрмін. Ба­сында тек денешынықтыру саба­ғына қатыстым. Сосын тігін тігуге қы­зы­ғып, оны да үйрендім. Қазір әдемі киімдерді өзім тіге бе­ремін, – дейді зейнеткер Әми­на Мұсабекова.

Бұл жобаның жалғасы ре­тінде егде жастағы жұмыс­сыз­дарды жұ­мыспен қамту мүм­кіндігі қа­рас­­тырылған. Соның арқасын­да олар жеке көмекші, жас мамандар тәлімгері, әлеу­меттік қызметкер, әлеу­меттік жұмыс бойынша кеңес­­ші болып жұмысқа орналаса алады. Еске салайық, «Күміс жас» жо­басы да іске қосылған еді. Ең­бек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мұны да­мы­тып, қатысушылар аясын кеңейтті.

– Бұған дейін «Күміс жас» жобасы 60 жастан асқандарға қарастырылған. Биылдан бас­тап оны 50 жасқа дейін төмен­деттік. Сөйтіп, жобаға қатысу­шылар аясы кеңейді. Жалпы, жұмыссыздардың дені – үйде бала күтімімен отырып қалған немесе түрлі себептермен еңбек ету мүмкіндігі болмағандар. «Күміс жас» жобасының мақ­саты – зейнет жасына жа­қын­даған жұмыссыз азаматтарды қолдау. Біз оларға жеке көмек­ші, әлеу­мет­тік қызметкер, атау­лы әлеу­меттік көмек бо­йынша немесе еңбекпен қамту орта­лықтарында консультант болуды ұсынамыз. Әлеуметтік сала бойынша жұ­мыс­қа орналастырамыз, – деген еді қазіргі Премьер-министрдің орынбасары Тамара Дүйсенова.

Мысалы, былтыр 50 жас­тан асқан 15 166 адам «Күміс жас» жобасы аясында жұмысқа орналасты. Еңбек және ха­лық­ты әлеуметтік қорғау ми­нис­трлігінің мәліметінше, был­тырғы жоспар бойынша жалпы 14 295 адамды жұмысқа орна­ластыру керек еді. Сандар сөйлеген дерекке қарасақ, жос­пар толықтай орындалған. Жұ­мысқа орналасқандардың ең көп саны Түркістан (2103 адам), Қы­зылорда (1121 адам), Ал­маты (1099 адам), Қа­ра­­ған­ды (1092 адам) және Ақ­төбе (1056 адам) об­лыс­та­­­рын­да тір­­келген. Айт­пақ­­шы, жо­баны қаржы­лан­ды­ру жүйесі бар. Ең­бек мо­­биль­­­­­ді­лігі орта­лығы жұ­мыс беру­­­шінің жұ­мысқа кір­­гендер­ге ең­бек­­ақы төлеуге жұмсаған шы­ғын­дарының бір бөлігін өтеуге суб­­­сидия береді. Бірақ бәрі жоба шеңбе­рін­де болуы шарт. Ескере кету керек, бұл жобаға 50 жастан асқан және зейнеткерлік жасқа дейінгі жұ­мыссыз азаматтар ғана қаты­сады. Жобаға қа­тыс­қысы ке­летіндер мансап ор­талығына өтініш беруі қажет.

– Жұмыстың бірінші жы­лын­­дағы субсидиялар мөл­ше­­рі жала­қы мөлшерінің 70 пайы­зын, жұмыстың екінші жы­­лында – 65 пайызын, жұ­мыс­тың үшінші жылында – 60 пайызын құрайды. «Күміс жас» жобасына қатысу мерзімі аяқталғаннан кейін жұ­мыс бе­руші зейнеткерлік жасқа тол­­маған адамды кемінде 1 жыл мерзімге, сондай-ақ зей­нет­ал­ды жастағы адамды зей­нет­кер­лікке шыққанға дейін тұрақ­ты жұмыс­пен қамтуға мін­детті, – деп хабарлады Еңбек және халықты әлеуметтік қор­ғау министрілігі Ха­лықты жұмыс­пен қамту депар­та­ментінің директоры Асқар Ниязов.

Біздің қоғамдағы «Үшінші жастағы университет» немесе «Күміс университеттерді» жаңа­шылдықтың жаршы­сы дейміз. Жаңа білім алып, дағ­дыларды игерген жұртшы­лық қоғамдық өмірге белсене атсалы­сады. Бұл адами ка­пи­талдың сапасын бірқа­лыпта ұстауға көмектеседі.

Жоғарыда келтірген «Life­long learning» немесе поэ­­тикалық тұрғыда айтар болсақ «өмір бойы оқып өту» тұжырымдамасы адам­ға ғұ­мыр бойы жаңа білім, кәсіби және жеке машықтарды қа­лып­­тастыратын үдеріс. Үздік­сіз оқыту тұжырымдамасын ежел­­­­гі философтар, нақтырақ айт­­­­сақ, Сократ дамытты. Бірақ олар жұ­мырбасты пенденің өзін және әлемді тануына көбірек үңіл­­ді. Не десек те, адам баласы дү­ние есі­гін ашқаннан бас­тап үне­мі жаңа­­шылдық іздеп өтетіні анық.