Ақыл-ой иелерінен көз жазып қалмайық

Мына дүниені құлпыртатын да, құбылтатын да, жаңартатын да, жасартатын да, барыңды жетілдіретін де, орындасам деген мақсатыңа жеткізетін де – бір ғасыр бұрын ұлт ұс­тазы А.Байтұрсынұлы айтып кеткен білім жарысы. Сол жарыста, яғни ақыл-ойдың самғауында қана­тыңды талдырмайтын, ауырыңды жеңіл­дететін – білім мен ғылым. Осы ақиқат жолында ел білімін қайт­сек жақсартамыз, ғылымын қалай өрістетеміз деген ұлы ұғымды Елба­сы Нұрсұлтан Назарбаев: «Ақыл та­был­май, ештеңе табылмайды. Ой же­тілмей тұрып, ар-намыс шың­далмайды. Ар-намыссыз азамат, өзге­лердің көсегесі түгілі, өзінің көсегесін кө­герте алмайды. Онсыз ұлттық сана мен ұлттық намыс та тұл», деп азаттық алғаннан бері айтып келеді.

Егемен Қазақстан
12.02.2018 85
2

Иә, елдегі білім саласына қатысты реформалар санынан жаңылайық дедік. Жүйесіз жүргізілуінен бе, есте қалғаны онша көп болмай тұр. Оның зардабын қаладағы жайлы бөлмеде отырып жоба жасағандар емес, тікелей іске асыруға тиіс мекеме қызметкерлері көріп отырғаны да рас. Осындай оралымсыздықтың кесірінен бе, әлде ғылыми негізі жасалмай, жалаңдыққа бой алдырғандықтан ба, отандық білім саласының басынан дау-шар арылмай келеді. Мұның басты себебі, өзгенің үрдісін електен өткізбей, дайындықсыз бастап жіберуде жатқан жоқ па екен? Ондай реформаларды қолға алып, орта жолға тастағандарға сұрау болмайтыны да бар. Оның орнын басқандар өзінің жаңашылдығымен көзге түсуге тырысады. Осы тәсілмен ел болғалы бері 15-ке таяу министр жұмыс істеді. Әрине, жақсы ісін соңына жеткізе алмай кеткендер де болды.

Алда дәйекке келтірген Елбасы байламында ақыл туралы әдемі айтылады. Ақыл-ой биіктігі жеке адамдарға ғана емес, елге керек. Ақыл-ой иелерін, әсіресе талантты ұрпақты бала күнінен баулу кемел жұртқа тән қасиет. Бірақ біз сол кемелдікке жеткізетін дарынды ұл-қызға, білімі терең, ой әлемі мұхиттай оқымыстыға, мықты ұйымдастырушыға кей тұста толық қамқорлық жасай алмай келе жатқан секілдіміз. Бірінші, дарынды ұрпаққа келер болсақ, бүгіп қайтеміз, кейде оларға тиесілі орынды түрлі жолдармен пысықайлар қағып кетіп жатады. Есесіне бағаланбаған әлгіндей дарынды ұл-қызды өзгелер жетектеп кетіп жататынын жоққа шығара алмасақ керек. Мұндай жай кеңес заманында да болған. Оның арқауы әлі үзіле қоймағандай. Біз мұны былтыр көтеріп, Қостанай өңірінде Мәскеудің жетекші университеттері біраздан бері дарынды балалармен жұмыс істеп жүргенін, оқу орнының қызметкерлері келіп жаратылыстану пәндері бойынша ақыл кеңес беретінін, үздік талапкерлерге арнайы грант тағайындайтынын талқыға салғанбыз. Жақында бұл мәселе бас басылымда тағы да қозғалып, Солтүстік Қазақстан облысындағы әріптесіміз Өмір Есқали «Ақыл-ой көші ары асып бара ма?» (26.01.2018) деп шығыс және солтүстік өңірлердегі, Ақтөбе мен Атырау облыстарындағы ұрпақтарымыздың көрші елдің орта және жоғары оқу орындарына бет бұрғанын дәйектей жазды. Мәселен, шетке, оның ішінде Ресейге бет бұрғандар сегіз есе артқанын, айталық, бір гимназияны бітірген 52 түлектің 31-і Ресейде бағын сынап, оның 21-і тегін оқуға түскенін, өз елімізде сынақ тапсырған 12 үміткердің 2-уі ғана грантқа ие болғанын жеткізді. Тағы бір мысал, М.Жұмабаев ауданындағы мектеп бітірушілердің 70-80 пайызы көрші елге бет бұрып отыр екен. Осы бір түйткілдің себебін қайдан іздеуге болады, ертеңгі салдары қалай болар екен деген ой мазалайды. Бұл ұлтымыздың келешегіне қауіп төндіріп жүрмей ме?

