Гендік өзгеріске ұшыраған бактериялар ауруды емдейді

Таяуда жүргізілген сынақ барысында бір топ еріктіге бактериямен байытылған сусын берілді. Оның құрамындағы гендік өзгертілген микроденелер қан құрамында табиғи жолмен пайда болатын қышқылдарды жояды. 

Егемен Қазақстан
26.09.2018 6095
2 Спенсер ГРАНТ, Science Source

Карл ЗИММЕР, «Нью-Йорк Таймс»

Әдетте бұл өздігінен жүретін процесс. Бірақ кейбір адамдардың ағзасы мұндай қабілетке ие емес. Солар үшін бактериямен байы­тылған сусын таптырмас дәріге айналуы мүмкін. 

Бұл сынақ – синтетикалық био­логия деп аталатын ғылым сала­сы­ның жаңа белесі. Жиырма жыл бұ­рын инженерлер электроникаға ден қойғаны секілді, ғалымдар қа­зір тірі ағзалармен айналыса бас­тады. 

Ағзада жасушалар жеке-дара әрекет етпейді. Керісінше, бір­лесе жұмыс істеп, бір-бірін бел­сен­­діріп немесе жойып отырады. Син­тетикалық биологтар осы ерек­шелікті ұтымды пайдаланып, оларға гендік өзгеріс енгізуге талпынып жатыр. 

Қазіргі таңда мұндай тәсіл өнер­кәсіпте кеңінен қолданысқа ие. Көптеген компаниялар өзгер­тілген бактерияларды кішігірім зауыт секілді қолданып, антибиотик­тер мен күрделі қоспаларды киім тігу­де пайдаланып келеді. Ендігі меже – синтетикалық биология арқылы бактерияларды ішкі ағзаны емдеу­ге қолдану. 

Жоғарыда айтып өткен, ерік­тілер ішкен сусын құрамындағы бактерияларға гендік өзгерістер жасалып, фенилкетонурия деп аталатын сирек кездесетін ауруды емдеуге арналған. Мұндай науқасқа шалдыққандар ет пен ірімшік секілді протеині мол тамақтар іше алмайды. Өйткені олардың ағзасы фенилаланин деп аталатын амин қышқылы се­кілді жанама өнімдерді жоюға қа­білетсіз. 

Қан құрамында фенилаланин пайда болса, ондай қышқылдар мидағы нейрондарға зиян тигізіп, дамудың тежелуіне, ақыл-ой кеміс­тігі мен психологияның бұзы­луына әкеліп соғады. Фенил­ке­тонуриядан емделудің жолы – протеині аз тамақ жеп, тағамдық қоспалары бар коктейль ішу. 

Тышқандар мен маймылдарға тәжірибе жасаған Synlogic компаниясы өзгертілген бактерия­лар арқылы фенилкетонурия­мен ауыратын науқастарды емдеу­ге болатынын көрсетті. Биыл­ғы 4 қыркүйекте компания зерттеу­ші­лері дені сау еріктілерге жүр­гі­зіл­ген сынақ қорытындысы оң нәти­же бергенін мәлімдеді. Ен­ді олар фенилкетонуриямен ауы­ра­тын­дарға тәжірибе жасап көр­мекші. 

Synlogic-тың негізін салу­шы­­лардың бірі, Массачусетс тех­но­логиялық институтының синте­тикалық биологы Джеймс Дж.Кол­линс пен оның әріптестері ішек таяқшаларын өзгертіп, белгілі химикаттарды жоятындай етіп қайта жасап шыққан. «Бұл – гендердің шамын жаққан секілді әрекет», дейді Доктор Коллинс. 

Бұған дейін ғалымдар бейім­­делген бактерияларды тағы бір мақсатта қолдануды жоспар­ла­ған. Сол жобаға сәйкес, өзгертіл­ген бак­териялар ауаға тараған био­ло­гиялық шабуылды анықтап, оған жауап ретінде химиялық реакция беруі тиіс-тұғын. Бірақ кейіннен микробиома саласы пайда болды. 

2000-жылдардың ортасында микробиологтар сау адамның іш­кі ағзасында көптеген ағза түр­лері, миллиондаған микробтар өмір сүретінін байқады. Мик­ро­био­ма деп аталатын осын­дай орта­да тұрақты түрде химия­лық реак­циялар жасалып, адам ағ­засы­на керекті процестер жү­зеге асады. Ғалымдар мұндай әре­кет­тің адам ағзасын түрлі аурудан қор­ғай­тынын анықтады. 

Осыдан бастап синтетикалық биологтар өзгертілген бактерия­лар­ды ағзадағы ауруды анық­тай­тын құрал ретінде қаншалықты қол­дануға болатынын зерттеуге кірі­сіп кетті. 

«Микробиома жұмысының әсе­рін бағаламау мүмкін емес», дей­ді доктор Коллинстің бұрынғы сту­денті, Сан-Диего штатындағы Кали­форния университетінде өз зерт­ханасын ашқан Джефф Хасти. «Қысқасы, бұл жаңалық бәрін өз­гертті», дейді ол. 

Қазіргі таңда ғалымдар бактерияны ісікпен күресуге бейімдеп жатыр. Жоба сәтті шыққан жағ­дайда, олар иммундық жасуша­лардың молекулаларын тазалап, қатерлі ісікті жоюға болатыны­нан үміттенеді. Колумбия уни­верситетінің син­те­тикалық биологы Тал Данино: «Адам ағзасындағы бак­терия­ларды өзгертіп, басқа мақсатта пайдалануға мүмкіндік бар екеніне сенемін», дейді. 

Бұлар – бізді іштен емдеуге бейім­­делген микробтар. 

© 2018 The New York Times News Service

Мақаланы аударған Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Елбасы Сауд Арабиясының Королімен телефон арқылы сөйлесті

20.02.2019

Елбасы «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

20.02.2019

Жас журналистер клубы құрылды

20.02.2019

Алексей Луценко тағы да топ жарды

20.02.2019

«Амурға» әліміз жетпеді

20.02.2019

Асанәлі Әшімов: «Театрды ашудағы мақсатым – талантты жастарды қолдау»

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов автобус паркін жаңарту жоспарлары туралы айтып берді

20.02.2019

Қарағанды облысында 2 күнде 41 жол-көлік оқиғасы тіркелді

20.02.2019

Бейсенбі күні Қостанай облысы мен СҚО-да дауылды ескерту жарияланды

20.02.2019

Тілсіз жаудан зардап шеккен отбасыға тәртіп сақшылары көмектесті

20.02.2019

Ақмола облысының 5 ауданында «Еnglish for jastar» жобасы жалғасатын болады

20.02.2019

Бурабайда қысқы президенттік көпсайыстан облыстық біріншілік өтті

20.02.2019

Көкшетауда «Бояулар құпиясы» жас суретшілер байқауы өткізілді

20.02.2019

Еліміз Иранға 42 тонна сиыр етін экспорттайды

20.02.2019

Қарағандыда жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

Мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу