Түркі әлеміне қызығушылық толастамайды

Алматыдағы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінде Түркі әлемі зерттеулеріне арналған халық­аралық симпозиум өз жұмысын бастады. Бесінші рет ұйым­дас­­­тырылып отырған алқалы жиынға Түркия, Қазақстан, Әзербай­жан, Қырғызстан, Өзбекстан, Татарстан, Башқұртстаннан 200-ден астам ғалым мен қоғам қайраткері келді.

Егемен Қазақстан
12.10.2018 3170
2

2014 жылдан бері дәстүрлі түрде ұйымдастырылып келе жат­қан симпозиумның мақсаты – әлемдегі ғылым, білім сала­сын­да түркі әлеміне қатыс­ты зерт­теу жасап жүрген ғалым­дар­дың басын қосып, ғылыми ба­ғыт­та пікір алмасу, ғылым же­тістіктерін талқылау, жаңа ғы­лы­ми зерттеулерге жол ашып, түркі әлемі әдебиеті мен мәдение­ті­нің кеңеюіне ықпал жасау. Түркі әлемі зерттеу­лері­нің симпозиу­мы да осы мис­с­ияға өз үлесін қосып келеді.  

Қазақ қыз­дар мем­лекет­тік универси­теті­нің ректоры, педа­гогика ғылым­да­ры­­ның докторы, профессор Гауһар Алдам­бергенова алдымен қонақтарды симп­о­зиумның ашылуымен құттық­тады. «Қаншама дәуір алмасып, мыңжылдықтар өтсе де, көкбөрінің рухы көшпей, бабадан балаға қалған Күлтегіннің өсиеті санадан өшпей келе жатыр. Тағылым аларлықтай дәс­түрге айналған жиын түркітілдес елдер мәдениеті мен өнерінің, тілі мен тарихының дамуына үлес қосуды көздейді. Бұл түркі өркениетінің дамуына, дәуірлер жалғастығына алтын арқау болады деп сенеміз», деп симпозиум жұмысына сәттілік тіледі ректор.

Халықаралық түркі әлемі зерттеулер симпозиумы бұл түркі халықтарының ортақ құн­дылықтарын талқылау, бір­лескен шешімдерді әзірлеу, бірлескен жобалар дайындау, ортақ саясатты анықтау және ең бастысы, жалпы сана қалыптастыру үшін ұйымдас­ты­рылған ғылыми іс-шара бол­ғандықтан, симпозиумда айтылған ой мазмұны негізінен осы түйін төңірегінде тоғысып жатты. Халықаралық Түркі академиясының президенті Дархан Қыдырәлінің баяндамасында мың жылдан бері түркі әлемін түрлі қырынан зерттеп келе жатқан қызығушылықтың толастамайтыны туралы ай­­­тыла келіп, өзін іргелі ғылыми-гуманитарлық орталық ретінде таныта білген Түркі Акаде­мия­сы атқарған ауқымды жұмыс­­­­тар­ды атап өтті. Мысалы, соңғы екі жылдың өзінде шетелдік ғалымдардың қатысуымен түрко­­логия, алтаистика, монголисти­ка бағыттарында көптеген іргелі ғылыми жоба жүзеге асыры­лып, 40 халықаралық конфе­­­рен­ция мен форум, 30 семинар мен дөңгелек үстел ұйымдас­ты­рылған. Сондай-ақ Акаде­мия бас­шысы түркітілдес елдердегі әріп­тестерін Қазақстан Прези­ден­ті Нұрсұлтан Назар­баев ұсын­ған «Түркі әлеміндегі 100 жаңа есім» және «Түркі әлемінің киелі жерлері» жобалары аясын­да бір­лесе жұмыс істеуге шақырды. 