Жасыратыны жоқ, біздің түлектер мектеп бітірген соң әуре-сарсаң басталады. ҰБТ «жыры», кешенді тест, оның қорытындысын шығару, ақшасы барлар ҰБТ-ны бірнеше рет тапсырып, ақылы оқуға түсуіне жол ашу, т.б. Осындай кезде қаншама үміткердің, ата-ананың жүйкесі жұқарады десеңізші.

 Алда жоғары оқу орындарына қа­былдау науқаны келе жатыр. Жалпы, бұл саладағы кейбір жүйесіздіктерден құтқару керек тәрізді. Неге бұлай деп отырмыз? Өйткені бұрын аз да бол­са ҰБТ-ға үміт артып келіп едік. Өт­кен жылы оны да реформаладық. Рес­пуб­ликалық «Дарын» орта­лығы да қал­тарыста қалғандай. Бұл жал­ғаса берсе, шеттен оқу іздейтіндер кө­беймесе азаймайды. Әрине, шетке барып білім алған жөн. Бірақ ертең олар жұ­мылып келіп жұртына қызмет жасай ма?

Шетелдерде қызмет етіп жүрген отан­дық ғалымдарды шақырсақ деп жүргенде өткен жылы елімізден 28 мыңнан аса кәсіби маман сыртқа кетіпті. Олардың қатарында 5 мың техникалық қызметкер, 2,5 мың экономист, 1700 педагог бар көрінеді. Басқа мемлекетке кеткендердің көбі 20-дан енді асқан жастар екен. Өзге жұртқа оқу іздеп барып қалып қойғандардан хабарымыз қаншалықты? Бұл да ойлануды қажет етеді. Жапония мен Қытай мемлекеттері алғыр кәсіби маманды бағалай отырып, шетелге кетуді шектейді екен. Қалай десек те, мектеп түлектерінен бастап, мықты кадрдан, яғни ақыл-ой иелерінен көз жазып қалмау жағына қам-қарекет жасау, елдің өркенін өсіріп, келешегін кемел ететіні анық.

Сүлеймен МӘМЕТ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

10.12.2018

Қарағандылықтар «ҚазРобоСпорт» чемпионатының бас жүлдесін жеңіп алды

10.12.2018

Ежелгі металлургия іздерін Тарбағатай даласынан көруге болады

10.12.2018

Қытай 2000-нан астам қазаққа өз территориясынан шығуға рұқсат берді

10.12.2018

Д.Назарбаева Дүниежүзілік банкінің Орталық Азия жөніндегі Аймақтық директорын қабылдады

10.12.2018

Солтүстікқазақстандық екі кәсіпкер «Жомарт жүрек» байқауының жеңімпазы болды

10.12.2018

«Латын әліпбиіне көшу – тарихи таңдау» республикалық ғылыми-теориялық online конференция өтті

10.12.2018

Халықаралық Олимпиада комитеті Алла Важенина, Анна Нұрмұхамбетова және Ольга Рыпаковаға медальдары қайтарады

10.12.2018

Павлодарда «Лайықты еңбек – мемлекеттің тұрақтылық негізі» форумы өтті

10.12.2018

Атыраулық дзюдошылар Конфедерация Кубогінің иегері атанды

10.12.2018

Облыста озық шыққан аудандар марапатталды

10.12.2018

Александр Журавский Мұхаммед Рабииден жеңілді

10.12.2018

Дархан Қыдырәлі The Asahi Shimbun басылымына сұхбат берді 

10.12.2018

Қызылордада жер телімдері аукционға шығарылды

10.12.2018

Қызылорда облысының әкімі мүмкіндігі шектеулі жандар автокөлік сыйлады

10.12.2018

Қостанайда табиғат қорғау полицейлері киік атқан қаскөйді ұстады

10.12.2018

Сығанақ қалашығы туризмге қызмет етеді

10.12.2018

Қыздар университеті робот құрастыратын стартап жобалар жасайды

10.12.2018

«Қайраттың» екі футболшысы - әлемнің үздік ойыншысы номинациясына үміткер

10.12.2018

Дүниежүзілік банк Қазақстанның коммуналдық инфрақұрылымын дамытуға қатысады

10.12.2018

Алматыда жас дзюдошылардың турнирі өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

Дидар Амантай,

Túsiniktiń kúıreýi

Sońǵy jyldary, sandyq tehnologıalyq ónimderdiń (iPhone, Red One, digital camera, information technology) alǵashqy nusqalary (computer, printer, scaner, copier), shyqqanyna tabany kúrekteı jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt, jeteqabyl mezgil ótkende, ozyq qoǵamdarda, qala berdi, damýshy elderde, tipti, jalpy adamzattyq mádenı-rýhanı keńistikterde iri-iri qomaqty ózgerister júrdi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу