Ертісте сең ерте жүре ме?

Павлодар облысында­ғы су тасқыны қыстай жиналған қардың еруімен тікелей байланысты. Мамандар ылғалдың түсуі жө­нінде кейінгі 10 жылдағы мәлі­меттер аса құбылмалы екенін, соған орай жауын-шашын мен қыстағы қардың белгілі заңды мөлшерін белгілеу оңайға түспей тұрғанын айтады.

– Кейінгі онжылдықта жыл­дың суық мезгіліндегі ыл­ғал­дың мөлшері туралы мә­лі­меттерді талдау жауын-ша­шын­ның заң­дылығын анық­тауға мүмкіндік бермейді. Көр­сеткіштердің ұлғаюы немесе төмендеуіне қа­тысты үрдіс анықталған жоқ. Мәселен, 2015–2016 жылдар маусымында ылғал мөлшері облыстың басым бөлігінде нормадан 51-89%-ға төмен болса, 2016–2017 жылдары қалыпты жағдайды көрсетті. 2017 жылдан 2021 жылға дейінгі кезеңде жауын-шашын нормадан төмен түсті (33-тен 85%-ға дейін азайды). 2021–2023 жылдары қалып­ты шекте байқалса (91-107%), 2023–2024 жылдары жауын-шашын мөлшері нормадан 30-91%-ға артты. 2024 жылғы қарашадан 2025 жыл­ғы 31 қаңтарға дейінгі ылғалдың мөлшері нормадан ­16-33%-ға артық. Бірақ бұл өткен мау­сым­мен салыстырғанда аз. Көріп отыр­ғанымыздай, әр жылдардағы өзгерістерді шамаласақ, ылғал­дың түсу заңдылығын белгілеу оңай шаруа емес, –дейді «Қазгидро­мет» РМК облыстық фи­лиа­лының ­директоры Галина Шпак.

Оның сөзінше, ұзақмерзімді гидрологиялық деректерді талдау, сондай-ақ жауын-шашынның жиналуын, топырақтың қату тереңдігін, топырақтағы ыл­ғалды ескере отырып, қауіпті ай­мақтарды үш санатқа бөлуге болады: су тасқыны қаупі жоғары аймақ – Баянауыл ауданы; қауіптілік деңгейі орташа – Май, Аққулы, Павлодар, Ақтоғай аудандары, Ақсу қаласы, оған іргелес ауылдық аймақ, Екібастұз қаласы, оған іргелес ауылдық аймақ; су тасқыны қаупі төмен – Шарбақты, Успен, Железин, Ертіс, Тереңкөл аудандары.

Көпжылғы статистикалық мәліметтерге сүйенсек, қардың күрт еруі наурыздың үшінші онкүндігінде болады. Мамандар 25 наурыздан қар күрт ери бас­тайды деп шамалайды. Өзен-көлдердегі мұздың жібуі де осы кезеңге тиесілі. Наурыздың соңы – сәуірдің алғашқы онкүндігінде мұз көбесі сөгіліп, сең жүруі ықтимал.

– Қазір Павлодар облы­сының аумағы арқылы өтетін Ертіс өзенінің гидрологиялық режімі су қоймаларының кас­кадымен реттеледі. Олардың негізгісі – шығыстағы Шүлбі су қоймасы. Біздің мекеме гидро­метеорологиялық бақы­лауды тек Ертіс өзені мен Са­бын­ды­көлде жүргізеді. Ақпан айы­ның ортасындағы жағдай бо­йын­ша Ертіс өзеніндегі мұздың қа­лыңдығы 47 см-ден 65 см-ге де­йін жетіп тұр. Тұтастай алғанда, мұз­дың қалыңдығы өткен жыл­ғы көрсеткіштерден аз, былтыр 74 см-ге дейін болған. Тағы бір ескеретін мәселе, Шүлбі, Сілеті су қоймаларынан су жіберілген­де мұз кептелістері пайда болуы мүмкін. Бұл су деңгейінің көте­рілуіне ықпал етіп, елді ме­кендерді, жайылымдарды, жолдарды, инфрақұрылымды су басу қаупін тудырады, – дейді Г.Шпак.

Биыл Ертіс бойында орна­ласқан Ақтоғай, Ертіс, Тереңкөл аудандарында қыстай жауған қардың мөлшері нормадан 16-33%-ға жоғары. Баянауыл ауданының бірқатар бөлігінде, Екібастұздың ауылдық айма­ғында, Успен ауданының сол­түстік-шығыс бөлігінде де ыл­ғал­дың мол екені байқалады. Жер­­гілікті мемлекеттік органдар осы факторларды ескеруі керек. Жер­гілікті тұрғындар мен жауапты қызметтер «Қазгидрометтің» болжамдары мен дауылды ес­кертулерін дер кезінде қаперге алып, бөгеттерді нығайту, суды қайтару арналарын тазалау, азық-түлік қорын дайындау сынды су тасқынының алдын алу шараларын уақтылы қабылдауы қажет.

Ауа райын болжаушылар су тасқынының пайда болу шарттары жыл сайын айтар­лықтай өзгеріп отыратынын, соның салдарынан кейбір жағ­дайда ықтимал апатты тап басу болжау қиын екенін айтады. Қазір «Қазгидромет» РМК-нің Павлодар облысындағы филиалы өңірдегі, көрші­лес ай­мақтардағы ауа райы жағ­дайына мониторинг жүргізіп, Ер­тіс өзе­нінің су деңгейі мен ағы­нын жиі бақылауға көшті.

Павлодар облысы