Симпозиумда «жаһандану үдерісіндегі түркі жұртының дамуы үшін не істелу керек және оған кедергі болатын қандай себептер бар?» деген маңызды сауалға жауап іздеген Өмер Ха­лисдемир университетінің рек­торы Мухсин Кардың ойы толымды шықты. «Түркі әле­мін зерттеу – рухани бренд» дейді түрік ғалымы. «Жаһан­дық күрестің ортасында тұрған түркі халықтарының мүдде­лерін ортақтастыру арқылы бірлігі мен тыныштығын сақ­тап, ынтымақтастығын әртарап­тандыра отырып нығаюын, тарихтағы түркі халықтарына жасалған зұлымдықтың, қырғын мен мәдени геноцидтерді пайдаланбауын қамтамасыз етуіміз керек. Мың пікірден гөрі ортақтасып шешкен бір пікір артық. Ақпарат тудыратын, сол тудырған ақпаратты өнім­ге айналдыра білетін, жа­һандық бір күшке ие бола алатын белсенді күшке айналу үшін ұмтылудамыз. 

1990 жылдардың басынан бастап-ақ ең жоғары саяси уағдаластықтар негізінде түркі әлемінің ғалымдары алғашқы қадамдарын анықтады. Оның алғашқы нәтижесі ретінде Түркі кеңесі мен Түркі Акаде­­­миясы құрылып, түркі халық­ара­лық ұйымдарына жол көрсе­тетін, бағыт беретін де ғалымдар болды. Бұл жылдарда Түрік­менстан, Әзербайжан, Өзбек­стан бірінші болып латын әліп­биіне көшті. Қазақ елі де осы бағытта жаңа қадамдар жасап жатыр. Қазақстанның қазақ тілін жоғары дәрежеде танытатын латын әліпбиін қабылдауы бола­шақ­та түркі әлемінің бірлігі үшін оң үрдіс болмақ. Жиында Түр­кия Республикасының Қазақ­стандағы Бас консулы Каган Иыл­маз, Баку Еуразия уни­вер­­ситетінің ректоры Назым Хю­сейнли, Түркітілдес елдер зиялылары одағының төрағасы, ақын Мұхтар Шаханов, Халықаралық Түркі Академиясының сарапшысы, PhD докторы Эльмира Қал­жанова сөз алып, түркі елдерінің келешекте әлі де болса бір-бірін жақынырақ танып, өзара ынтымақтастық үшін атқаратын ортақ жұмыстары туралы ойларымен бөлісті. Түркі әлеміне шамшырақ болу үшін жұмыла жұмыс істеп жүрген бауырлас халықтардың баршасы бесінші симпозиумда да тың ұсыныс, құнды пікір мен жаңа ғылыми тұжырымдамалар жасалатынына сенім білдіріп, секция жұмысына кірісіп кетті.

Айгүл АХАНБАЙҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

11.12.2018

Атырауда айқасатындар анықталды

11.12.2018

Қалдықсыз сән әлемі

11.12.2018

2018 жылғы Нобель сыйлығының марапаттау рәсімі өтті

11.12.2018

Үндістанның Гуджарат штатында Қазақстанның Құрметті консулдығы ашылды

11.12.2018

Геннадий Головкин ІВО рейтингінде көш бастап тұр

11.12.2018

ҚХЛ: «Амурға» әліміз жетпеді

11.12.2018

Жымпитыда атқа міну акциясы басталды

11.12.2018

«Елорда жұлдызы» сыйлығы табысталды

11.12.2018

Ақтөбе облысында Тәуелсіздік күніне орай 32 әлеуметтік нысан ашылады

11.12.2018

Тәуелсіздік – көктен түскен сый емес

11.12.2018

Петропавлда тарихи ғимарат өртке оранды

11.12.2018

Солтүстік Қазақстанда сыбайлас жемқорлықты еңсеруге бағытталған марафон қорытындыланды

11.12.2018

Қостанай облысында биыл 331 шақырым жол жөнделді

11.12.2018

Сыртқы істер министрлігінде Адам құқықтары күні аталып өтті

11.12.2018

Солтүстік Қазақстанда жаңа сүт-тауар фермасы іске қосылды

11.12.2018

«Салтанат» десе, салтанат!

11.12.2018

Солтүстік Қазақстанда ауданның жаңа әкімі тағайындалды

11.12.2018

Гран-при иегері Диснейлендке барады

11.12.2018

Сыртқы істер министрлігінде Қазақстанның Сингапурдағы Елшісінің брифингі өтті

11.12.2018

Көпті қуантқан «Balapan» қаһармандары

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу