Ауыл шаруашылығы секторын дамытатын 8 шара

Ауыл шаруашылығымен қысы-жазы еңбектенуден қажы­майтын бейнетқор қауым айналысатыны мәлім. Табиғатымыз­дың қатал мінезін ескерсек, бұл саланы дамыту ешқашан оңай болмаған. 

Егемен Қазақстан
21.09.2018 13201
2

Мен еңбек жолымда қарапайым мал шаруашылығындағы жұмыс­тан бастап, аудандық қаржы бөлі­мінің ауыл шаруашылығын қар­жыландыру және бақылау аға эконо­мисі қызметіне дейінгі ара­лықта біраз сатыдан өттім. Осы сала­ның ыстық-суығын көрген адам ретінде оның қыр-сырын бір кісідей білемін деп есептеймін. Кеңес одағы кезіндегі жүйенің, ке­йін­гі тәуел­сіздік тұсындағы қай­та құру ке­зеңдерінің реформа­лары­на куә болдық. Қай жерде қан­дай ол­қы­лық кеткенін, қандай оң­­тай­лы тәсілдер қолданылғанын көр­дік. Көп жылғы тәжірибеміздің ар­қа­сында қай бағытқа басымдық беру керектігін түсінетін деңгей­ге жет­кендейміз. Сол себепті ауыл шаруашылығын дамытуға қатысты бірқатар ұсынысымды ортаға салсам деймін. Ел экономикасының тірегі – ауыл шаруашылығына қатысты білгенімізді кейінгі буынға үйрету біздің парызымыз. 

Жалпы, аграрлық экономиканы дамыту еліміздің табиғи ерек­ше­ліктерін ескере отырып жүргізіл­гені жөн. Бұл сектор өзіндік құ­нын ақтайтын бірегей өнім шығару­ға, экологиялық таза өнімді мо­лай­туға бағыт ұстанып, шаруа қожа­лықтарын, серіктестіктерді реформалау одан әрі тереңдетілуі керек.

Ол қалай жүргізілмек? 

Біріншіден, аграрлық аудан­дар­да орта­лық­тандырылған мем­лекет­тік «Ауыл­шаруашылық банкін» ашу қолға алынса, саланы оңт­ай­лы несиелеуге және бюро­кра­тия­лық кедергілерден арылтуға жол ашар еді. Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиенің жылдық үстеме­ақы мөлшері 5-6 процент­тен аспағаны дұрыс. Қазір шаруашы­лық­тарды екінші деңгейлі банктер қаржыландырады, олар не­сие­ні 17-18 процент жылдық үстемеақы­­мен береді. Ал мемлекет не­сие­нің 50 процентін субсидиялап, ш­аруа­шы­лықтарға мемлекеттік бюджет арқылы проценттік жеңіл­дік береді. Мемлекеттік «Ауыл­шаруашылық банктері» әрбір аудан орталығында ашылып, тауар өндіруші шаруашылықтарға несие беру, лизинг алу, субсидия төлеу, күрделі қаржыландыру әдісі бір жерден беріліп ор­та­лықтанды­рылса, онда біраз бюро­кра­тия­лық кедергілер жойылады.

Екіншіден, әр бастаманы қолға алған кезде жемқорлық фак­ті­леріне жол ашатын тетіктер жойы­луға тиіс, әйтпесе бұл дерт әр ат­қа­ры­латын істің баянсыздығын дәлел­дейді. Одан құтылудың негіз­гі жол­дарының бірі – электронды қыз­метке толық ауысу. Әр шаруа­­шы­лықтың паспортындағы көр­сет­кіштер бірегей электронды база­ға толық тіркелсе, осы бағытта ма­ңыз­ды жетістікке жетеміз деп ой­ла­ймын. Шаруашылықтар туралы тиісті мәліметтер, ондағы мал басы, егін еккен алқабы, өндірген өнімі, өнімнің сапасы және тағы басқа көрсеткіштер тиісті деректер қорында болуы керек. Жергілікті атқарушы органдар аумағындағы шаруашылықтың берген мәлі­метін толық куәландырып, кепіл­дік беріп, үнемі қадағалап отырса, беріле­тін субсидиялар мен қар­жы­лай көмектер электронды қызмет арқылы төленеді.

Үшіншіден, шаруашылықтарға өндірген өнімдеріне субсидия төлеу, несие беруде, жанар-жағармай тарату, тұқым материалдарын, тыңайт­қыштарды бөлуде әділеттікті сақ­тау үшін ауылшаруашылық саласы толық мемлекеттік электронды қызметке көшкен жағдайда, шаруашылықтардың осы айтылған көмектер мен субсидияларды барынша жеткілікті деңгейде алуына мүмкіндік туады. 

Тағы бір айта кетерлігі, бүгінгі таңда кейбіреулер шетелдің же­тіс­тіктеріне қызығушылық та­ны­т­а­ды. Оның бізге тиімді және тиім­сіз жақтары көп жағдай­да назардан тыс қалады. Жалпы, шетел­дерден келетін тұқымдарға ерек­ше сақтықпен қарау керек. Олай дейтінім, шетелден гендік-модификациялық өнім келген оқи­ғалар жиі кездеседі. Бұл адам ағза­сына өте зиян. Шетелден асыл тұқымды мал әкелу, сол арқы­лы елі­мізде асыл тұқымды мал­дар­дың әлеуетін көтеру әдетке айналып барады. Асыл тұқымды түлік жер­гілікті климатқа бейім­деле ала ма, жоқ па, соған көз жет­кізіп алу жағы назардан тыс қалып жүр. Қазақ­станда білікті ауыл­шаруа­шылық ғалым­дары бар, олардың көп жылғы ғылыми жұмыстарының арқасында қазақтың ақбас тұқымды сиырлары шығарылды. Ақбас тұқымы – отандық асыл тұқымды малдың бірегейі. Етінің сапасына шетелдік ірі қара еті бәсекелес бола алмай­ды. Оның үстіне, ақбас сиырлар Қазақ­стан­ның суық ауа райына, жем-шөбіне бейімделген, өте төзімді. 

Бесіншіден, отандық өндірілген ауылшаруашылық тауарларының бағасын тұрақтандырып, қайта өңдеу өнеркәсіптерін қорғау үшін көр­шілес елдерден келетін өнім­дер­дің көлемін, бағасын реттеп отыру саясатын жүргізу артық болмайды. Бағаны реттеу саясатында шеттен келген арзан өнімдердің отан­дық тауар өндірушілерге кедер­гі келтірмеуі үшін оларға дем­пинг­тік салық салу қажет деп санай­мын. Сондай-ақ отандық шаруа­шы­лықтардың өнімдерін қала на­ры­ғына жеткізу процесінде делдал­дықты жою керек. 

Алтыншы мәселе – өсімдік және мал шаруашылығын табиғи апаттардан, төрт түлікті эпизотиядан сақтау ауылшаруашылық мүлік­терін, негізгі өндірістік қорлар­ды, мал мен егістік алқаптарын, сол салада еңбек ететін адамдардың мүлік­терін сақтандыру үшін Ұлт­тық банктің қаржыландыру қөзінен мемлекеттік міндетті сақтандыру қорын ашқан жөн.

Жетіншіден, елімізде бос жат­қан жайылым жерлерді және оның құнарлығын ескере отырып, толық түгендеуден өткізу керек. Бос жатқан жерлерде жылқы мен түйе түлігін өсіруге жағдай жасауға болады. Бұл үшін жайылымдық жер телімдерінің құжаттары дайындалып, мемлекет арқылы үй, қоражайлар салынуы, инфрақұрылымдар мал алуға, егіншілікпен шұғылдануға несие беру мүмкіндіктері қарастырылып, жан-жақты жағдай жасалуы қажет. Жаңадан шаруа қожалығын ашуға ниет білдіргендерге ауылдық әкім­діктер арқылы конкурс жарияланса құба-құп. 

Шаруаларға малды Қытай халық рес­пу­б­ликасында қолданып жүре­тін «темір мал» өсіру әдісін ен­гіз­се де артық болмас еді. Атал­ған әдіс бойынша, мемлекет шаруа­ларға малды үш жылға басы бүтін береді. Шаруа үш жылдың ішінде төлін алып болғаннан кейін ғана мемлекетке бастапқы 1 малдың ақысын төлейді немесе малдай қайтарады. Бұл шаруашылықтарда жұмыс істейтін жұмыскерлердің де қатарын көбейтуге ықпал етер еді. 
Тағы бір қолға алынуға тиіс шаруа – шекаралас аудандарда тұра­тын халықтың қалаға көшу үрді­сін тоқтату үшін ондай аудандарға ерек­ше мәртебе беруді қолға алу керек. Мәселен, сол жерлерде ша­руа­шылық ашамын деген адамға же­ңілде­тілген несие ұсынуға ба­сым­­дық беруге болады. Қайта өң­деу кәсіпорындары мен шағын кәсіп­орындарды ауылда және аудан­дарда ашылуын шоғырландыру және жандандыру жұмыстары да артық­тық етпейді. Жаңадан ашыла­тын ірі кооперативтерге, шаруа қо­жалықтарына, қайта өңдеу кәсіп­орын­дарына инфрақұрылым жүйе­сін салуға республикалық бюд­жет­тен мақсатты қаржы көздері бөлі­ніп, қолдау көрсетілсе тіпті жақсы.

Әрине бұл айтылған ұсыныс­тар­дың бірқатары қазір мемлекет тарапынан қолға алынып та жатыр. Бірақ өкінішке қарай, нақты нәти­желері мардымсыз. Жұмысты әлі де жүйелендіре түсу қажет. Бастысы, ауыл шаруашылығы саласын дамыту мәселесі күн тәртібінен түспеуі керек. Ауыл шаруашылығы секторында жұмыс көзін ашуға, мол табыс түсіруге мүмкіндік жеткілікті. Еңбек етемін, табысқа кенелемін дегенге жұмыс та, бастапқы қаржы да табуға болады. 

Игілік ӘМІРҒАЛИН

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.12.2018

Зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды Ұлттық Банк жүзеге асырады

13.12.2018

Түркістан облысында мақта қалдықтарынан электр қуатын өндіретін зауыт салу жоспарлануда   

13.12.2018

«Мұрагер ханзада» компаниясының өкілдері Екібастұзда болды

13.12.2018

Елбасы Беларусь Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің Мемлекеттік хатшысы Станислав Засьпен кездесті

13.12.2018

Қыздар университетінде Нұртас Оңдасыновқа ескерткіш тақта орнатылды

13.12.2018

Тағы төрт спортшы допингпен ұсталды

13.12.2018

Ұлағатты ұстазбен кездесу өтті

13.12.2018

Түрікменстанның вице-премьері: екі ел арасындағы әрекеттестіктің деңгейі жоғары

13.12.2018

«БҰҰ Адам құқықтары Жалпыға ортақ Декларациясына» 70 жыл» шарасы өтті

13.12.2018

Жинақтаушы зейнетақы жүйесіне 20 жыл толуына орай дөңгелек үстел өтті

13.12.2018

«Qazaq Banki» АҚ салымшылары кепілдік берілген депозиттері бойынша өтемді ВТБ-дан алатын болды

13.12.2018

Атырауда сыбайлас жемқорлыққа қарсы жобалық кеңсе ашылды

13.12.2018

Алматыда қаланың үздік мұғалімдері марапатталды

13.12.2018

Джиу-джитсудің хас шеберлерінің жүлдесі үшін жарыс өтеді

13.12.2018

Қ.Тоқаев қытайлық Genertec холдингінің басшысын қабылдады

13.12.2018

«Нұр Отан» партиясының депутаттары Алматының 2019 жылғы бюджетіне ұсыныстар енгізді

13.12.2018

Алматыда АИТВ-мен өмір сүретіндерге көмектесетін мобильді қосымша таныстырылды

13.12.2018

Үш ардагерге «Қарағанды облысының құрметті азаматы» атағы берілді

13.12.2018

Левандовски мергендер көшін бастады

13.12.2018

Қазақфильм «Қызғалдақтар атамекені» деректі фильмін жарыққа шығарды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу