Гендік өзгеріске ұшыраған бактериялар ауруды емдейді

Таяуда жүргізілген сынақ барысында бір топ еріктіге бактериямен байытылған сусын берілді. Оның құрамындағы гендік өзгертілген микроденелер қан құрамында табиғи жолмен пайда болатын қышқылдарды жояды. 

Егемен Қазақстан
26.09.2018 3786
2 Спенсер ГРАНТ, Science Source

Карл ЗИММЕР, «Нью-Йорк Таймс»

Әдетте бұл өздігінен жүретін процесс. Бірақ кейбір адамдардың ағзасы мұндай қабілетке ие емес. Солар үшін бактериямен байы­тылған сусын таптырмас дәріге айналуы мүмкін. 

Бұл сынақ – синтетикалық био­логия деп аталатын ғылым сала­сы­ның жаңа белесі. Жиырма жыл бұ­рын инженерлер электроникаға ден қойғаны секілді, ғалымдар қа­зір тірі ағзалармен айналыса бас­тады. 

Ағзада жасушалар жеке-дара әрекет етпейді. Керісінше, бір­лесе жұмыс істеп, бір-бірін бел­сен­­діріп немесе жойып отырады. Син­тетикалық биологтар осы ерек­шелікті ұтымды пайдаланып, оларға гендік өзгеріс енгізуге талпынып жатыр. 

Қазіргі таңда мұндай тәсіл өнер­кәсіпте кеңінен қолданысқа ие. Көптеген компаниялар өзгер­тілген бактерияларды кішігірім зауыт секілді қолданып, антибиотик­тер мен күрделі қоспаларды киім тігу­де пайдаланып келеді. Ендігі меже – синтетикалық биология арқылы бактерияларды ішкі ағзаны емдеу­ге қолдану. 

Жоғарыда айтып өткен, ерік­тілер ішкен сусын құрамындағы бактерияларға гендік өзгерістер жасалып, фенилкетонурия деп аталатын сирек кездесетін ауруды емдеуге арналған. Мұндай науқасқа шалдыққандар ет пен ірімшік секілді протеині мол тамақтар іше алмайды. Өйткені олардың ағзасы фенилаланин деп аталатын амин қышқылы се­кілді жанама өнімдерді жоюға қа­білетсіз. 

Қан құрамында фенилаланин пайда болса, ондай қышқылдар мидағы нейрондарға зиян тигізіп, дамудың тежелуіне, ақыл-ой кеміс­тігі мен психологияның бұзы­луына әкеліп соғады. Фенил­ке­тонуриядан емделудің жолы – протеині аз тамақ жеп, тағамдық қоспалары бар коктейль ішу. 

Тышқандар мен маймылдарға тәжірибе жасаған Synlogic компаниясы өзгертілген бактерия­лар арқылы фенилкетонурия­мен ауыратын науқастарды емдеу­ге болатынын көрсетті. Биыл­ғы 4 қыркүйекте компания зерттеу­ші­лері дені сау еріктілерге жүр­гі­зіл­ген сынақ қорытындысы оң нәти­же бергенін мәлімдеді. Ен­ді олар фенилкетонуриямен ауы­ра­тын­дарға тәжірибе жасап көр­мекші. 

Synlogic-тың негізін салу­шы­­лардың бірі, Массачусетс тех­но­логиялық институтының синте­тикалық биологы Джеймс Дж.Кол­линс пен оның әріптестері ішек таяқшаларын өзгертіп, белгілі химикаттарды жоятындай етіп қайта жасап шыққан. «Бұл – гендердің шамын жаққан секілді әрекет», дейді Доктор Коллинс. 

Бұған дейін ғалымдар бейім­­делген бактерияларды тағы бір мақсатта қолдануды жоспар­ла­ған. Сол жобаға сәйкес, өзгертіл­ген бак­териялар ауаға тараған био­ло­гиялық шабуылды анықтап, оған жауап ретінде химиялық реакция беруі тиіс-тұғын. Бірақ кейіннен микробиома саласы пайда болды. 

2000-жылдардың ортасында микробиологтар сау адамның іш­кі ағзасында көптеген ағза түр­лері, миллиондаған микробтар өмір сүретінін байқады. Мик­ро­био­ма деп аталатын осын­дай орта­да тұрақты түрде химия­лық реак­циялар жасалып, адам ағ­засы­на керекті процестер жү­зеге асады. Ғалымдар мұндай әре­кет­тің адам ағзасын түрлі аурудан қор­ғай­тынын анықтады. 

Осыдан бастап синтетикалық биологтар өзгертілген бактерия­лар­ды ағзадағы ауруды анық­тай­тын құрал ретінде қаншалықты қол­дануға болатынын зерттеуге кірі­сіп кетті. 

«Микробиома жұмысының әсе­рін бағаламау мүмкін емес», дей­ді доктор Коллинстің бұрынғы сту­денті, Сан-Диего штатындағы Кали­форния университетінде өз зерт­ханасын ашқан Джефф Хасти. «Қысқасы, бұл жаңалық бәрін өз­гертті», дейді ол. 

Қазіргі таңда ғалымдар бактерияны ісікпен күресуге бейімдеп жатыр. Жоба сәтті шыққан жағ­дайда, олар иммундық жасуша­лардың молекулаларын тазалап, қатерлі ісікті жоюға болатыны­нан үміттенеді. Колумбия уни­верситетінің син­те­тикалық биологы Тал Данино: «Адам ағзасындағы бак­терия­ларды өзгертіп, басқа мақсатта пайдалануға мүмкіндік бар екеніне сенемін», дейді. 

Бұлар – бізді іштен емдеуге бейім­­делген микробтар. 

© 2018 The New York Times News Service

Мақаланы аударған Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.10.2018

Жаңақала мен Қазталов ауданы тұрғындары таза суға қол жеткізді

16.10.2018

Қаржы министрлігі инвесторлардың жекешелендірілген нысандар бойынша міндеттемелерін орындауын бақылайтын болады

16.10.2018

Б. Сағынтаев «Президенттің Бес әлеуметтік бастамасын» іске асыру жұмыстарын жандандыруды тапсырды

16.10.2018

Қарсыластар арасында осалы жоқ

16.10.2018

Шабуылда Щеткин жоқ

16.10.2018

Алматыда Ингмар Бергманның мемориалдық көрмесі өтуде

16.10.2018

11 қазақ футболшысы алаңға шығады

16.10.2018

Маңғыстауда «7 -20-25» бағдарламасы бойынша 194 өтінім қолдау тапты

16.10.2018

Мемлекет басшысы Энергия тиімділігі орталығына барды

16.10.2018

Аралда пластикалық қайық жасалады

16.10.2018

Өскеменде Әміре Қашаубаев атындағы республикалық фестиваль өтеді

16.10.2018

Алматыда алма музейі ашылды

16.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Әсем» білім беру және таным орталығына барды

16.10.2018

Мектеп түлектері жарты жыл бұрын оқуға түсе алады

16.10.2018

Маңғыстау облысы 2018 жылға 464 миллиард теңге инвестиция тартуды жоспарлап отыр

16.10.2018

Қазақстан Ардагерлер кеңесі Бурабайда бас қосты

16.10.2018

Спорттың жекпе-жек түрлері бойынша конфедерация кубогының іріктеу туры өтті

16.10.2018

Кашемирді күтіп киіңіз

16.10.2018

Қыз-келіншектерді маммологке тегін тексерілуге шақырады

16.10.2018

Жасанды сұлулық жан азабына айналмасын

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу